Lỗi màn hình xanh Windows 10/11: ý nghĩa các stop code hay gặp và cách xử lý

Màn hình xanh (BSOD) là lúc Windows tự dừng vì gặp một lỗi có thể làm hỏng hệ điều hành hoặc dữ liệu. Microsoft gọi đây là bug check, hay stop code. Dòng chữ in hoa sau "Stop code" trên màn hình, ví dụ CRITICAL_PROCESS_DIED, kèm mã hex như 0x000000EF, cho biết loại lỗi. Theo thống kê trong tài liệu của Microsoft, khoảng 70% ca màn hình xanh do driver của bên thứ ba, 10% do phần cứng, 5% do mã của Microsoft, còn 15% không xác định được nguyên nhân. Vì vậy, việc đầu tiên nên làm là ghi lại stop code, nhớ xem vừa cài gì hay lắp gì mới, rồi mới đến các bước như Safe Mode, gỡ driver, chạy sfc và DISM, kiểm tra RAM, kiểm tra ổ. Bài này giải thích 21 stop code hay gặp trên Windows 10 và Windows 11, kèm cách tự xử lý và dấu hiệu nên gọi thợ.

Mọi ý nghĩa mã trong bài lấy theo tài liệu của Microsoft, gồm bảng tra mã lỗi (Bug Check Code Reference), trang riêng của từng mã và các trang hỗ trợ xử lý màn hình xanh. Các trang tra mã của Microsoft viết cho lập trình viên. Ở đây chúng tôi chỉ giữ phần người dùng làm được và phần thợ cần biết.

Trước khi sửa: sao lưu dữ liệu

Màn hình xanh lặp lại nhiều lần là dấu hiệu máy có vấn đề thật. Nếu nguyên nhân là ổ cứng hay SSD sắp hỏng, mỗi lần khởi động lại đều có thể làm mất thêm dữ liệu. Hãy làm theo thứ tự sau:

1. Chép dữ liệu quan trọng ra ngoài trước. Ảnh, tài liệu, file kế toán, dữ liệu Zalo nên chép ra ổ USB, ổ cứng gắn ngoài hoặc lưu lên đám mây, ngay khi máy còn vào được Windows.
2. Không tự format, không tự cài lại Windows khi chưa sao lưu xong. Cài sạch bằng USB sẽ xóa dữ liệu trên phân vùng cài đặt.
3. Ổ có dấu hiệu hỏng thì để thợ làm. Máy kêu lạch cạch, chép file rất chậm, hoặc báo các mã liên quan đến ổ như KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR, NTFS_FILE_SYSTEM, UNMOUNTABLE_BOOT_VOLUME thì nên lấy dữ liệu ra trước rồi mới chạy chkdsk /r. Lệnh này đọc từng sector, thời gian chạy có thể rất lâu.
4. Ghi lại khóa BitLocker. Theo tài liệu của Microsoft, máy đã mã hóa ổ sẽ cần khóa khôi phục BitLocker khi dùng một số công cụ trong môi trường khôi phục (WinRE) hoặc khi vào Safe Mode.

Theo tài liệu của Microsoft, System Restore chỉ đưa file hệ thống và thiết lập về điểm khôi phục cũ, không đụng tới file cá nhân. Dù vậy, hãy sao lưu trước khi làm bất cứ bước sửa chữa nào.

Bảng stop code màn hình xanh hay gặp

Mã hex trong bảng viết đủ 8 chữ số như trong tài liệu của Microsoft. Trên màn hình xanh và trong một số công cụ, mã có thể hiện ngắn hơn, ví dụ 0xEF chính là 0x000000EF.

