Ắc quy yếu, xe không đề được nổ: dấu hiệu, cách kiểm tra và cách xử lý cho ô tô, xe máy

Sáng ra vặn chìa khóa hay bấm nút khởi động mà xe chỉ kêu "tạch tạch", máy đề quay ì ạch rồi tắt hẳn, nguyên nhân hay gặp nhất là ắc quy yếu. Tuy vậy, củ đề hỏng, máy phát không sạc hay cọc bình lỏng cũng cho triệu chứng gần giống. Bài này giúp bạn nhận ra dấu hiệu ắc quy yếu trên ô tô và xe máy, tự đo điện áp bằng đồng hồ, kích bình ô tô đúng thứ tự, và biết lúc nào nên thay bình thay vì sạc hay kích tiếp.

Các con số trong bài là mức tham khảo chung cho ắc quy chì axit 12 V (loại nước và loại khô kín khí). Mỗi xe, mỗi loại bình có thể khác, nên hãy đối chiếu sách hướng dẫn sử dụng của xe và tem trên bình.

Dấu hiệu ắc quy yếu

Ắc quy hiếm khi chết đột ngột. Thường nó báo trước vài ngày hoặc vài tuần, chỉ là ta ít để ý.

Trên ô tô

• Máy đề quay chậm, nặng hơn bình thường, nhất là buổi sáng hoặc sau khi để xe vài ngày.
• Vặn chìa hoặc bấm nút Start chỉ nghe tiếng "tạch" hoặc lạch cạch liên tục, máy đề không quay.
• Đèn táp lô, đèn pha tối đi rõ rệt lúc đề; màn hình giải trí khởi động lại hoặc tắt khi đề.
• Đèn báo ắc quy hoặc báo lỗi hệ thống điện sáng trên bảng đồng hồ.
• Khóa cửa điều khiển từ xa chập chờn, kính điện lên xuống chậm.
• Xe đã phải kích bình vài lần gần đây.
• Bình phồng vỏ, nứt, rỉ dung dịch, cọc bình có lớp bột trắng hoặc xanh, hoặc có mùi hắc như trứng thối quanh bình.

Trên xe máy

• Bấm đề nghe máy đề quay yếu, "rè rè" rồi tắt; đạp cần thì nổ bình thường.
• Còi kêu nhỏ, rè; đèn xi nhan nháy chậm hoặc mờ khi máy chưa nổ.
• Đồng hồ điện tử nhấp nháy hoặc tắt khi bấm đề.
• Xe dùng khóa thông minh không nhận khóa, không bật được nguồn dù remote vẫn còn pin.
• Xe để lâu (vài tuần) không chạy thì không đề được, chạy một lúc thì lại bình thường.

Phân biệt ắc quy yếu với hỏng củ đề, máy phát

Ba bộ phận này liên quan chặt với nhau: ắc quy cấp điện cho củ đề quay máy, máy chạy thì máy phát (ở ô tô) hoặc bộ phát và sạc (ở xe máy) nạp lại cho bình. Hỏng một trong ba đều có thể khiến xe không nổ. Bảng dưới giúp bạn khoanh vùng trước khi gọi thợ.

