Sửa đèn nền tivi LED mất hình: thử dải LED, đo driver tăng áp và bảo vệ OVP

Tivi LED "có tiếng không có hình" phần lớn là do đèn nền (backlight) không sáng chứ không phải do màn hình hay bo chính. Đèn nền gồm các dải LED (LED strip) mắc nối tiếp, được nuôi bởi một mạch tăng áp (boost) có điều khiển dòng, gọi là bo driver LED hoặc mạch cao áp. Hỏng thường gặp nhất là một bóng LED trên dải bị đứt hoặc chập, làm cả dải tắt, hoặc làm mạch bảo vệ của driver cắt đèn sau một lúc. Cách sửa đúng là: soi đèn pin để xác nhận lỗi đèn nền, đo điện áp ra driver, rồi thử từng bóng LED bằng máy test LED hoặc nguồn có giới hạn dòng.

Bài này đi theo thứ tự đó, có số liệu lấy từ datasheet On-Bright (OB3350, OB3350G), Texas Instruments (LM3431, TPS61199), Lumileds và Lite-On, đối chiếu với kinh nghiệm sửa chữa trên 21ic và diễn đàn 迅维网 (chinafix). Phần bo nguồn cấp 12 V hoặc 24 V cho driver đã có trong bài sửa nguồn xung SMPS, ở đây không nhắc lại.

Nhận biết lỗi đèn nền trong 1 phút

• Có tiếng, màn đen, đèn báo nguồn vẫn sáng bình thường.
• Soi đèn pin: mở tivi trong phòng tối, bật menu hoặc kênh có hình sáng, chiếu đèn pin điện thoại xiên sát mặt màn. Nếu thấy hình hoặc chữ menu mờ mờ thì tấm LCD, bo T-con và bo chính đang làm việc, lỗi nằm ở đèn nền. Nếu không thấy gì, hãy kiểm tra bo chính, bo T-con trước. Cách thử này được cả diễn đàn 迅维网 lẫn các bài sửa chữa tiếng Anh dùng làm bước đầu.
• Sáng lóe rồi tắt ngay khi bật hoặc sau vài giây: thường là driver đã bật đèn, phát hiện lỗi rồi tự cắt (mạch bảo vệ). Bài trên 21ic xếp hiện tượng "开机一闪即灭" (bật lên lóe một cái rồi tắt) vào nhóm lỗi do bảo vệ, với nguyên nhân hay gặp là dải LED hở mạch hoặc chập, MOSFET driver rò.
• Một vùng tối hoặc một dải tối: một nhánh LED không sáng, các nhánh khác vẫn chạy.
• Đặt đứng thì tắt, đặt nằm lại sáng: một bài trên 迅维网 về tivi Hisense ghi nhận đây thường là chân hàn đầu cắm dải LED bị nứt hoặc đường đồng trên dải bị gãy.

Cấu tạo đèn nền LED

Dải LED và điện áp dải

Hai kiểu bố trí phổ biến:

• Chiếu thẳng (direct-lit): nhiều thanh nhôm hoặc thanh mạch dài nằm phía sau màn, mỗi bóng LED có một thấu kính nhựa tròn tán sáng. Đây là kiểu của phần lớn tivi giá phổ thông hiện nay.
• Chiếu cạnh (edge-lit): LED nằm ở mép trên, dưới hoặc hai bên, ánh sáng đi qua tấm dẫn sáng (light guide plate) ra toàn màn.

Trên mỗi dải, các bóng LED mắc nối tiếp. Nhiều dải lại có thể mắc nối tiếp với nhau, tạo thành một chuỗi (string). Vì nối tiếp nên chỉ cần một bóng đứt là cả chuỗi tắt.

Có hai loại bóng LED đèn nền hay gặp:

Loại	Bên trong	Điện áp thuận (Vf) theo datasheet	Ghi chú
"LED 3 V"	Một chip LED	Lite-On 3030SZK: 2,75 V đến 3,10 V, điển hình 2,95 V ở 65 mA	Đồng hồ kim thang R×1 hoặc R×10 có thể làm bóng sáng mờ
"LED 6 V"	Hai chip LED nối tiếp trong một vỏ	Lumileds LUXEON 3030 2D: 5,8 V đến 6,6 V, điển hình 6,1 V ở 120 mA	Đồng hồ số thang diode thường không đủ áp làm sáng

Bài trên 21ic mô tả đúng sự khác biệt này qua hai tấm màn thực tế: một màn 32 inch dùng LED đơn khoảng 3,2 V, đo bằng đồng hồ kim thang R×1 hoặc R×10 thì bóng sáng; một màn 55 inch dùng LED kép (hai chip nối tiếp) khoảng 6,5 V, đo bằng đồng hồ thì bóng không sáng nhưng vẫn có trị số.