Stop code	Mã hex	Nghĩa theo Microsoft	Nguyên nhân hay gặp	Tự xử lý	Cần thợ?
IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL	0x0000000A	Windows hoặc một driver chạy ở chế độ nhân truy cập bộ nhớ phân trang tại địa chỉ không hợp lệ khi đang ở mức ngắt (IRQL) cao	Driver dùng sai địa chỉ bộ nhớ. Thường xuất hiện sau khi cài driver, dịch vụ hệ thống hoặc BIOS lỗi. Khi nâng cấp Windows, có thể do driver, phần mềm diệt virus hay phần mềm sao lưu không tương thích	Tháo phần cứng mới lắp, tắt thử dịch vụ hoặc phần mềm diệt virus vừa cài, xem nhật ký System	Có, nếu vẫn lặp lại: chạy chẩn đoán phần cứng, thay linh kiện hỏng
BAD_POOL_HEADER	0x00000019	Phần đầu (header) của một khối bộ nhớ pool bị hỏng	Vùng pool đã hỏng từ trước, không nhất thiết do thành phần đang chạy. Lỗi lúc có lúc không thì có thể do RAM	Chạy Windows Memory Diagnostic, gỡ driver mới cài	Có, nếu RAM báo lỗi hoặc cần dò driver gây hỏng bộ nhớ
MEMORY_MANAGEMENT	0x0000001A	Xảy ra lỗi quản lý bộ nhớ nghiêm trọng	Tùy tham số đi kèm. Với một số giá trị như 0x31, 0x403, tài liệu ghi lỗi "có thể là lỗi phần cứng"	Chạy Windows Memory Diagnostic	Có, nếu RAM có lỗi: thợ thử từng thanh, thay RAM
KMODE_EXCEPTION_NOT_HANDLED	0x0000001E	Một chương trình chế độ nhân gây ra ngoại lệ mà trình xử lý lỗi không bắt được	Driver hoặc dịch vụ hệ thống lỗi. Phần cứng cũng có thể gây ra: BIOS không tương thích, xung đột bộ nhớ, xung đột IRQ	Tắt hoặc gỡ driver có tên trên màn hình xanh, gỡ driver và dịch vụ mới thêm. Lỗi ngay lúc khởi động thì vào Safe Mode để tắt driver trong Device Manager	Có, nếu cần cập nhật BIOS hoặc chạy chẩn đoán bộ nhớ
NTFS_FILE_SYSTEM	0x00000024	Lỗi xảy ra trong ntfs.sys, driver giúp hệ thống đọc ghi ổ định dạng NTFS	Hệ thống tệp NTFS hỏng, ổ có sector hỏng, driver ổ SATA hoặc IDE bị hỏng	Kiểm tra ổ bằng công cụ Check của Windows, giữ trống 10 đến 15% ổ, chạy sfc, tạm tắt phần mềm quét virus, sao lưu, chống phân mảnh chạy nền	Có, nếu ổ có sector hỏng: lấy dữ liệu ra, kiểm tra và thay ổ
SYSTEM_SERVICE_EXCEPTION	0x0000003B	Xảy ra ngoại lệ khi đang chạy một thủ tục chuyển từ mã không đặc quyền sang mã đặc quyền	Truy cập con trỏ rỗng hoặc địa chỉ sai, do bộ nhớ bị giải phóng quá sớm hoặc cấu trúc dữ liệu hỏng. Tài liệu ghi lỗi này trước đây từng liên quan đến driver đồ họa	Gỡ hoặc cập nhật driver mới cài, xem Device Manager, chạy sfc	Có, nếu cần đọc file dump để tìm driver
PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA	0x00000050	Tham chiếu tới bộ nhớ hệ thống không hợp lệ. Thường là địa chỉ sai hoặc trỏ tới vùng nhớ đã giải phóng	Dịch vụ hệ thống hoặc driver lỗi, phần mềm diệt virus, phân vùng NTFS hỏng, phần cứng hỏng (thường là RAM, kể cả RAM đồ họa)	Cập nhật driver có tên trên màn hình, tắt thử phần mềm diệt virus, chạy chkdsk /f /r, chạy Windows Memory Diagnostic, tháo phần cứng mới	Có, nếu RAM hoặc ổ có lỗi
KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR	0x0000007A	Không đọc được trang dữ liệu nhân từ tệp phân trang vào bộ nhớ	Sector ổ hỏng, cáp lỏng hoặc bộ điều khiển không thấy ổ, ổ lưu trữ hỏng, RAM hỏng, virus. Tài liệu còn nêu bo mạch chủ nứt, đứt đường mạch	Chạy chkdsk /f /r sau khi đã sao lưu, quét virus, cập nhật Windows	Có: kiểm tra cáp, ổ, RAM, card cắm khe và bo mạch chủ
INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE	0x0000007B	Windows mất quyền truy cập phân vùng hệ thống trong lúc khởi động	Ổ khởi động hỏng, driver không khởi tạo được ổ, vừa chia lại phân vùng, vừa đổi cấu hình BIOS (như chuyển chế độ ổ từ Legacy sang AHCI), vừa lắp bộ điều khiển ổ, ổ không tương thích	Trả lại thiết lập BIOS cũ, tháo ổ hoặc bộ điều khiển mới lắp. Vào được Safe Mode thì vào rồi khởi động lại bình thường. Dùng System Restore	Có, nếu ổ hỏng hoặc phải cài lại Windows