Hiện tượng	Thường do	Tự kiểm tra
Đề quay chậm, đèn táp lô mờ khi đề	Ắc quy yếu hoặc cạn	Đo điện áp bình lúc tắt máy; thử kích bình
Chỉ nghe "tạch" một tiếng, đèn vẫn sáng rõ	Củ đề, rơ le đề hoặc tiếp điểm	Đèn vẫn sáng khi đề thì bình còn khá; báo thợ kiểm tra mạch đề
Tiếng "tạch tạch tạch" liên tục, đèn chớp	Bình quá yếu, không đủ giữ rơ le đề	Đo điện áp; siết và làm sạch cọc bình
Không có tiếng gì, đèn không sáng	Bình cạn hẳn, cọc lỏng hoặc đứt cầu chì chính	Xem cọc bình có lỏng, ôxy hóa; đo điện áp
Kích nổ được nhưng tắt máy là không đề lại được	Máy phát hoặc bộ sạc không nạp, hoặc bình đã hỏng không giữ điện	Đo điện áp lúc máy chạy, so với lúc tắt máy
Đèn báo ắc quy sáng khi đang chạy	Hệ thống sạc có vấn đề (máy phát, dây curoa, giắc)	Dừng xe nơi an toàn, đi đến gara sớm
Bình nóng bất thường, phồng, có mùi khét hoặc hắc	Sạc quá mức hoặc bình hỏng bên trong	Không kích, không sạc; gọi thợ
Đề quay đều, khỏe nhưng máy không nổ	Không phải do ắc quy (nhiên liệu, đánh lửa, khóa chống trộm)	Xem đèn báo trên táp lô, mức xăng; gọi thợ

Một mẹo đơn giản: bật đèn pha rồi đề. Nếu đèn tối sầm hoặc tắt, nghi bình yếu trước. Nếu đèn vẫn sáng đều mà máy đề không quay, nghi củ đề hoặc mạch đề.

Kiểm tra điện áp ắc quy bằng đồng hồ

Đồng hồ vạn năng loại phổ thông là đủ. Cách đo:

1. Tắt máy, rút chìa, tắt mọi đồ điện. Tốt nhất để xe nghỉ vài giờ (ví dụ đo buổi sáng) vì điện áp ngay sau khi chạy xe thường cao ảo.
2. Vặn đồng hồ sang thang đo điện áp một chiều (DCV), mức 20 V.
3. Que đỏ chạm cọc dương (+), que đen chạm cọc âm (−). Đọc số.

Bảng dưới là điện áp nghỉ tham khảo cho ắc quy chì axit 12 V ở khoảng 25 đến 27 độ C, đã làm tròn từ bảng của các nhà sản xuất ắc quy. Loại AGM có thể cao hơn một chút.

Điện áp khi nghỉ	Mức điện ước tính	Nên làm
Khoảng 12,6 V trở lên	Gần đầy	Bình bình thường nếu đề vẫn khỏe
Khoảng 12,4 V	Khoảng 75%	Chạy xe dài hơn hoặc sạc bổ sung
Khoảng 12,2 V	Khoảng 50%	Nên sạc sớm, dễ không đề được khi trời lạnh hoặc để lâu
Khoảng 12,0 V	Khoảng 25%	Sạc ngay; để lâu ở mức này làm bình xuống cấp nhanh
Dưới khoảng 11,9 V	Coi như cạn	Sạc đầy rồi kiểm tra lại; nếu không giữ được điện thì thay

Hai phép đo nữa giúp bạn biết rõ hơn:

• Lúc đang chạy máy (ô tô): với nhiều xe, điện áp ở hai cọc bình thường nằm khoảng 13,5 đến 14,5 V. Thấp hẳn dưới mức này nghi máy phát không sạc; cao quá khoảng 15 V nghi sạc quá mức. Một số xe đời mới có hệ thống sạc thông minh nên điện áp thay đổi theo lúc, hãy đối chiếu tài liệu của xe.
• Lúc đề: thợ thường dùng máy đo tải hoặc máy đo nội trở để kiểm tra. Phép thử tải truyền thống yêu cầu điện áp không tụt dưới khoảng 9,6 V khi chịu tải trong 15 giây ở nhiệt độ phòng. Ở nhà bạn chỉ cần nhớ: nếu lúc đề điện áp tụt rất sâu thì bình đã yếu.

Lưu ý: điện áp chỉ cho biết bình đang còn bao nhiêu điện, không cho biết bình còn khỏe hay không. Một bình già có thể đo được 12,6 V lúc nghỉ nhưng sụt mạnh khi đề. Vì vậy thợ cần thử tải để kết luận.