Điện áp cả chuỗi xấp xỉ bằng số bóng nhân với Vf của một bóng. Ví dụ 36 bóng LED 3 V nối tiếp sẽ cần khoảng 36 × 3 V ≈ 108 V. Bài 21ic ghi một bo driver màn 32 inch ra 57 V khi có tải, còn bo nguồn hai trong một của màn 55 inch ra tới 200 V khi có tải. Đây là điện áp một chiều đủ gây giật nguy hiểm.

Bo driver LED: mạch tăng áp có điều khiển dòng

Driver nhận 12 V hoặc 24 V từ bo nguồn (hoặc lấy thẳng một đường cao áp trên bo nguồn hai trong một, ba trong một) và tăng lên mức điện áp chuỗi LED cần. Khối mạch cơ bản gồm:

Khối	Linh kiện	Ký hiệu thường thấy	Nhiệm vụ
IC điều khiển	OB3350, OB3350G, OB3353A, LD5861, LM3431, TPS61199, OZ9902...	U, IC	Tạo xung lái MOSFET, đo dòng LED, bảo vệ
MOSFET tăng áp	MOSFET kênh N	Q	Đóng ngắt cuộn cảm
Cuộn cảm tăng áp	Cuộn lõi ferit	L	Tích năng lượng rồi đẩy lên đầu ra
Diode đầu ra	Diode Schottky hoặc diode phục hồi nhanh	D	Chỉnh lưu ra tụ đầu ra
Tụ đầu ra	Tụ hóa hoặc tụ gốm điện áp cao	C	Giữ điện áp chuỗi LED
Điện trở cảm dòng LED	Điện trở nhỏ ở chân âm chuỗi LED	R (nối chân FB)	Báo dòng LED về IC
Cầu phân áp OVP	Hai điện trở từ đầu ra xuống mass	R (nối chân OVP)	Báo điện áp đầu ra về IC

Tín hiệu từ bo chính sang driver thường có hai đường:

• BL_ON (còn ghi BL-ON, ON/OFF, ENA): bật tắt đèn nền.
• DIM (còn ghi PWM, BRI, ADJ): chỉnh độ sáng, thường là xung PWM hoặc điện áp một chiều.

Ví dụ với OB3350 (theo datasheet On-Bright OB_DOC_DS_335000): IC chạy khi chân PWM lên trên khoảng 2,5 V, và vào chế độ ngủ nếu chân PWM ở mức thấp quá khoảng 50 ms. Nghĩa là mất tín hiệu từ bo chính thì driver tốt vẫn không bật đèn.

Dòng LED được đặt bằng điện trở cảm dòng

Driver giữ dòng chứ không giữ điện áp. Với OB3350, OB3350G và LD5861, điện áp chuẩn ở chân hồi tiếp dòng là 0,3 V, nên:

Dòng LED (mA) ≈ 300 mV / R_FB (Ω)

Ví dụ R_FB = 1 Ω thì dòng khoảng 300 mA; R_FB = 1,5 Ω thì khoảng 200 mA. Điện áp ra không cố định: nó tự tăng hoặc giảm cho tới khi đủ đẩy dòng đó qua chuỗi LED. Vì thế đo điện áp ra khi không cắm dải LED sẽ không giống khi cắm dải. Bài 21ic cũng lưu ý điều này: bo màn 32 inch ra 57 V khi có tải nhưng 120 V đến 140 V khi để trống tải.

Bảo vệ quá áp và hở mạch: vì sao đèn sáng lóe rồi tắt

Khi một bóng LED đứt, dòng qua điện trở cảm dòng gần như bằng 0. IC tưởng dòng thiếu nên tăng độ rộng xung tối đa, điện áp ra vọt lên. Để không làm nổ tụ, diode và MOSFET, IC có bảo vệ quá áp (OVP, over voltage protection): điện áp ra được chia qua cầu điện trở về chân OVP, vượt ngưỡng là IC cắt.