SYSTEM_THREAD_EXCEPTION_NOT_HANDLED	0x0000007E	Một luồng hệ thống gây ra ngoại lệ mà trình xử lý lỗi không bắt được	Driver lỗi (thường có tên trên màn hình xanh). Phần cứng không tương thích, xung đột bộ nhớ, xung đột IRQ	Tắt hoặc gỡ driver có tên, hỏi hãng máy bản cập nhật firmware và ACPI	Có, nếu cần chỉnh BIOS hoặc chẩn đoán phần cứng
DRIVER_POWER_STATE_FAILURE	0x0000009F	Driver ở trạng thái nguồn điện không nhất quán hoặc không hợp lệ	Driver không hoàn tất yêu cầu chuyển trạng thái nguồn đúng hạn. Tài liệu lưu ý nhiều lỗi driver liên quan đến ngủ, ngủ đông và thức dậy	Tạm tắt tiết kiệm điện trong Power Options, cập nhật driver có dấu chấm than, cập nhật BIOS hoặc ACPI	Có, nếu vẫn lặp lại
DRIVER_IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL	0x000000D1	Driver chế độ nhân truy cập bộ nhớ phân trang khi IRQL quá cao	Driver dùng sai địa chỉ bộ nhớ. Tài liệu xử lý sự cố của Microsoft có nhắc tới driver mạng cũ	Tắt hoặc cập nhật driver có tên trên màn hình, cài bản cập nhật Windows mới nhất	Thường không, trừ khi không tìm ra driver
UNMOUNTABLE_BOOT_VOLUME	0x000000ED	Hệ thống nhập xuất cố gắn (mount) phân vùng khởi động nhưng thất bại	Thường liên quan đến ổ chứa Windows bị hỏng	Chạy Startup Repair trong WinRE. Chạy chkdsk /r chỉ sau khi đã lấy được dữ liệu ra	Có, nên gọi sớm: tài liệu ghi nếu các bước sửa không được thì có thể ổ đã hỏng
CRITICAL_PROCESS_DIED	0x000000EF	Một tiến trình hệ thống quan trọng bị dừng, ví dụ csrss.exe, wininit.exe, smss.exe, services.exe, winlogon.exe	Trạng thái của tiến trình bị hỏng. Phần cứng, driver hoặc dịch vụ mới thêm, file hệ thống hỏng, virus làm hỏng ổ	Tháo phần cứng mới, gỡ driver mới, chạy sfc /scannow, quét virus, xem Device Manager	Có, nếu vẫn lặp sau khi chạy DISM và sfc
CLOCK_WATCHDOG_TIMEOUT	0x00000101	Trong máy nhiều nhân xử lý, một bộ xử lý phụ không nhận được ngắt đồng hồ trong thời gian cho phép	Bộ xử lý không phản hồi hoặc bị khóa chết (deadlock)	Trang của mã này chỉ có bước cho lập trình viên. Làm các bước chung: cập nhật Windows, BIOS và firmware	Có, nếu vẫn lặp lại
CRITICAL_STRUCTURE_CORRUPTION	0x00000109	Nhân phát hiện mã hoặc dữ liệu nhân quan trọng bị hỏng	Driver vô tình hoặc cố ý sửa mã, dữ liệu của nhân. Hoặc phần cứng hỏng, ví dụ RAM lỗi	Chạy Windows Memory Diagnostic, tắt hoặc cập nhật driver có tên trên màn hình	Có, nếu RAM có lỗi
VIDEO_TDR_FAILURE	0x00000116	Windows không reset được driver màn hình sau khi card đồ họa quá thời gian chờ	Card đồ họa xử lý lâu hơn mức cho phép: driver đồ họa cũ, linh kiện bị ép xung, tản nhiệt kém, nguồn không đủ, RAM hoặc bo mạch hỏng, quá nhiều chương trình chạy nền	Cập nhật driver đồ họa, DirectX và game, chạy Windows Memory Diagnostic, thử ở Safe Mode	Có, nếu nghi quá nhiệt, nguồn yếu hoặc card hỏng
WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR	0x00000124	Xảy ra lỗi phần cứng nghiêm trọng, dựa trên dữ liệu của cơ chế báo lỗi phần cứng WHEA	Thường do phần cứng thật sự hỏng: quá nhiệt, linh kiện lỗi, RAM, CPU sắp hỏng. Ít khi do driver	Tắt ép xung nếu có bật, kiểm tra quạt có quay, chạy Windows Memory Diagnostic	Có, đây là mã nên gọi thợ
DPC_WATCHDOG_VIOLATION	0x00000133	Bộ giám sát DPC phát hiện một tác vụ DPC chạy quá lâu, hoặc hệ thống ở mức ngắt DISPATCH_LEVEL trở lên quá lâu	Driver lỗi không làm xong việc trong thời gian cho phép	Tắt hoặc cập nhật driver có tên trên màn hình, xem nhật ký System, kiểm tra phần cứng mới có tương thích	Có, nếu không biết driver nào gây lỗi
KERNEL_SECURITY_CHECK_FAILURE	0x00000139	Nhân phát hiện một cấu trúc dữ liệu quan trọng bị hỏng	Thường do driver làm hỏng danh sách liên kết hoặc đối tượng đồng bộ của nhân	Gỡ hoặc cập nhật driver và phần cứng mới, xem Device Manager, quét virus	Có, nếu vẫn lặp lại
UNEXPECTED_STORE_EXCEPTION	0x00000154	Thành phần kho bộ nhớ (memory store) của nhân gặp một ngoại lệ không mong đợi	Trang của mã này không nêu nguyên nhân cụ thể. Bước gợi ý là xem nhật ký, kiểm tra RAM, driver và file hệ thống	Chạy Windows Memory Diagnostic, cập nhật driver có dấu chấm than, chạy sfc	Có, nếu RAM có lỗi hoặc vẫn lặp lại