Cách kích bình ô tô đúng thứ tự

Bạn cần một bộ dây kích (dây câu bình) đủ to, và một xe khác dùng bình 12 V, hoặc một bộ kích bình cầm tay còn đầy pin. Trước khi làm, mở sách hướng dẫn của xe: nhiều xe đời mới, xe hybrid và xe điện đặt bình ở cốp hoặc dưới ghế và có sẵn cọc kích riêng trong khoang máy. Khi đó phải dùng đúng điểm kích nhà sản xuất chỉ định.

1. Đỗ hai xe gần nhau nhưng không để thân xe chạm nhau. Về số P (số tự động) hoặc số mo (số sàn), kéo phanh tay, tắt máy cả hai xe.
2. Tắt đèn, điều hòa, âm thanh và mọi đồ điện trên xe cần kích. Xác nhận xe cho kích cũng dùng bình 12 V.
3. Kẹp đỏ thứ nhất vào cọc dương (+) của bình yếu (hoặc cọc kích dương của xe).
4. Kẹp đỏ còn lại vào cọc dương (+) của bình xe cho kích.
5. Kẹp đen thứ nhất vào cọc âm (−) của bình xe cho kích.
6. Kẹp đen còn lại vào một điểm kim loại chắc chắn, không sơn trên xe bị yếu bình (thân máy, giá treo máy hoặc điểm nối mát mà sách hướng dẫn chỉ ra), ở xa bình và xa các chi tiết chuyển động. Không kẹp vào cọc âm của bình yếu.
7. Nổ máy xe cho kích, để chạy vài phút, có thể tăng ga nhẹ để nạp thêm cho bình yếu.
8. Đề xe bị yếu bình. Mỗi lần đề không nên quá khoảng 10 giây; nếu chưa nổ, nghỉ vài chục giây rồi thử lại. Thử vài lần không được thì dừng, vì vấn đề có thể không nằm ở bình.
9. Khi xe đã nổ, tháo dây theo thứ tự ngược lại: kẹp đen ở điểm mát trước, rồi kẹp đen ở xe cho kích, kẹp đỏ ở xe cho kích, cuối cùng kẹp đỏ ở xe vừa kích.
10. Để xe chạy hoặc đi một quãng đủ dài để bình được nạp lại, rồi kiểm tra nguyên nhân bình yếu.

An toàn khi kích bình: ắc quy chì axit sinh khí hydro dễ cháy nổ, nên điểm kẹp cuối cùng (dễ đánh tia lửa) phải ở xa bình. Không hút thuốc, không để lửa gần bình, không cúi mặt sát bình khi đấu dây. Không để hai kẹp chạm nhau hoặc kẹp đỏ chạm thân xe. Không kích bình đang phồng, nứt, rò dung dịch, bốc mùi hoặc nóng bất thường. Không đấu ngược cực vì có thể làm hỏng cầu chì, máy tính điều khiển và đồ điện. Với xe hybrid, xe điện chỉ làm theo đúng sách hướng dẫn của hãng, không chạm vào dây và linh kiện điện áp cao (thường có vỏ màu cam). Nếu không tự tin, hãy gọi thợ hoặc cứu hộ.

Kích bình chỉ giúp xe nổ máy. Nếu bình đã quá già, vài hôm sau xe lại không đề được. Một lần đi ngắn sau khi kích thường chưa đủ để nạp đầy bình.

Xe máy không đề được

Với xe máy, trước khi kết luận ắc quy yếu, hãy loại trừ vài nguyên nhân đơn giản:

• Chưa bóp phanh: nhiều xe tay ga yêu cầu bóp phanh khi bấm đề.
• Chân chống bên đang hạ: nhiều xe có công tắc ngắt máy khi chân chống bên chưa gạt lên.
• Công tắc tắt máy khẩn cấp (nếu có) đang ở vị trí tắt.
• Khóa thông minh: remote yếu pin hoặc xe chưa nhận khóa.

