Sửa bo mạch inverter tủ lạnh: sơ đồ khối, đo cuộn máy nén 3 pha, mã nháy LED và cách phân biệt hỏng bo hay hỏng máy nén

Bo inverter tủ lạnh (bo điều khiển máy nén biến tần) là mạch đổi điện lưới 220 V thành điện ba pha có tần số và điện áp thay đổi để chạy máy nén động cơ một chiều không chổi than (BLDC). Có hãng gắn bo này thành hộp nhỏ ngay trên máy nén (Embraco, Secop), có hãng đặt chung trên bo chính sau tủ (Panasonic, nhiều đời Samsung, Haier). Khi hỏng, tủ thường có đèn, có quạt nhưng máy nén không chạy, hoặc máy nén rung một chút rồi tắt, kèm mã lỗi hay đèn LED trên bo nháy theo nhịp. Cách khoanh vùng nhanh: rút điện, xả tụ, tháo giắc máy nén, đo ba cuộn dây phải bằng nhau và không chạm vỏ; máy nén tốt thì quay sang đo cầu diode, tụ lọc và tầng công suất trên bo.

Bài này đi qua sơ đồ khối của bo, cách máy nén BLDC tự dò vị trí rô to bằng sức phản điện động, cách đo nguội và đo nóng, cách đo cuộn máy nén ba pha, mã lỗi và mã nháy LED trong tài liệu hãng (Embraco, Secop, Panasonic, Samsung, LG), rồi tới quy trình phân biệt hỏng bo hay hỏng máy nén. Phần đo module công suất IPM bằng thang diode đã có trong bài module công suất IPM inverter, ở đây chỉ nhắc ngắn gọn.

Số liệu lấy từ service manual Panasonic, trang hỗ trợ Samsung và LG, tài liệu kỹ thuật Embraco (bộ inverter VCC-3, hướng dẫn thay inverter Fullmotion), datasheet máy nén Secop XV5.0KX và hướng dẫn bộ điều khiển Secop BD, application note của Microchip về điều khiển BLDC không cảm biến, đối chiếu với tài liệu sửa chữa tiếng Trung (giáo trình mạch tủ lạnh biến tần Haier trên 精通维修下载, bài sửa bo Haier trên Sohu).

Tủ lạnh inverter khác tủ thường ở đâu

Tủ thường dùng máy nén một pha có hai cuộn: cuộn chạy và cuộn đề, đóng thẳng điện lưới qua rơ le đề và cục bảo vệ quá tải. Hai cuộn có trị số rất khác nhau. Ví dụ datasheet Embraco NEK6213U (máy nén thường, 220 đến 240 V) ghi cuộn đề 20,88 Ω, cuộn chạy 3,93 Ω ở 25 °C.

Tủ inverter dùng máy nén ba pha nam châm vĩnh cửu. Ba cuộn U, V, W giống hệt nhau, nên ba cặp đo luôn bằng nhau: service manual Panasonic NR-B412TZ ghi máy nén EFI100E13DGH có U-W, U-V, V-W đều 8,44 Ω ở 20 °C; datasheet Secop XV5.0KX ghi cả 3 cuộn 10,0 Ω ở 25 °C. Máy nén loại này không được cắm thẳng điện lưới. Embraco ghi rõ trong hướng dẫn thay inverter Fullmotion: không bao giờ cấp điện lưới trực tiếp cho máy nén (khởi động trực tiếp), làm vậy sẽ hỏng máy nén vĩnh viễn. Nhãn máy nén Embraco cũng in dòng "No start without starting device".

Máy nén tuyến tính (linear compressor) của LG là một ngoại lệ, xem mục riêng phía dưới.