Bảng tra của Microsoft có hơn 300 stop code. Nếu máy bạn báo mã không có trong bảng trên, hãy ghi lại tên và mã hex để thợ tra đúng trang của mã đó.

Đọc stop code ở đâu khi máy tự khởi động lại quá nhanh

Trên màn hình xanh

Màn hình xanh của Windows 10 và 11 có dòng "Stop code" ghi tên lỗi. Theo tài liệu của Microsoft, nếu xác định được driver gây lỗi thì tên driver (file .sys) cũng được in trên màn hình. Hãy chụp ảnh lại bằng điện thoại.

Nếu máy khởi động lại trước khi kịp chụp, tài liệu của Microsoft hướng dẫn tắt tự khởi động lại:

1. Gõ Advanced system settings vào ô tìm kiếm, bấm Enter.
2. Ở thẻ Advanced, mục Startup and Recovery, bấm Settings.
3. Bỏ chọn Automatically restart, bấm OK.

Trong Event Viewer

Sau mỗi lần màn hình xanh, Windows ghi lại sự kiện vào nhật ký. Mở Event Viewer bằng cách bấm Win + R rồi gõ:

eventvwr.msc

Vào Windows Logs > System, tìm lỗi mức Critical cùng thời điểm với màn hình xanh. Theo tài liệu của Microsoft, sự kiện Event ID 41, nguồn Kernel-Power, ghi lại các lần máy tắt không đúng cách. Nếu nguyên nhân là màn hình xanh, phần dữ liệu của sự kiện có dòng BugcheckCode và bốn tham số.

Lưu ý: BugcheckCode ghi ở dạng số thập phân. Muốn đổi sang hex, mở Calculator, chọn chế độ Programmer, nhập số ở ô Dec rồi bấm Hex. Ví dụ của Microsoft: 159 đổi ra 0x9F, tức DRIVER_POWER_STATE_FAILURE. Bảng đổi sẵn cho các mã trong bài:

BugcheckCode (thập phân)	Mã hex	Stop code
10	0x0000000A	IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL
25	0x00000019	BAD_POOL_HEADER
26	0x0000001A	MEMORY_MANAGEMENT
30	0x0000001E	KMODE_EXCEPTION_NOT_HANDLED
36	0x00000024	NTFS_FILE_SYSTEM
59	0x0000003B	SYSTEM_SERVICE_EXCEPTION
80	0x00000050	PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA
122	0x0000007A	KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR
123	0x0000007B	INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE
126	0x0000007E	SYSTEM_THREAD_EXCEPTION_NOT_HANDLED
159	0x0000009F	DRIVER_POWER_STATE_FAILURE
209	0x000000D1	DRIVER_IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL
237	0x000000ED	UNMOUNTABLE_BOOT_VOLUME
239	0x000000EF	CRITICAL_PROCESS_DIED
257	0x00000101	CLOCK_WATCHDOG_TIMEOUT
265	0x00000109	CRITICAL_STRUCTURE_CORRUPTION
278	0x00000116	VIDEO_TDR_FAILURE
292	0x00000124	WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR
307	0x00000133	DPC_WATCHDOG_VIOLATION
313	0x00000139	KERNEL_SECURITY_CHECK_FAILURE
340	0x00000154	UNEXPECTED_STORE_EXCEPTION

Event ID 41 mà BugcheckCode bằng 0 thì khác. Theo tài liệu của Microsoft, trường hợp này thường là máy mất điện đột ngột, hết pin, nguồn yếu hoặc hỏng, hoặc máy treo cứng rồi bị giữ nút nguồn. Tài liệu xếp tình huống này vào nhóm thường do phần cứng và gợi ý: tắt ép xung, kiểm tra RAM, kiểm tra nguồn có đủ công suất, kiểm tra nhiệt độ linh kiện.

Reliability Monitor

Reliability Monitor hiện lịch sử sự cố của máy theo từng ngày, dễ xem hơn Event Viewer. Theo một mẹo cũ của Microsoft, có thể mở bằng lệnh:

perfmon /rel

Những ngày có dấu X đỏ là ngày có lỗi nghiêm trọng. Bấm vào để xem chi tiết. Công cụ này giúp bạn biết lỗi bắt đầu từ ngày nào, rồi đối chiếu với ngày cài phần mềm, driver hay bản cập nhật.