Ngưỡng và cách phản ứng khác nhau theo từng IC:

IC (datasheet)	Ngưỡng chân OVP	Phản ứng khi hở mạch hoặc quá áp
OB3350 (On-Bright)	2,0 V (1,8 V đến 2,2 V)	Cắt và chốt (latch). Chỉ chạy lại khi cấp lại nguồn VIN hoặc tín hiệu PWM. Lúc khởi động, nếu chân OVP dưới khoảng 100 mV (diode tăng áp hở hoặc đầu ra chập mass) thì không chạy
OB3350G (On-Bright)	2,0 V (1,9 V đến 2,1 V)	Như trên, thêm bảo vệ chập diode hoặc cuộn cảm (chân CS trên khoảng 1,2 V liên tiếp 17 chu kỳ) và chập catốt LED xuống mass (chân COMP trên khoảng 3,2 V trong khoảng 10 ms), đều chốt cắt
LM3431 (TI)	2,0 V ở chân AFB	Hở hết LED hoặc quá áp: tụ ở chân DLY nạp bằng dòng khoảng 57 µA, tới 2,8 V thì tắt hoặc tự khởi động lại tùy cấu hình. Thời gian trễ phụ thuộc giá trị tụ DLY và độ rộng xung độ sáng
TPS61199 (TI)	2,95 V (kẹp), 3 V (cắt)	Hở một chuỗi: IC bỏ chuỗi đó, các chuỗi còn lại vẫn sáng. Hở hết: thử khởi động lại liên tục

Với các IC kiểu OVP, công thức điện áp ra tại ngưỡng là: V_OVP = 2,0 V × (R_trên + R_dưới) / R_dưới. Ví dụ R_trên = 1 MΩ, R_dưới = 15 kΩ thì V_OVP ≈ 2,0 × 1015 / 15 ≈ 135 V.

Từ đó suy ra những điều thợ cần nhớ:

• Sáng lóe rồi tắt là driver đã chạy, rồi thấy hở mạch hoặc quá áp. Thời gian từ lúc sáng tới lúc tắt là do thiết kế IC và tụ trễ, có máy tắt gần như ngay, có máy vài giây. Bài 21ic (viết cho bo cao áp đèn CCFL đời trước) cũng mô tả IC điều khiển thường có khoảng 2 giây đầu sau khi cấp điện chưa xét bảo vệ, rồi mới cắt nếu hồi tiếp sai. Hãy đo điện áp ra ngay trong lúc đèn đang lóe.
• Driver nhiều kênh (một IC, nhiều chuỗi) như TPS61199 có thể bỏ riêng chuỗi hỏng. Hiện tượng khi đó là một vùng tối, không phải tắt hẳn.
• Một chuỗi bị chập vài bóng làm điện áp chuỗi đó thấp đi. Nhiều IC nhiều kênh có bảo vệ chập LED riêng; IC một kênh thì vẫn chạy, nhưng các bóng còn lại phải gánh nhiều hơn hoặc vùng đó tối.
• Đèn tắt cũng có thể do bo nguồn yếu. Một thợ trên 迅维网 kể ca tivi Changhong 32 inch sáng lóe rồi tắt, đường 24 V chỉ còn 19,8 V khi có tải. Cấp 24 V từ nguồn ngoài (ít nhất 3 A) vào riêng phần cao áp thì đèn sáng bình thường, lỗi nằm ở bo nguồn.

Dụng cụ cần có

• Đồng hồ vạn năng có thang DC từ 200 V trở lên (nên có 600 V), que đo có kẹp.
• Máy test LED đèn nền (LED backlight tester): loại có điện áp ra chỉnh được lên tới vài trăm vôn và dòng ra được giới hạn, có hai que để chạm từng bóng hoặc kẹp cả dải.
• Hoặc nguồn DC chỉnh được có giới hạn dòng (ví dụ 0 đến 30 V), dùng để thử từng bóng hoặc vài bóng một lần.
• Điện trở xả khoảng vài chục kΩ, công suất 2 W đến 5 W, để xả tụ đầu ra driver.
• Tua vít, que nạy nhựa, băng keo giấy, găng tay vải sạch hoặc găng tay không bột.
• Mặt bàn rộng, phẳng, có trải chăn hoặc mút sạch để úp màn.
• Mỏ hàn, máy khò nhiệt (nếu thay bóng LED dán), keo tản nhiệt hoặc keo dán thấu kính đúng loại.

Quy trình đo kiểm từng bước

Bước A: khoanh vùng khi vẫn còn lắp máy

1. Soi đèn pin như ở trên. Có hình mờ thì đi tiếp. Không có hình thì kiểm tra bo chính, T-con trước.
2. Mở nắp lưng, tìm bo driver. Có thể là bo riêng, hoặc nằm chung với bo nguồn (hai trong một), hoặc chung luôn với bo chính (ba trong một). Tìm đầu cắm ra dải LED, thường ghi LED+, LED-, hoặc VLED, hoặc có nhiều chân LED1-, LED2-...
3. Đo điện áp vào driver (12 V hoặc 24 V, que đen ở mass) khi bật máy. Thấp hơn nhiều so với định mức hoặc tụt khi đèn lóe thì kiểm tra bo nguồn trước (xem bài sửa nguồn xung SMPS).
4. Đo BL_ON và DIM tại đầu cắm vào driver. Bài 21ic hướng dẫn: BL_ON có mức cao khi bật máy là bo chính đã ra lệnh. Không có BL_ON thì lỗi ở bo chính hoặc phần mềm, không phải đèn nền.
5. Đo điện áp ra driver (que đen ở LED- hoặc mass của driver tùy mạch, que đỏ ở LED+), đặt đồng hồ thang DC cao, kẹp que trước rồi mới bật máy. Ghi lại giá trị lúc mới bật và sau vài giây:

Điện áp ra	Đèn	Ý nghĩa thường gặp
Lên mức ổn định, vài chục đến vài trăm vôn, giữ nguyên	Không sáng hoặc sáng một phần	Driver chạy, chuỗi LED có chỗ đứt nhưng IC không cắt, hoặc đầu cắm lỏng
Vọt lên cao rồi rơi về 0 sau một lúc	Lóe rồi tắt	Bảo vệ hở mạch hoặc quá áp: nghi bóng LED đứt, dây hoặc đầu cắm hở
Lên rồi tụt dần, không giữ được	Lóe rồi tắt hoặc chập chờn	Bo nguồn yếu, tụ khô, hoặc bóng LED chập làm quá dòng
Bằng điện áp vào (12 V hoặc 24 V) không tăng	Không sáng	Driver không đóng ngắt: không có BL_ON hoặc DIM, IC hỏng, MOSFET hở, hoặc IC đã chốt bảo vệ
Gần 0 V	Không sáng	Cầu chì driver đứt, cuộn cảm hoặc diode đứt, đầu ra chập

Một ca trên 迅维网 (tivi 50 inch, bo ba trong một): điện áp ra đầu cắm lúc bật khoảng 45 V, rất nhanh tụt về 35 V. Thợ dùng máy test LED chạm vào đầu cắm, thấy dải sáng và kết luận nhầm là bo chính hỏng. Sau khi thay bo chính không đỡ, mở màn ra mới thấy mỗi dải chỉ sáng đoạn giữa, hai đầu tắt. Bài học: thử dải qua đầu cắm có thể đánh lừa, phải nhìn tận mắt toàn bộ bóng khi thử.

Bước B: đo nguội bo driver (đã rút điện, đã xả tụ)

1. Xả tụ đầu ra. Đo DC hai đầu LED+ và LED-; còn điện thì xả qua điện trở xả, không chập thẳng bằng tua vít.
2. Cầu chì driver (nếu có): đứt thì có chập phía sau, chưa thay vội.
3. MOSFET tăng áp: đo D-S cả hai chiều. Gần 0 Ω là chập. Tháo ra đo theo cách kiểm tra MOSFET và IGBT.
4. Diode đầu ra: thang diode, chiều thuận vài trăm mV, chiều ngược không thông. Diode chập thì đầu ra mất hoặc IC báo lỗi. Chi tiết xem cách kiểm tra diode.
5. Tụ đầu ra: phồng, chảy dịch hoặc ESR cao là thay (cách kiểm tra tụ điện hỏng).
6. Điện trở cảm dòng (chân FB) và cầu phân áp OVP: đo so với trị số in trên thân. Điện trở OVP phía trên thường có giá trị lớn (hàng trăm kΩ đến MΩ), hay bị tăng trị số hoặc đứt sau thời gian dài; khi đó IC thấy ngưỡng sai và cắt sớm hoặc không bảo vệ được.
7. Cuộn cảm: đo thông mạch; cháy đen hoặc đứt là thay.

Theo bài 21ic và bài về tivi Hisense trên 迅维网, linh kiện driver hay hỏng nhất là MOSFET tăng áp, diode Schottky đầu ra và cuộn cảm. IC điều khiển ít hỏng hơn.

Bước C: thử dải LED và từng bóng LED

Tháo đầu cắm dải LED khỏi driver trước khi thử.

Cách 1: máy test LED.

1. Kẹp hoặc chạm que vào LED+ và LED- của cả dải. Dải tốt sẽ sáng đều tất cả các bóng.
2. Một đoạn không sáng: chạm que vào từng bóng (hoặc từng cặp bóng) trong đoạn đó. Bóng không sáng khi chạm riêng là bóng đứt.
3. Nếu cả dải không sáng, chia đôi: thử nửa đầu, nửa sau, rồi thu hẹp dần.

Cách 2: nguồn DC có giới hạn dòng.