Sơ đồ khối bo inverter tủ lạnh

Đi theo đường điện từ phích cắm tới máy nén:

1. Lọc nhiễu và cấp điện cho bo inverter. Trong giáo trình tiếng Trung lấy tủ Haier BCD-248/288WBCS làm ví dụ, bo chính đóng rơ le K1 để đưa điện lưới sang bo inverter chỉ khi cần chạy máy nén. Khi tủ đủ lạnh, K1 nhả, bo inverter mất điện, máy nén dừng. Nghĩa là trên một số tủ, bo inverter không có điện lúc tủ đang nghỉ, đó là bình thường.
2. Cầu chỉnh lưu và tụ lọc DC bus. Điện 220 V xoay chiều qua cầu diode, nạp vào tụ hóa lớn thành khoảng 300 V một chiều (giáo trình Haier ghi 300 V, phần lý thuyết cùng tài liệu ghi khoảng 310 V). Một số bộ có thêm mạch hiệu chỉnh hệ số công suất (PFC): Secop có bản electronic unit 105N5320 ghi rõ "PFC".
3. Nguồn phụ. Một mạch nguồn xung nhỏ lấy từ DC bus tạo điện áp nuôi mạch lái và vi xử lý (thường 15 V cho IPM và 5 V hoặc 3,3 V cho MCU). Cách sửa phần này giống bài sửa nguồn xung SMPS.
4. Tầng công suất ba pha. Có hai kiểu: một khối IPM (6 IGBT hoặc MOSFET kèm mạch lái trong một vỏ), hoặc 6 MOSFET rời cộng IC lái. Ví dụ một bộ điều khiển Secop BD 12/24 V mà thợ trên diễn đàn EEVblog mở ra dùng 3 con IRF7341 (mỗi con 2 MOSFET, tổng 6), IC lái IR2301S và vi điều khiển ST7FMC2. Bộ 220 V dùng linh kiện chịu áp cao hơn nhưng về nguyên lý cấu trúc giống nhau.
5. Điện trở shunt đo dòng. Đặt ở chân âm của tầng công suất. Application note AN1175 của Microchip ghi dòng cao mà không thấy điểm qua không của sức phản điện động là dấu hiệu rô to bị kẹt; shunt cũng dùng để cắt quá dòng.
6. Mạch dò vị trí bằng sức phản điện động (back-EMF). Một dãy điện trở chia áp lấy điện áp ở ba chân U, V, W đưa về vi xử lý (xem mục kế tiếp).
7. Vi xử lý (MCU) trên bo inverter. Nhận lệnh tốc độ từ bo chính, phát 6 xung PWM, đọc dòng và back-EMF, quyết định khởi động, chạy, dừng, báo lỗi.
8. Cổng tín hiệu với bo chính. Tùy hãng: tín hiệu tần số, PWM, mức điện áp, hoặc truyền thông nối tiếp. Embraco chia bộ inverter Fullmotion thành các loại tín hiệu Frequency, Drop-in, Serial và AC Protocol. Secop XV nhận tín hiệu tần số 5 V, 0 đến 200 Hz (bản tách rời), hoặc thêm Modbus và đầu vào thermostat (bản gắn liền). Tủ Haier trong giáo trình tiếng Trung gửi điện áp điều tốc từ chân 26 của MCU qua transistor P1 ra chân 12 giắc CN4. Panasonic có mã lỗi riêng H50 cho lỗi giao tiếp giữa IC1 và IC201.

Máy nén BLDC dò vị trí rô to bằng back-EMF như thế nào

Máy nén nằm trong vỏ kín ngập dầu và gas, không gắn được cảm biến Hall. Bo phải tự đoán vị trí rô to:

• Chỉ cấp điện hai pha một lúc. Giáo trình tiếng Trung mô tả 6 trạng thái: Q1 với Q4 dẫn thì dòng đi U sang V, Q1 với Q6 thì U sang W, và cứ thế. Pha thứ ba bỏ trống.
• Đọc điện áp ở pha bỏ trống. Nam châm rô to quay qua cuộn đang bỏ trống sinh ra điện áp cảm ứng. Microchip giải thích mạch chỉ cần vài điện trở chia áp và một bộ so sánh để bắt thời điểm điện áp này đi qua điểm giữa (điểm qua không, zero crossing). Mỗi vòng điện có 6 điểm qua không.
• Đổi pha sau điểm qua không khoảng 30° điện. AN1175 ghi thời điểm đổi pha lý tưởng là khi rô to cách điểm qua không cuối 30°, và cách đơn giản là đợi một nửa khoảng thời gian giữa hai lần qua không.
• Không đọc được khi đứng yên. Microchip (AN901) ghi back-EMF tỉ lệ với tốc độ nên ở tốc độ 0 và tốc độ thấp không dùng được để dò vị trí. Vì vậy bo phải khởi động vòng hở: cấp điện vào hai cặp cuộn để kéo rô to về vị trí biết trước, rồi đổi pha theo nhịp tăng dần cho tới khi bắt được back-EMF. Cũng tài liệu đó ghi: lực kéo đặt quá cao thì cắt quá dòng, quá thấp thì máy dừng giữa chừng.

Điều thợ cần rút ra:

• "Máy nén rung một cái rồi tắt" chính là lúc bo đang khởi động vòng hở mà không bắt được back-EMF. Nguyên nhân có thể là máy nén kẹt, chênh áp gas còn cao, một pha không ra, hoặc mạch chia áp dò back-EMF hỏng.
• Dãy điện trở chia áp quanh chân U, V, W là điểm hỏng thật. Một thợ trên Sohu kể đã gặp năm tủ Haier inverter cùng bệnh: máy nén vừa rung đã ngắt. Thủ phạm là điện trở dán R083 (91 kΩ) đứt; tháo ra đo thì R082 cũng đứt, R081 tăng lên khoảng 2 MΩ. Theo bài, có 9 điện trở dán làm mạch đo điện áp ra máy nén, chỉ cần một con đứt là bệnh này xuất hiện. Trước đó hãng đã thay bo mới mà lỗi vẫn quay lại.
• Không thể thử máy nén bằng cách cấp thẳng điện lưới như tủ thường, và cũng không có rơ le đề, tụ đề để thay thử.

Dụng cụ cần có

• Đồng hồ vạn năng số có thang diode, thang điện trở nhỏ (đọc được 0,1 Ω) và thang điện áp AC từ 600 V trở lên.
• Đồng hồ đo điện trở cách điện (megohm meter) để thử máy nén chạm vỏ.
• Điện trở công suất có dây kẹp để xả tụ DC bus.
• Bóng đèn sợi đốt mắc nối tiếp nguồn cho lần cấp điện đầu sau khi sửa.
• Ampe kìm.
• Máy hiện sóng nếu muốn xem tín hiệu điều tốc và xung PWM; khi đo phía 300 V phải dùng que vi sai hoặc biến áp cách ly.
• Đồng hồ áp suất gas nếu nghi hệ thống lạnh (tắc ẩm, tắc bẩn, thiếu gas).
• Service manual đúng đời máy: bảng mã lỗi, trị số cuộn dây và thời gian chờ khởi động lại khác nhau giữa các hãng.

Thời gian chờ: đừng kết luận quá sớm

Rất nhiều ca "máy nén không chạy" thật ra là tủ đang trong thời gian chờ bảo vệ. Theo tài liệu chúng tôi đọc được:

Nguồn	Thời gian chờ
Panasonic NR-B412TZ/B472TZ (service manual)	Không chạy máy nén 10 phút sau khi máy nén dừng, 3 phút sau xả đá. Hãng dặn: rút điện thì đợi 10 phút rồi mới cắm lại
Haier BCD-248/288WBCS (giáo trình tiếng Trung)	Mỗi lần dừng phải trễ 12 phút mới khởi động lại
Embraco VCC-3	Quy trình kiểm tra: rút điện 2 phút, cắm lại và đợi 12 phút rồi mới đọc lại mã
Samsung RF32FMQDBSR (trích mục lục service manual qua kết quả tìm kiếm, chưa đọc bản đầy đủ)	Khi bo inverter phát hiện lỗi, máy nén dừng và đứng chờ 5 phút

Vì vậy khi đo nóng, hãy cắm điện rồi kiên nhẫn chờ đủ thời gian của đời máy, hoặc dùng chế độ test của bo chính nếu service manual có.