File minidump

Theo tài liệu của Microsoft, khi máy màn hình xanh, Windows có thể ghi file dump. File nhỏ (small memory dump, khoảng 256 KB) nằm trong thư mục %SystemRoot%\Minidump, thường là C:\Windows\Minidump. File lớn nằm ở %SystemRoot%\MEMORY.DMP.

Nếu thư mục trống, bật ghi dump như sau: gõ Advanced system settings, vào Startup and Recovery > Settings, ở mục Write debugging information chọn Automatic memory dump, bấm OK rồi khởi động lại máy.

Đọc file dump cần công cụ WinDbg trong bộ Windows SDK. Thợ sẽ mở file bằng Open Crash Dump, chạy lệnh phân tích, rồi xem các dòng MODULE_NAME, IMAGE_NAME và STACK_TEXT để biết driver nào liên quan:

!analyze -v

Bạn không cần tự làm bước này. Chỉ cần chép cả thư mục Minidump ra USB, gửi cho thợ cùng ảnh chụp màn hình xanh.

Các bước tự xử lý theo tài liệu của Microsoft

Làm lần lượt từ trên xuống. Sau mỗi bước, dùng máy bình thường một thời gian xem lỗi còn quay lại không.

1. Nhớ lại vừa thay đổi gì

Trang hỗ trợ của Microsoft đặt bước này lên đầu: tắt máy, tháo phần cứng vừa lắp (RAM mới, ổ mới, card, thiết bị USB lạ) rồi bật lại. Nếu lỗi xuất hiện sau khi cài driver, phần mềm diệt virus, phần mềm sao lưu hay một dịch vụ mới, hãy gỡ hoặc tắt chúng trước.

2. Vào Safe Mode nếu không khởi động bình thường được

Safe Mode chỉ nạp số driver và dịch vụ tối thiểu. Nếu trong Safe Mode máy không còn màn hình xanh, khả năng cao lỗi nằm ở driver hoặc phần mềm.

Khi còn vào được Windows:

1. Windows 11: Settings > System > Recovery, cạnh Advanced startup bấm Restart now. Windows 10: Settings > Update & Security > Recovery, mục Advanced startup bấm Restart now. Cũng có thể giữ phím Shift trong lúc bấm Restart.
2. Ở màn hình Choose an option, chọn Troubleshoot > Advanced options > Startup Settings > Restart.
3. Khi máy khởi động lại, bấm 4 hoặc F4 để vào Safe Mode, bấm 5 hoặc F5 để vào Safe Mode có mạng.

Khi không vào được Windows: theo tài liệu của Microsoft, nếu Windows khởi động lỗi nhiều lần liên tiếp, máy sẽ tự vào môi trường khôi phục WinRE. Bạn cũng có thể khởi động từ USB khôi phục nếu đã tạo trước.

Muốn thoát Safe Mode, chỉ cần khởi động lại. Nếu máy cứ vào lại Safe Mode, bấm Win + R, gõ lệnh dưới đây, vào thẻ Boot và bỏ chọn Safe boot:

msconfig

3. Kiểm tra driver trong Device Manager

Bấm chuột phải vào nút Start, chọn Device Manager. Tìm thiết bị có dấu chấm than màu vàng. Bấm chuột phải, chọn Update driver. Theo trang hỗ trợ của Microsoft, nếu cập nhật không giúp được, hãy thử tắt (disable) hoặc gỡ (uninstall) thiết bị đó.

Nếu màn hình xanh có ghi tên driver, tra xem file đó thuộc thiết bị nào rồi tải driver mới từ trang của hãng máy hoặc hãng linh kiện. Ví dụ, tài liệu của Microsoft dùng nvlddmkm.sys, một driver đồ họa, làm ví dụ khi phân tích VIDEO_TDR_FAILURE và SYSTEM_SERVICE_EXCEPTION.

4. Gỡ bản cập nhật Windows vừa cài

Nếu lỗi bắt đầu ngay sau một bản cập nhật:

• Windows 11: Start > Settings > Windows Update > Update history, mục Related settings chọn Uninstall updates, chọn bản cập nhật rồi bấm Uninstall.
• Windows 10: Start > Settings > Update & Security > Windows Update > View your update history > Uninstall updates.
• Không vào được Windows: trong WinRE chọn Troubleshoot > Advanced options > Uninstall Updates.

Ngược lại, nếu máy đang thiếu cập nhật, tài liệu của Microsoft khuyên cài bản mới nhất: Start > Settings > Windows Update > Check for updates. Microsoft cũng khuyên không nên gỡ bản cập nhật bảo mật khi không thật sự cần.