1. Đặt giới hạn dòng thấp trước (vài mA đến khoảng 10 mA là đủ thấy sáng, thấp hơn nhiều so với dòng làm việc), rồi mới đặt điện áp.
2. Thử một bóng: đặt điện áp hơi trên Vf tối đa. Với LED 3 V khoảng 3,5 V; với LED 6 V khoảng 7 V (Vf tối đa trong datasheet Lite-On là 3,10 V, Lumileds là 6,6 V).
3. Thử nhiều bóng nối tiếp: điện áp xấp xỉ số bóng × Vf, vẫn giữ giới hạn dòng thấp. Nguồn 30 V thử được khoảng 4 bóng 6 V hoặc 9 bóng 3 V một lần.
4. Đặt que đúng cực: dương vào anốt. Datasheet Lumileds ghi điện áp ngược tối đa chỉ khoảng 10 V, datasheet Lite-On ghi không được để LED làm việc ở điện áp ngược lâu. Nguồn có giới hạn dòng giúp tránh làm chết bóng nếu chạm nhầm.

Cách 3: đồng hồ vạn năng (chỉ để sơ bộ).

• Đồng hồ kim thang R×1 hoặc R×10 có thể làm LED 3 V sáng mờ (bài 21ic). Với LED 6 V, một số thợ dùng thang R×10k của đồng hồ kim (dùng pin cao hơn), nhưng kết quả không đảm bảo.
• Đồng hồ số thang diode thường không đủ áp để làm sáng LED 6 V. Không sáng không có nghĩa là bóng hỏng.

Kết quả tốt và hỏng:

Phép thử	Bóng tốt	Bóng hỏng
Máy test hoặc nguồn có giới hạn dòng, chiều thuận	Sáng đều, cùng độ sáng với các bóng bên cạnh	Không sáng (đứt), sáng rất yếu hoặc đổi màu (suy giảm)
Điện áp trên bóng khi đang có dòng nhỏ	Gần với các bóng cùng loại	Gần 0 V (chập, các bóng khác sáng hơn), hoặc toàn bộ áp nguồn rơi trên nó (đứt)
Nhìn bằng mắt (đã tháo thấu kính hoặc nhìn qua thấu kính)	Mặt phốt-pho vàng đều	Có chấm đen, cháy nâu ở giữa
Đo cách điện từ chân đầu cắm dải xuống khung kim loại	Rất lớn (không thông)	Có trị số thấp: rò ra vỏ, phải thay dải

Datasheet Lite-On cũng gợi ý một cách nhận bóng hỏng do tĩnh điện: bóng hỏng thường có dòng rò ngược lớn, Vf thấp bất thường, hoặc không sáng ở dòng nhỏ. Bóng InGaN (LED trắng) tốt phải có Vf trên 2,0 V ở 0,1 mA.

Bước D: lắp thử trước khi đóng màn

Sau khi thay bóng hoặc dải, cắm lại vào driver và bật máy khi màn còn đang mở (chưa lắp tấm khuếch tán) để nhìn tất cả bóng cùng sáng. Đo lại điện áp ra: phải giữ ổn định. Bài trên CSDN về thay dải tivi TCL cũng khuyên thử sáng trước khi ráp vỏ, tránh tháo lại lần hai.

Bảng lỗi theo thiết bị thực tế

Thiết bị	Hiện tượng	Nguyên nhân hay gặp	Cách kiểm tra
Tivi LED chiếu thẳng 32 đến 55 inch	Có tiếng, màn đen, soi đèn pin thấy hình	Một bóng LED đứt làm cả chuỗi tắt	Đo điện áp ra driver lúc bật; thử từng dải, từng bóng bằng máy test
Tivi LED	Lóe sáng rồi tắt	Bảo vệ hở mạch hoặc quá áp; điện trở OVP tăng trị số; bo nguồn 24 V yếu	Đo áp ra ngay lúc lóe; đo điện trở cầu OVP; cấp 24 V ngoài để tách bo nguồn
Tivi LED	Một vùng hoặc một dải tối	Một chuỗi LED hở, đầu cắm chuỗi lỏng, kênh driver hỏng	Đổi đầu cắm giữa hai chuỗi giống nhau xem vùng tối có đổi theo không
Tivi LED	Đặt đứng thì tắt, đặt nằm lại sáng	Chân hàn đầu cắm dải nứt, đường đồng trên dải gãy	Soi kỹ đầu cắm, hàn lại; ấn nhẹ dải khi đang thử
Tivi LED	Màn có đốm sáng tròn hoặc đốm tối	Thấu kính trên bóng LED bong ra, hoặc một bóng tối	Mở màn, dán lại thấu kính đúng vị trí bằng keo phù hợp
Tivi dùng bo nguồn hai trong một	Nổ cầu chì driver, không đèn	MOSFET tăng áp, diode đầu ra chập	Đo nguội MOSFET, diode; kiểm tra cuộn cảm
Tivi Hisense dòng LED49K3100A (theo 迅维网)	Không đèn, có tiếng	Diode Schottky đầu ra hoặc MOSFET driver chập, dải LED	Đo diode, MOSFET; thử dải bằng máy test
Màn hình máy tính LED	Màn tối, có hình mờ	Driver nhỏ dạng boost một chuỗi, dải LED cạnh	Đo áp ra driver, thử dải LED cạnh