Đo nguội trên bo inverter

Làm khi đã rút điện. Thứ tự đi từ ngoài vào trong:

1. Rút điện, đợi đèn trên bo tắt, đo DC giữa hai cực tụ lọc lớn. Còn điện thì xả qua điện trở công suất đến khi về gần 0 V.
2. Tháo giắc máy nén (3 dây U, V, W) và giắc tín hiệu từ bo chính. Để máy nén nối vào thì ba cuộn dây nối tắt các chân ra với nhau qua vài ohm, kết quả đo bo sẽ sai.
3. Nhìn kỹ bo. Cầu chì đứt, điện trở cháy đen, tụ phồng, vết nứt quanh chân IPM, giắc cháy. Một bài hướng dẫn tiếng Trung về quy trình kiểm tra tủ inverter ghi: cầu chì bo inverter đứt thường do IGBT tầng công suất bị đánh thủng.
4. Đo cầu chỉnh lưu bằng thang diode như bài kiểm tra diode, cầu diode.
5. Đo tụ DC bus: phồng, chảy, giảm dung lượng, ESR cao. Xem cách kiểm tra tụ điện hỏng.
6. Đo tầng công suất từ DC bus (+, -) tới U, V, W bằng thang diode. Sáu cặp thuận phải gần bằng nhau, chiều ngược OL. Chi tiết bảng đọc kết quả, cách đo khi là IPM, và vì sao IPM đo đẹp vẫn có thể hỏng mạch lái nằm trong bài module công suất IPM. Với 6 MOSFET rời, xem thêm cách kiểm tra MOSFET và IGBT.
7. Đo điện trở shunt ở chân âm tầng công suất. Shunt có trị số rất nhỏ (in trên thân); đứt là tầng công suất mất đường về, có thể báo lỗi quá dòng hoặc không khởi động.
8. Đo dãy điện trở chia áp dò back-EMF quanh đường U, V, W. Ba nhánh của ba pha thường giống nhau, nên so sánh ba nhánh với nhau là cách nhanh nhất để thấy một con đứt hoặc tăng trị số (trường hợp Haier ở trên). Nếu đo trên mạch thấy lệch, nhấc một chân ra đo lại.
9. Đo nguồn phụ ở trạng thái nguội: diode, tụ, IC nguồn có chập không.

Bảng kết quả đo nguội

Điểm đo	Bình thường	Hỏng
Cầu chì bo inverter	Thông	Đứt: nghi tầng công suất chập, cầu diode chập, tụ chập
Cầu diode	4 diode lên số theo một chiều, chiều ngược OL	Một diode gần 0 V hai chiều: chập
DC bus +, - (thang diode, đỏ ở -, đen ở +)	Lên số, có thể chạy dần do tụ nạp	Đứng gần 0 V: chập tầng công suất hoặc tụ
+, - với U, V, W (thang diode)	6 lần đo thuận gần bằng nhau, chiều ngược OL	Một pha gần 0 V hoặc lệch hẳn: khóa công suất pha đó hỏng
U, V, W với nhau (bo đã tháo máy nén)	OL cả hai chiều	Thấp: chập giữa hai pha
Điện trở chia áp back-EMF	Ba nhánh bằng nhau và đúng trị số in	Một nhánh đứt hoặc tăng: máy nén rung rồi ngắt
Shunt	Rất nhỏ, đúng trị số in	OL: đứt