Nếu đã đủ điều kiện mà máy đề quay yếu hoặc chỉ kêu "tạch", nhiều khả năng bình yếu. Cách xử lý:

1. Đạp cần khởi động nếu xe có cần đạp. Dựng chân chống giữa trên nền phẳng, tắt mọi đồ điện, đạp dứt khoát. Nhiều xe số và một số xe tay ga vẫn có cần đạp; xe không có thì bỏ qua bước này.
2. Đề ngắn, nghỉ đủ lâu. Sách hướng dẫn của nhiều mẫu xe máy khuyên mỗi lần đề không quá khoảng 5 giây, nếu không nổ thì tắt khóa, chờ khoảng 10 giây cho điện áp bình hồi lại rồi mới đề tiếp. Đề liên tục dễ làm nóng củ đề và cạn bình nhanh hơn.
3. Kiểm tra cọc bình. Mở nắp hộp ắc quy (thường dưới yên hoặc sau ốp sàn để chân), xem cọc có lỏng, ôxy hóa không. Tắt khóa trước khi chạm vào.
4. Nổ được rồi thì chạy một quãng để bộ sạc nạp lại, sau đó đo điện áp như phần trên.

Xe tay ga và phần lớn xe máy đời mới dùng ắc quy khô (kín khí, miễn bảo dưỡng): không mở nắp, không châm nước. Bình nước ở một số xe số đời cũ cần kiểm tra mức dung dịch định kỳ theo vạch trên vỏ.

Không nên tự đấu dây kích từ ô tô sang xe máy vì máy đề ô tô có thể kéo dòng lớn qua bình và hệ thống điện nhỏ của xe máy. Nếu bình xe máy cạn hẳn, sạc bằng bộ sạc phù hợp hoặc thay bình là lựa chọn an toàn hơn.

Xe máy điện, xe đạp điện có cách vận hành khác (pin kéo, bộ điều khiển). Nếu xe bạn thuộc loại này, xem bài sửa xe máy điện, xe đạp điện: lỗi thường gặp.

Nguyên nhân khiến ắc quy nhanh yếu

• Để xe lâu không chạy. Ngay cả khi tắt máy, các mô đun điện tử, chống trộm, đồng hồ vẫn tiêu thụ một dòng nhỏ. Bình tự xả thêm theo thời gian.
• Quên tắt đồ điện: đèn trong xe, đèn pha, camera hành trình đấu thẳng vào bình, thiết bị định vị.
• Đi quãng ngắn liên tục. Mỗi lần đề tốn một lượng điện lớn, quãng đường ngắn không đủ để máy phát nạp bù.
• Cọc bình ôxy hóa, lỏng: điện trở tiếp xúc cao khiến bình nạp không đủ và đề yếu.
• Máy phát, bộ sạc hoặc dây curoa có vấn đề: bình không được nạp đúng.
• Nhiệt độ cao: khí hậu nóng, khoang máy nóng làm bình xuống cấp nhanh.
• Gắn thêm đồ điện công suất lớn (còi, đèn trợ sáng, loa) mà không tính lại tải.
• Bình đã già. Tuổi thọ phổ biến khoảng 2 đến 5 năm, phụ thuộc loại bình, khí hậu và cách dùng xe.

Cách giữ ắc quy bền

• Tắt hẳn chìa khóa, tắt đèn và đồ điện khi rời xe. Với xe máy, vặn khóa về OFF hoàn toàn.
• Xe ít đi thì nên chạy một quãng đủ dài mỗi tuần, hoặc sạc bổ sung bằng bộ sạc phù hợp. Để lâu (vài tuần trở lên) có thể tháo cọc âm theo hướng dẫn của xe, lưu ý xe đời mới có thể mất cài đặt.
• Vệ sinh cọc bình khi thấy bột trắng hoặc xanh, siết chặt kẹp, giữ bình khô và sạch.
• Kiểm tra điện áp bình định kỳ, nhất là trước chuyến đi xa.
• Đi bảo dưỡng đúng lịch để thợ đo sức khỏe bình và kiểm tra hệ thống sạc.
• Không lắp thêm đồ điện công suất lớn khi chưa hỏi thợ.
• Với bình nước: giữ dung dịch trong vạch, chỉ châm nước cất, không châm axit.