5. Sửa file hệ thống bằng DISM và sfc

Gõ cmd vào ô tìm kiếm, bấm chuột phải vào Command Prompt, chọn Run as administrator. Theo trang hỗ trợ của Microsoft, chạy DISM trước, mất vài phút:

DISM.exe /Online /Cleanup-image /Restorehealth

Sau đó chạy System File Checker trong cùng cửa sổ:

sfc /scannow

Để nguyên cửa sổ cho đến khi chạy tới 100%. Ý nghĩa các thông báo theo Microsoft:

Thông báo	Ý nghĩa
Windows Resource Protection did not find any integrity violations.	Không có file hệ thống bị thiếu hay hỏng
Windows Resource Protection found corrupt files and successfully repaired them.	Có file hỏng và đã sửa xong
Windows Resource Protection found corrupt files but was unable to fix some of them.	Còn file chưa sửa được, phải xem nhật ký CBS.log và thay file đó bằng bản tốt
Windows Resource Protection could not perform the requested operation.	Không quét được. Thử chạy lại trong Safe Mode

6. Kiểm tra RAM bằng Windows Memory Diagnostic

Nhiều trang tra mã của Microsoft (MEMORY_MANAGEMENT, PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA, BAD_POOL_HEADER, CRITICAL_STRUCTURE_CORRUPTION, VIDEO_TDR_FAILURE, UNEXPECTED_STORE_EXCEPTION) đều khuyên chạy công cụ này.

1. Bấm Start, gõ Windows Memory Diagnostic, bấm Enter.
2. Chọn khởi động lại và kiểm tra ngay, hoặc hẹn kiểm tra ở lần khởi động sau. Nhớ lưu công việc trước.
3. Máy tự chạy bài kiểm tra chuẩn. Muốn kiểm tra kỹ hơn, bấm F1, dùng phím mũi tên chọn Test Mix là Extended, bấm F10 để chạy.
4. Sau khi vào lại Windows, mở Event Viewer, vào nhật ký System, tìm mục MemoryDiagnostics-Results để xem kết quả.

7. Kiểm tra ổ cứng, SSD bằng chkdsk

Cách nhẹ nhàng nhất theo tài liệu của Microsoft: bấm chuột phải vào ổ, chọn Properties > Tools, bấm nút kiểm tra (Check). Muốn sửa lỗi bằng dòng lệnh, mở Command Prompt bằng quyền quản trị và chạy:

chkdsk C: /f

Tham số /f sửa lỗi hệ thống tệp. Tham số /r tìm sector hỏng và cứu dữ liệu đọc được, bao gồm luôn /f:

chkdsk C: /r

Ổ C đang chạy Windows nên chkdsk sẽ hỏi có muốn kiểm tra ở lần khởi động sau không. Gõ Y rồi khởi động lại. Theo tài liệu của Microsoft, không nên ngắt chkdsk giữa chừng. Với ổ dung lượng lớn, /r có thể chạy rất lâu. Microsoft cũng ghi chạy /r thỉnh thoảng trên SSD không nguy hiểm, nhưng không nên chạy quét toàn bộ lặp đi lặp lại.

Một lần nữa: nếu nghi ổ sắp hỏng, hãy sao lưu trước rồi mới chạy /r.

8. Giữ ổ còn trống, quét virus, cập nhật BIOS

Theo tài liệu của Microsoft:

• Ổ chứa Windows nên còn trống khoảng 10 đến 15% để hệ thống tạo file hoán đổi.
• Quét virus bằng Microsoft Safety Scanner hoặc phần mềm diệt virus có kiểm tra vùng khởi động (Master Boot Record). Virus có thể làm hỏng ổ và gây màn hình xanh.
• Cập nhật BIOS và firmware từ trang của hãng máy. Nhiều trang tra mã như KMODE_EXCEPTION_NOT_HANDLED, INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE, DRIVER_POWER_STATE_FAILURE có nhắc tới bước này. Cập nhật BIOS mà mất điện giữa chừng có thể làm máy không lên, nên nếu không tự tin, hãy để thợ làm.
• Chạy công cụ chẩn đoán phần cứng do hãng máy cung cấp, nếu có.

9. Khôi phục Windows về điểm cũ

Trong WinRE, chọn Troubleshoot > Advanced options > System Restore, rồi chọn một điểm khôi phục trước thời điểm bắt đầu có lỗi. Windows tạo điểm khôi phục khi bạn cài ứng dụng, driver hay bản cập nhật mới. Nếu không khởi động được, có thể thử Startup Repair trong cùng menu. Công cụ này tự chẩn đoán và sửa các lỗi thường gặp khiến Windows không khởi động.