Đo cuộn máy nén ba pha

1. Tháo giắc máy nén khỏi bo. Đo ngay tại giắc hoặc tại cọc máy nén (tháo nắp che cọc).
2. Đo U-V, V-W, W-U bằng thang điện trở nhỏ. Chập hai que trước để biết điện trở que đo, trừ đi khi đọc. Ba giá trị phải bằng nhau.
3. So với tài liệu nếu có. Các trị số chúng tôi đọc được: Panasonic EFI100E13DGH 8,44 Ω mỗi cặp ở 20 °C; Secop XV5.0KX 10,0 Ω ở 25 °C; thợ Haier trên Sohu đo 12 Ω ba cặp bằng nhau; một bài tiếng Trung ghi máy nén Sanyo khoảng 8,4 Ω. Trị số thay đổi theo nhiệt độ cuộn dây, nên quan trọng là ba cặp bằng nhau, không phải đúng từng chữ số.
4. Đo cách điện từ mỗi cọc ra vỏ máy nén hoặc ống đồng. Embraco yêu cầu kiểm tra dòng rò giữa cọc và vỏ, ngoài thông số là thay máy nén. Đồng hồ vạn năng thường chỉ phát hiện chạm nặng; dùng megohm meter mới thấy rò ở điện áp cao. Một số nguồn tiếng Trung lấy mức trên 2 MΩ làm ngưỡng tối thiểu; tài liệu hãng chúng tôi đọc không ghi số cụ thể, nên hãy theo service manual của đời máy.
5. Kiểm tra cọc, dây và giắc. Cọc cháy, giắc lỏng, dây chảy nhựa đều làm bo báo lỗi dòng. Panasonic đặt bước "kiểm tra giắc phía máy nén và phía bo có tuột không" ngay đầu sơ đồ xử lý lỗi máy nén không chạy.

Kết quả đo cuộn	Kết luận
Ba cặp bằng nhau, cách điện tốt	Cuộn dây tốt (chưa loại trừ kẹt cơ)
Một cặp OL, hai cặp còn lại bằng nhau hoặc gấp đôi nhau	Đứt một cuộn hoặc đứt dây, cọc
Một cặp thấp hẳn so với hai cặp kia	Chập vòng dây
Có giá trị ohm từ cọc ra vỏ	Chạm vỏ: thay máy nén, không cấp điện cho bo mới
Cuộn tốt nhưng bo báo kẹt, có dòng mà không quay	Nghi kẹt cơ hoặc chênh áp gas cao

Đo nóng (chỉ khi nắm chắc an toàn)

Bo inverter có 300 V một chiều không cách ly với điện lưới. Kẹp que trước, cấp điện sau, một tay đo.

1. Điện 220 V vào bo inverter. Giáo trình tiếng Trung đặt đây là bước đầu cho bệnh "quạt chạy, máy nén không chạy": không có điện vào bo inverter thì lỗi ở rơ le cấp nguồn (K1 trên Haier), mạch lái rơ le hoặc vi xử lý bo chính, chưa phải bo inverter. Nhớ rằng bo chính có thể đang trong thời gian chờ.
2. DC bus khoảng 300 V giữa hai cực tụ lọc. Không có thì quay về cầu diode, cầu chì, PFC, điện trở hạn dòng.
3. Nguồn phụ (15 V cho IPM, 5 V cho MCU). Ngưỡng nguồn 15 V của IPM xem bài IPM.
4. Tín hiệu điều tốc từ bo chính. Trên tủ Haier trong giáo trình, điện áp điều tốc vào bo inverter phải thay đổi trong khoảng 1,6 đến 2,7 V; có thay đổi là mạch PWM bo chính tốt, lỗi nằm ở bo inverter. Với Embraco, mã 2 nháy chính là "không có tín hiệu từ bo chính". Với bộ dùng tín hiệu tần số (Secop XV: 5 V, 0 đến 200 Hz), cần máy hiện sóng hoặc đồng hồ đo tần số.
5. Điện áp ra U, V, W lúc khởi động. Giáo trình tiếng Trung hướng dẫn cách làm ở điều kiện thiếu dụng cụ: dùng hai đồng hồ để thang 750 V AC, mỗi đồng hồ một que nối mass, que còn lại đặt vào hai chân bất kỳ trong U, V, W (mỗi đồng hồ một chân), rồi cấp điện cho tủ. Đồng hồ nhảy số ba lần, đồng thời đèn trên bo sáng liên tục một lúc, rồi nháy chậm 3 lần, cuối cùng nháy liên tục khoảng 20 lần: theo tài liệu này là bo cơ bản tốt và lỗi nằm ở máy nén. Không có điện áp ra và đèn không sáng thì nghi bo. Mô tả nhịp đèn này là của đời bo Haier đó, bo khác nháy khác.
6. Dòng ba pha bằng ampe kìm khi máy nén vừa khởi động. Có dòng cả ba pha mà máy nén không quay thì nghi kẹt; một pha không có dòng thì nghi bo hoặc dây.