Thay thế linh kiện: chọn thế nào cho đúng

Bóng LED:

• Cùng kích thước vỏ (2835, 3030, 3535...), cùng loại 3 V hay 6 V, cùng nhiệt độ màu. Lắp nhầm bóng 3 V vào chỗ bóng 6 V thì bóng đó gánh dòng như cũ nhưng chỉ sáng như một chip, vùng đó tối hơn; lắp ngược lại thì chuỗi cần áp cao hơn, có thể chạm ngưỡng OVP.
• Hàn bóng LED dán trên dải nhôm cần khò nhiệt hoặc bàn gia nhiệt vì nhôm tản nhiệt rất nhanh. Không gí mỏ hàn lâu vào mặt phốt-pho. Datasheet Lumileds ghi nhiệt độ hàn reflow tối đa 260 °C và tối đa 3 lần reflow.

Dải LED:

• Khi đã có từ hai bóng hỏng trở lên trên một tấm, hoặc bóng có đốm cháy rải rác, nên thay cả bộ dải đúng mã panel. Bóng còn lại đã già như nhau, thay lẻ thì vài tuần lại hỏng bóng khác. Bài 21ic cũng khuyên thay cả dải khi một bóng đứt làm cả dải tắt.
• Một số thợ nối tắt tạm bóng đứt để màn sáng lại. Cách này chỉ là chữa cháy: chuỗi còn ít bóng hơn, các bóng còn lại vẫn nhận nguyên dòng, và nếu nối tắt nhiều bóng thì có thể chạm bảo vệ chập LED của IC.

Linh kiện trên bo driver:

• Diode đầu ra: điện áp ngược phải lớn hơn điện áp OVP của mạch, dòng bằng hoặc lớn hơn bản gốc, cùng kiểu (Schottky hay phục hồi nhanh). Lưu ý một bài trên 迅维网 khuyên thay diode ra bằng SS52 hoặc SS54 "5 A 200 V". Theo datasheet các hãng, SS54 chỉ chịu khoảng 40 V và SS52 khoảng 20 V. Với mạch có điện áp ra hàng trăm vôn thì không dùng được; phải chọn diode có điện áp ngược đủ cao.
• MOSFET: VDS bằng hoặc cao hơn bản gốc, cùng ID, RDS(on) tương đương, cùng chân.
• Tụ đầu ra: điện áp bằng hoặc cao hơn, chịu nhiệt 105 °C.
• Điện trở cảm dòng và cầu OVP: đúng trị số, loại sai số 1%. Điện trở cầu OVP lấy giá trị gốc; tự ý tăng làm ngưỡng OVP tăng, tụ và diode có thể quá áp khi hở dải.
• IC điều khiển: thay đúng mã. Các IC khác nhau về sơ đồ chân, ngưỡng chân OVP (2,0 V ở OB3350, 2,95 V ở TPS61199) và cách bảo vệ.

Vì sao LED đèn nền hay chết và chuyện giảm dòng

Nguyên nhân chính là nhiệt và dòng cao. Tivi càng mỏng, càng rẻ thì càng ít bóng LED, mỗi bóng phải chạy dòng lớn để đủ sáng, lại nằm kín trong khoang sau màn. Datasheet LED đều có giới hạn rõ:

LED (datasheet)	Dòng DC tối đa	Nhiệt độ mối nối tối đa	Ghi chú
Lite-On 3030SZK (3 V)	200 mA	120 °C	Hãng khuyên dùng theo đường giảm dòng (derating) theo nhiệt độ môi trường
Lumileds LUXEON 3030 2D (6 V)	240 mA	125 °C	Nhiệt độ vỏ làm việc tối đa 105 °C

Khi nhiệt độ bên trong cao, dòng cho phép phải giảm theo đường derating. Bóng chạy gần giới hạn trong khoang nóng sẽ suy giảm nhanh: phốt-pho ngả màu, chip yếu dần rồi đứt. Trang iFixit về lỗi đèn nền cũng nhận xét để độ sáng tối đa liên tục và bật máy rất nhiều giờ làm LED hỏng sớm vì nhiệt.