Driver Verifier: để thợ dùng

Tài liệu của Microsoft ước tính khoảng 75% lỗi màn hình xanh do driver lỗi, và giới thiệu công cụ Driver Verifier (gõ lệnh verifier) để tìm driver đó. Tuy vậy, Microsoft cũng cảnh báo công cụ này tốn nhiều CPU, làm máy chậm hẳn và có thể gây thêm màn hình xanh. Nếu máy không vào được desktop vì Driver Verifier, phải vào Safe Mode để tắt. Người dùng phổ thông không nên tự bật.

Lỗi phần mềm, driver hay lỗi phần cứng?

Phân biệt được hai nhóm này sẽ giúp bạn biết khi nào tự làm tiếp, khi nào nên mang máy đi.

Dấu hiệu nghiêng về driver, phần mềm

• Màn hình xanh có ghi tên một file driver (.sys).
• Lỗi bắt đầu ngay sau khi cài driver, phần mềm diệt virus, phần mềm sao lưu, hay một bản cập nhật Windows.
• Vào Safe Mode thì máy chạy ổn định.
• Mã thuộc nhóm tài liệu của Microsoft gắn chủ yếu với driver: DPC_WATCHDOG_VIOLATION, DRIVER_IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL, IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL, KERNEL_SECURITY_CHECK_FAILURE, DRIVER_POWER_STATE_FAILURE, SYSTEM_THREAD_EXCEPTION_NOT_HANDLED.
• Lỗi chỉ xảy ra khi máy ngủ, ngủ đông hoặc thức dậy (DRIVER_POWER_STATE_FAILURE).

Dấu hiệu nghiêng về phần cứng

• WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR. Tài liệu của Microsoft ghi rõ mã này báo lỗi phần cứng nghiêm trọng, thường do quá nhiệt, linh kiện hỏng, RAM hoặc CPU sắp hỏng.
• Nhóm mã liên quan RAM, đặc biệt khi Windows Memory Diagnostic báo lỗi: MEMORY_MANAGEMENT, PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA, BAD_POOL_HEADER (nhất là khi lỗi lúc có lúc không), CRITICAL_STRUCTURE_CORRUPTION.
• Nhóm mã liên quan ổ cứng, SSD: KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR, NTFS_FILE_SYSTEM, INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE, UNMOUNTABLE_BOOT_VOLUME. Với KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR, tài liệu của Microsoft còn chỉ ra mã trạng thái ở tham số 2: 0xC000009C và 0xC000016A thường là sector hỏng, 0xC000009D là cáp lỏng hoặc bộ điều khiển không thấy ổ, 0xC000000E là phần cứng hỏng hoặc cấu hình ổ sai.
• Lỗi khi máy chạy nặng hoặc nóng, như lúc chơi game, dựng video. Với VIDEO_TDR_FAILURE, tài liệu của Microsoft nêu các nguyên nhân phần cứng: ép xung, tản nhiệt kém, nguồn không đủ, RAM hay bo mạch hỏng.
• Mỗi lần một mã khác nhau, không theo quy luật. Tài liệu của Microsoft nhận xét lỗi phần cứng đặc biệt khó chẩn đoán vì gây ra triệu chứng thất thường.
• Máy tự tắt, tự khởi động lại mà Event ID 41 có BugcheckCode bằng 0. Thường do nguồn, pin, quá nhiệt hoặc RAM.
• Vào Safe Mode vẫn màn hình xanh, cài lại driver vẫn không hết.

Với nhóm phần cứng, những việc chủ máy làm được là tắt ép xung, xem quạt có quay, giữ khe thoát gió thông thoáng và chạy Windows Memory Diagnostic. Còn việc tháo máy để thử từng thanh RAM, kiểm tra nguồn, đo nhiệt, thay ổ, thay keo tản nhiệt thì nên để thợ làm. Máy laptop còn bảo hành thì tự tháo có thể mất bảo hành.

Khi nào nên gọi thợ?

Hãy gọi thợ khi:

• Màn hình xanh vẫn lặp lại sau khi đã gỡ driver mới, gỡ bản cập nhật, chạy DISM và sfc.
• Gặp WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR, hoặc Windows Memory Diagnostic báo có lỗi.
• Gặp các mã liên quan ổ (KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR, NTFS_FILE_SYSTEM, UNMOUNTABLE_BOOT_VOLUME, INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE) mà trong máy có dữ liệu quan trọng chưa sao lưu.
• Máy không vào được Windows, kể cả Safe Mode, và không có USB khôi phục.
• Máy nóng bất thường, quạt kêu to hoặc không quay, máy tự tắt khi chạy nặng.
• Máy vừa bị rơi, vào nước, hoặc vừa được nâng cấp RAM, ổ, card thì bắt đầu màn hình xanh.
• Bạn cần đọc file minidump để biết chính xác driver nào gây lỗi.