Thử bo bằng ba bóng đèn (tải giả)

Thợ Trung Quốc hay thay máy nén bằng ba bóng đèn sợi đốt 15 W mắc hình sao nối vào U, V, W để xem bo có ra đủ ba pha không. Một bài trên diễn đàn 数码之家 (mydigit) mô tả kết quả bình thường: lúc đầu sáng một đèn, rồi sáng hai đèn rồi tắt, hoặc ba đèn sáng lần lượt rồi nháy lần lượt. Bóng đèn không sinh back-EMF nên bo sẽ không vào chế độ chạy và tự dừng sau lần thử; phép thử này chỉ cho biết ba pha có ra hay không, không thay được phép đo với máy nén thật. Chúng tôi chỉ đọc được đoạn trích bài này, không đọc được toàn văn.

Mã lỗi và mã nháy LED trong tài liệu hãng

Embraco VCC-3 (hộp inverter gắn trên máy nén)

Theo tài liệu kỹ thuật VCC-3 của Embraco (EECON, 2007), đèn LED xanh nhìn qua nắp trong suốt. Mỗi lần nháy dài 125 ms, các lần nháy trong một chu kỳ cách nhau 0,5 giây. Mã 1 nháy lặp lại mỗi 15 giây, các mã 2, 3, 4 nháy lặp lại mỗi 5 giây.

Mã	Máy nén	Nguyên nhân theo Embraco	Embraco hướng dẫn
1 nháy / 15 giây	Chạy	Không lỗi	Kiểm tra bộ phận khác của tủ
1 nháy / 15 giây	Dừng	Không có tín hiệu từ bo điều khiển (thermostat) hoặc thermostat hỏng	Rút điện 2 phút, cắm lại, đợi 12 phút; vẫn vậy thì kiểm tra bo thermostat
2 nháy / 5 giây	Dừng	Không có tín hiệu từ bo chính	Kiểm tra dây tín hiệu tần số và bo thermostat; cả hai tốt thì thay inverter
3 nháy / 5 giây	Dừng	Dây giữa inverter và máy nén đứt; inverter hỏng; cuộn máy nén hở	Kiểm tra dây; đo điện trở cuộn giữa 3 cọc; cuộn và dây tốt thì thay inverter
4 nháy / 5 giây	Dừng	Máy nén hỏng hoặc hệ thống lạnh hỏng	Đo điện cấp, đo cuộn, đo dòng rò cọc ra vỏ; ngoài thông số thì thay máy nén; trong thông số thì kiểm tra dây, rút điện 2 phút, cắm lại đợi 12 phút, vẫn 4 nháy thì thay máy nén
Đèn tắt	Dừng	Không có điện vào; inverter hỏng	Kiểm tra 230 V vào; có điện mà đèn vẫn tắt, máy nén dừng thì thay inverter

Embraco lưu ý thêm: trước khi thay inverter hay máy nén phải chắc tủ không có lỗi hệ thống như áp suất quá cao hoặc tắc ống mao.