Khi nào nên thay ắc quy

Bạn nên tính chuyện thay bình khi:

• Đã sạc đầy mà điện áp nghỉ vẫn tụt nhanh xuống dưới khoảng 12,4 V sau một đêm, trong khi xe không có đồ điện rò.
• Phải kích bình nhiều lần trong thời gian ngắn.
• Kết quả thử tải hoặc máy đo nội trở báo bình yếu.
• Vỏ bình phồng, nứt, rò dung dịch, cọc bình ăn mòn nặng.
• Bình đã dùng vài năm và bắt đầu đề chậm.

Khi thay, cần chọn đúng dung lượng (Ah), dòng khởi động, kích thước, vị trí cọc và loại bình (nước, khô, AGM, EFB) theo yêu cầu của xe. Xe có hệ thống tắt máy tạm thời (start stop) thường cần loại bình riêng. Xem thêm giá thay ắc quy tại nhà và cách chọn bình.

Câu hỏi thường gặp

Kích bình xong có cần thay ắc quy luôn không?

Không phải lúc nào cũng cần. Nếu bình cạn do quên tắt đèn, sau khi chạy xe hoặc sạc đầy, bình có thể hoạt động bình thường. Nếu bình đã già hoặc thử tải không đạt, nên thay để tránh hỏng giữa đường.

Đo được 12,6 V mà xe vẫn không đề được là sao?

Bình có thể còn điện nhưng đã yếu, sụt áp mạnh khi đề. Cũng có thể lỗi nằm ở cọc lỏng, dây mát, củ đề hoặc rơ le đề. Nên nhờ thợ đo khi đề và thử tải.

Kẹp dây kích vào cọc âm của bình yếu có sao không?

Nhà sản xuất khuyên không làm vậy. Điểm kẹp cuối cùng dễ đánh tia lửa, mà quanh bình có thể có khí hydro. Hãy kẹp vào điểm kim loại không sơn trên thân máy hoặc điểm mát được chỉ định, ở xa bình.

Có kích bình cho xe hybrid, xe điện được không?

Xe hybrid và xe điện vẫn có bình 12 V phụ để khởi động hệ thống. Nhiều xe có cọc kích riêng trong khoang máy. Chỉ làm theo đúng sách hướng dẫn của xe, và không dùng xe hybrid hay xe điện để kích cho xe khác nếu sách không cho phép.

Xe máy không đề được nhưng đạp nổ được thì có phải do ắc quy?

Thường là bình yếu, nhưng cũng có thể do củ đề, rơ le đề, công tắc phanh hoặc công tắc chân chống. Sau khi đạp nổ, chạy một quãng rồi thử đề lại; nếu vẫn yếu, đo điện áp bình hoặc nhờ thợ kiểm tra.

Bộ kích bình cầm tay có thay được dây câu bình không?

Có, nếu bộ kích đủ công suất cho dung tích máy và còn đầy pin. Đọc kỹ hướng dẫn của bộ kích, đấu đúng cực và để kẹp âm vào điểm mát theo hướng dẫn của xe.

Gọi thợ kích bình, thay ắc quy tại nhà trên Thuê Thợ 365

Nếu xe không nổ ở nhà, ở bãi gửi xe hay giữa đường mà bạn không có dây kích hoặc không chắc cách làm, hãy để thợ đến tận nơi. Thợ sẽ kích bình, đo điện áp, kiểm tra hệ thống sạc và báo giá trước nếu cần thay bình. Bạn có thể đặt thợ ô tô, xe máy gần bạn hoặc đăng việc nhận báo giá, ghi rõ loại xe, đời xe và hiện tượng để thợ mang đúng loại bình.