Giảm dòng để kéo dài tuổi thọ. Nhiều thợ sau khi thay dải sẽ giảm dòng LED một chút. Với các IC đặt dòng bằng điện trở cảm dòng như OB3350, LD5861 (0,3 V chia cho R_FB), tăng R_FB lên thì dòng giảm theo tỷ lệ. Ví dụ R_FB tăng từ 1 Ω lên 1,2 Ω thì dòng giảm từ khoảng 300 mA xuống khoảng 250 mA. Lưu ý:

• Đây là sửa đổi ngoài thiết kế của hãng; datasheet chỉ cho công thức, không khuyến nghị mức giảm. Màn sẽ tối hơn, hãy báo trước cho chủ nhà.
• Thường R_FB gồm vài điện trở mắc song song; đo từng con trước khi thay, chỉ thay một con để tăng tổng trị số.
• Không đụng tới cầu phân áp OVP.
• IC nhiều kênh (LM3431, TPS61199) đặt dòng bằng chân khác (ISET hoặc điện trở riêng mỗi kênh); phải đọc datasheet đúng mã trước khi sửa.
• Cách đơn giản hơn và không phải hàn: giảm mức đèn nền (backlight) trong menu tivi, vì độ rộng xung DIM nhỏ hơn thì dòng trung bình qua LED nhỏ hơn.
• Đo lại sau khi sửa: dòng ra (qua sụt áp trên R_FB) và độ ổn định khi chạy lâu.

An toàn: đọc trước khi chạm vào dải LED

• Điện áp ra driver là điện áp một chiều có thể tới vài trăm vôn (bài 21ic ghi 200 V có tải trên một bo màn 55 inch). Khi để trống tải, áp còn có thể vọt tới ngưỡng OVP. Không chạm vào đầu cắm dải, chân bóng LED hay chân tụ đầu ra khi máy đang cắm điện.
• Tụ đầu ra giữ điện sau khi rút phích. Đo và xả trước khi đo nguội hoặc thay linh kiện.
• Bo nguồn hai trong một, ba trong một: phía sơ cấp có khoảng 300 V một chiều và mass nóng; xem phần an toàn trong bài sửa nguồn xung SMPS.
• Đừng tắt bảo vệ để thử lâu. Datasheet LM3431 cho phép nối chân DLY xuống mass để tắt bảo vệ khi gỡ lỗi, và bài 21ic có hướng dẫn tắt bảo vệ OVP với mạch đèn CCFL đời cũ. Với đèn LED, tắt bảo vệ khi chuỗi đang hở sẽ để điện áp ra tăng không giới hạn, có thể nổ tụ, đánh thủng diode và MOSFET. Chỉ làm nếu thật hiểu mạch, thời gian rất ngắn, và trả lại như cũ ngay.
• Đo áp ra: kẹp que đo trước rồi mới bật máy, không rà que khi đang có điện để tránh chập hoặc phóng điện.
• Máy test LED: chỉnh điện áp và dòng từ thấp lên, không chạm que vào người. Thiết bị loại này ra vài trăm vôn khi để hở que.

Tháo màn không làm vỡ tấm LCD

Phần dễ hỏng nhất khi thay dải LED là tấm kính LCD và các dải cáp mềm (COF) nối từ kính sang bo nguồn cực (source board). Gãy một dải COF là hỏng màn, không sửa được ở mức thợ.

1. Chuẩn bị bàn rộng hơn màn, trải chăn hoặc mút sạch. Đeo găng tay sạch. Bài trên elecfans (电子发烧友) nhấn mạnh làm ở chỗ ít bụi và đeo găng để không để lại vân tay trên tấm phim.
2. Úp màn xuống, tháo chân đế, nắp lưng, rút hết cáp nối bo chính, bo nguồn, đầu cắm dải LED. Chụp ảnh từng bước để lắp lại.
3. Lật ngửa màn lên (mặt kính hướng lên). Tháo khung viền nhựa hoặc kim loại phía trước (ốc hoặc lẫy). Không dùng tua vít nạy vào mép kính.
4. Nhấc tấm kính LCD cùng bo nguồn cực ra thật phẳng, hai người làm với màn từ 40 inch trở lên. Không cầm vào dải COF, không để kính võng giữa. Đặt kính úp lên chỗ mềm, sạch, phủ một tờ giấy hoặc tấm nhựa sạch lên trên.
5. Nhấc lần lượt các tấm phim quang học và tấm khuếch tán (diffuser), xếp theo thứ tự và chiều để lắp lại đúng. Tấm phim có mặt trước, mặt sau; lắp ngược sẽ thấy vệt hoặc tối.
6. Tháo tấm phản quang (reflector) nếu cần, lúc này thấy các dải LED. Chú ý thấu kính trên từng bóng: nếu bong thì dán lại đúng tâm bóng, sai vị trí sẽ ra đốm sáng.
7. Lắp ngược lại theo ảnh đã chụp. Thổi bụi trước khi đặt kính xuống, vì bụi kẹt giữa các lớp sẽ hiện thành chấm trên màn.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết tivi mất hình là do đèn nền hay do bo chính?