Khi gọi thợ, hãy chuẩn bị: ảnh chụp màn hình xanh (có stop code và tên driver nếu có), thời điểm bắt đầu lỗi, những gì vừa cài hoặc lắp thêm, model máy, và thư mục C:\Windows\Minidump chép ra USB nếu lấy được. Thông tin càng đủ, thợ càng tốn ít thời gian dò.

Câu hỏi thường gặp

Màn hình xanh có phải là máy hỏng phần cứng không?

Phần lớn không phải. Theo phân tích của Microsoft, khoảng 70% ca màn hình xanh do driver của bên thứ ba, chỉ khoảng 10% do phần cứng. Tuy vậy, một số mã như WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR thường là lỗi phần cứng thật. Hãy xem stop code trước, rồi làm theo các bước trong bài.

Máy hiện màn hình xanh rồi tự khởi động lại, không kịp đọc mã thì sao?

Tắt tự khởi động lại trong Advanced system settings > Startup and Recovery > Settings, bỏ chọn Automatically restart. Hoặc mở Event Viewer, tìm Event ID 41 trong nhật ký System và đổi số BugcheckCode từ thập phân sang hex. Bảng đổi sẵn có trong bài.

Màn hình xanh có làm mất dữ liệu không?

Theo tài liệu của Microsoft, Windows dừng máy chính là để tránh hỏng hệ điều hành và dữ liệu người dùng. Dù vậy, máy tắt đột ngột vẫn có thể làm mất phần việc chưa lưu. Nếu nguyên nhân là ổ cứng, SSD sắp hỏng, dữ liệu có thể mất thật. Nên sao lưu ngay khi máy còn chạy được.

Bị CRITICAL_PROCESS_DIED liên tục, có nên cài lại Windows ngay?

Chưa nên. Hãy thử theo thứ tự: tháo phần cứng mới, gỡ driver mới, chạy DISM rồi sfc /scannow, quét virus, gỡ bản cập nhật vừa cài, rồi System Restore. Cài lại Windows là bước cuối, và chỉ làm sau khi đã sao lưu dữ liệu.

Chạy sfc báo "found corrupt files but was unable to fix some of them" thì làm gì?

Chạy lại DISM rồi chạy sfc thêm lần nữa. Theo trang hỗ trợ của Microsoft, nếu vẫn báo vậy thì phải xem chi tiết trong file CBS.log để biết file nào hỏng, rồi thay bằng bản tốt từ máy khác cùng phiên bản Windows. Việc này khá kỹ thuật, nên nhờ thợ nếu bạn không quen.

Chỉ khi chơi game mới bị VIDEO_TDR_FAILURE là sao?

Mã này nghĩa là card đồ họa xử lý quá lâu và Windows không reset được driver màn hình. Theo tài liệu của Microsoft, bình thường Windows chờ 2 giây. Nếu khôi phục thành công, bạn chỉ thấy thông báo driver màn hình đã ngừng phản hồi và đã khôi phục. Nếu khôi phục thất bại, hoặc xảy ra hơn 5 lần trong một phút, máy sẽ màn hình xanh. Hãy cập nhật driver đồ họa và game, tắt ép xung. Nếu vẫn bị, nên nhờ thợ kiểm tra nhiệt độ, nguồn và card.

Máy báo INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE ngay sau khi vào BIOS chỉnh linh tinh?

Hãy vào lại BIOS và trả về thiết lập cũ. Theo tài liệu của Microsoft, đổi chế độ bộ điều khiển ổ (ví dụ từ Legacy sang AHCI), đổi cấu hình BIOS hay chia lại phân vùng đều có thể gây ra mã này. Nếu không nhớ đã đổi gì, đừng tự cài lại Windows. Hãy nhờ thợ để giữ được dữ liệu.

Bản tra mã nói khác cách xử lý trên mạng thì tin cái nào?

Ý nghĩa mã nên tin tài liệu của Microsoft, vì đó là nơi định nghĩa các stop code. Các mẹo trên mạng có thể đúng với một máy cụ thể nhưng không đúng với máy bạn. Những bước có nguy cơ mất dữ liệu như format, cài lại, chạy chkdsk /r trên ổ sắp hỏng, hãy cân nhắc kỹ hoặc để thợ làm.

Đặt thợ sửa máy tính trên Thuê Thợ 365

Khi đã có stop code và biết lỗi bắt đầu từ lúc nào, việc tìm thợ phù hợp sẽ nhanh hơn. Bạn có thể đặt thợ sửa máy tính gần nhà, hoặc đăng việc nhận báo giá để nhiều thợ xem mô tả và báo giá trước khi đến. Ghi rõ stop code, model máy, kèm ảnh màn hình xanh, và cho thợ biết trong máy có dữ liệu cần giữ hay không để thợ sao lưu trước khi sửa.