Khi thay inverter Embraco Fullmotion (dòng VNEK và các đời mới), hãng yêu cầu khớp hai thông số in trên nhãn inverter: điện áp (100 đến 127 V hoặc 220 đến 230 V) và loại tín hiệu điều khiển (Frequency, Drop-in, Serial hoặc AC Protocol). Hãng có bộ thay thế đa năng 519308330 (220 đến 230 V, Frequency) và 519308331 (220 đến 230 V, Drop-in), kèm ghi chú không dùng cho tủ Liebherr. Lắp nhầm loại tín hiệu thì inverter không hiểu lệnh từ bo chính.

Secop

• Máy nén gia dụng 220 V (ví dụ XV5.0KX). Datasheet ghi bộ electronic unit có ba bản: gắn liền (Modbus, thermostat, tần số; mã 105N5022), tách rời (chỉ tín hiệu tần số; 105N5052) và gắn liền có PFC (105N5320). Dải điện áp làm việc 160 đến 264 V, tốc độ 1.000 đến 4.000 vòng/phút, dòng tối đa 2,5 A, bảo vệ theo dòng, tốc độ và nhiệt độ, 3 cuộn 10,0 Ω ở 25 °C. Chúng tôi chưa tìm được bảng mã nháy LED công khai của Secop cho dòng 220 V này.
• Bộ điều khiển máy nén 12/24 V một chiều (dòng BD, hay gặp ở tủ ô tô, tủ thuyền, tủ năng lượng mặt trời). Hướng dẫn 101N0212 của Secop: nối một LED 10 mA giữa cọc + và D/I; mỗi lần nháy dài 1/4 giây, chuỗi lặp lại mỗi 4 giây.

Số nháy (Secop BD)	Lỗi theo Secop
1	Cắt bảo vệ ắc quy (điện áp ngoài ngưỡng)
2	Quạt quá dòng (quạt kéo quá 0,5 A trung bình)
3	Lỗi khởi động động cơ (rô to kẹt hoặc chênh áp hệ thống quá cao, trên 5 bar)
4	Không giữ được tốc độ tối thiểu khoảng 1.850 vòng/phút (tải lạnh quá nặng)
5	Bộ điều khiển quá nhiệt (tải nặng hoặc môi trường nóng)
6	Lỗi thermostat (NTC chập hoặc hở)

Panasonic

Service manual Panasonic NR-B412TZ/B472TZ và NR-B521XZ (bản cho thị trường điện 110 đến 127 V) hiện mã bằng tổ hợp đèn MAX, MED, MIN, QUICK FREEZING trên bảng điều khiển:

Mã	Ý nghĩa theo Panasonic	Hướng xử lý hãng ghi
H40	Bảo vệ IPM do máy nén kẹt	Thay bo điều khiển (lỗi mạch điều khiển máy nén) hoặc thay máy nén (kẹt)
H41	Bảo vệ thấp áp: điện lưới tụt, IPM bảo vệ liên tục, máy nén dừng ngay	Kiểm tra điện nguồn
H50	Lỗi giao tiếp trên bo điều khiển (giữa IC1 và IC201)	Thay bo điều khiển
H52 (NR-B521XZ)	Lỗi điện áp máy nén	Kiểm tra nguồn quá áp hoặc thấp áp; thay bo điều khiển

Sơ đồ xử lý của Panasonic cho bệnh "không lạnh, máy nén không chạy" bắt đầu bằng: kiểm tra giắc phía máy nén, rồi giắc phía bo, sau đó mới đọc mã. Tốc độ máy nén đời này chạy từ 32 đến 71 vòng/giây (rps) tùy chế độ. Mã của các đời Panasonic bán ở Việt Nam xem thêm mã lỗi tủ lạnh Panasonic.