Soi đèn pin xiên sát màn trong phòng tối khi đang mở menu. Thấy hình mờ là đèn nền hỏng, bo chính và tấm LCD vẫn chạy. Không thấy gì thì kiểm tra tín hiệu BL_ON từ bo chính sang driver và bo T-con.

Đèn sáng lóe một cái rồi tắt là hỏng gì?

Thường là driver đã bật, thấy chuỗi LED hở mạch hoặc điện áp ra vượt ngưỡng OVP rồi tự cắt. Nghi phạm hàng đầu là một bóng LED đứt, sau đó tới đầu cắm dải, điện trở cầu OVP tăng trị số và bo nguồn 12 V hoặc 24 V bị sụt khi có tải.

Có cần thay hết dải LED khi chỉ hỏng một bóng?

Về kỹ thuật thay một bóng là được nếu có đúng loại. Nhưng các bóng còn lại đã chạy cùng thời gian và cùng nhiệt độ, nên rất hay hỏng tiếp. Nếu tấm màn đã dùng vài năm, hoặc có từ hai bóng hỏng, thay cả bộ dải đúng mã panel sẽ bền hơn và ít phải tháo màn lại.

Làm sao phân biệt LED 3 V và LED 6 V?

Đọc mã in trên dải (thường có ghi điện áp hoặc mã panel) và tra thông số dải. Khi thử bằng nguồn có giới hạn dòng, LED 3 V sáng ở mức dưới khoảng 3 V, còn LED 6 V cần khoảng gấp đôi (datasheet Lumileds ghi Vf từ 5,8 V đến 6,6 V ở dòng làm việc). Đồng hồ thường chỉ có thể làm sáng mờ LED 3 V, không làm sáng được LED 6 V.

Máy test LED báo dải sáng mà lắp vào vẫn không lên?

Máy test có thể chỉ thấy một phần dải sáng nếu chạm qua đầu cắm và nhìn không hết các bóng. Ngoài ra một bóng yếu vẫn sáng ở dòng nhỏ của máy test nhưng đứt hoặc chập khi chạy dòng làm việc. Hãy mở màn, nhìn tận mắt tất cả bóng khi thử, và đo điện áp ra driver khi lắp lại.

Nối tắt bóng LED hỏng có được không?

Có thể làm tạm để màn sáng, nhưng vị trí bóng đó sẽ tối và các bóng còn lại vẫn chạy nguyên dòng. Nối tắt nhiều bóng có thể làm chuỗi thấp áp bất thường, IC nhiều kênh có thể bỏ luôn chuỗi đó. Nên thay bóng đúng loại hoặc thay dải.

Có nên giảm dòng LED sau khi thay dải?

Nhiều thợ làm vậy để bóng mát hơn và lâu hỏng hơn, đổi lại màn tối đi một chút. Với IC kiểu OB3350, dòng bằng 0,3 V chia cho R_FB nên tăng nhẹ R_FB là dòng giảm. Không chỉnh cầu OVP. Cách không cần hàn là giảm mức backlight trong menu.

Có tự thay dải LED tại nhà được không?

Làm được nếu cẩn thận, nhưng rủi ro lớn nhất là làm gãy dải cáp COF hoặc nứt kính khi nhấc tấm LCD, nhất là màn từ 43 inch trở lên. Màn vỡ thì thường không đáng sửa nữa. Nếu không có bàn rộng, người phụ và máy test LED, nên để thợ làm.

Đặt thợ sửa bo mạch trên Thuê Thợ 365

Sửa đèn nền vừa có điện áp một chiều vài trăm vôn, vừa phải tháo tấm LCD rất dễ vỡ. Nếu bạn không có máy test LED, không quen tháo màn hoặc tivi còn lóe rồi tắt mà chưa rõ lỗi ở dải hay ở driver, hãy để thợ có kinh nghiệm kiểm tra. Trên Thuê Thợ 365 bạn có thể đặt thợ sửa chữa tivi, màn hình gần nhà, hoặc đăng việc nhận báo giá để nhiều thợ cùng báo giá. Muốn tự học thêm, xem sửa nguồn xung SMPS, cách kiểm tra MOSFET và IGBT và các bài trong mục kiến thức cho thợ.