Samsung

Trang hỗ trợ Samsung (Mỹ) liệt kê các mã liên quan máy nén:

Mã	Ý nghĩa theo Samsung	Samsung hướng dẫn
83E	Phát hiện dòng máy nén bất thường (có thể do xung điện)	Ngắt điện 60 giây rồi bật lại; còn lỗi thì gọi bảo hành
84C	Máy nén bị khóa (kẹt)	Gọi bảo hành
85E	Điện áp máy nén thấp (sụt áp lưới)	Ngắt điện 60 giây rồi bật lại
86E	Điện áp máy nén cao (xung điện, sét)	Ngắt điện 60 giây rồi bật lại
88 88	Lỗi giao tiếp (mất điện lúc khởi động)	Ngắt điện 60 giây rồi bật lại

Samsung cũng dặn người dùng không rút điện khi chưa được hướng dẫn, vì mã lỗi đang hiện giúp thợ chẩn đoán. Bo inverter riêng của nhiều đời Samsung có LED nháy theo bảng trong service manual (ví dụ mục "LED blinking frequency depending on the protection functions" của RF32FMQDBSR); chúng tôi không đọc được bảng đó nên không liệt kê số nháy ở đây. Mã hiển thị của các đời bán tại Việt Nam xem mã lỗi tủ lạnh Samsung.

LG máy nén tuyến tính (linear)

Máy nén tuyến tính không có rô to quay. Pít tông chạy qua lại nhờ một cuộn dây và lò xo, nên chỉ có hai cọc thực sự nối vào máy nén (iFixit ghi chân thứ ba không nối gì), thường đi kèm tụ chạy (iFixit ghi loại 10, 18 hoặc 20 µF). Cách đo ba pha ở trên không áp dụng; đo hai cọc và đo cách điện ra vỏ.

• Trang hỗ trợ LG ghi mã CL E (rò phía thấp áp, khả năng cao từ dàn bay hơi) và CH E (rò phía cao áp, khả năng cao từ dàn ngưng), có thể còn do tắc, máy nén hỏng hoặc van hỏng. LG ghi không có bước tự xử lý, cần thợ.
• Hướng dẫn cộng đồng trên iFixit (không phải tài liệu LG) ghi đèn LED trên bo chính nháy: 1 lần lỗi dòng và áp máy nén, 2 lần vượt hành trình pít tông (stroke trip), 5 lần kẹt pít tông, 6 lần quá dòng; và lỗi bo hay gặp là bo không nâng được điện áp ra máy nén lên khoảng 200 V trong vòng hai phút. Chúng tôi chưa đối chiếu được với service manual LG, hãy coi đây là tham khảo.

Mã các đời LG khác xem mã lỗi tủ lạnh LG. Bảng tổng hợp nhiều hãng có trong mã lỗi tủ lạnh inverter các hãng.

Phân biệt hỏng bo hay hỏng máy nén

Máy nén thay rất tốn kém vì phải cắt hàn ống, hút chân không, nạp gas. Bo thì có khi chỉ hỏng một điện trở. Quy trình gom từ Embraco, Panasonic và giáo trình tiếng Trung:

1. Xác nhận điện nguồn và thời gian chờ. Điện lưới đủ, tủ đã qua thời gian chờ của đời máy (bảng ở trên). Panasonic H41 và Samsung 85E, 86E đều trỏ về nguồn điện trước tiên.
2. Xác nhận bo inverter có điện vào. Không có thì lỗi ở bo chính (rơ le, mạch lái, vi xử lý), chưa phải bo inverter hay máy nén.
3. Xác nhận có lệnh từ bo chính. Đo điện áp hoặc tần số điều tốc; với Embraco xem có 2 nháy không.
4. Tháo giắc, đo cuộn và cách điện máy nén. Hở, chập, chạm vỏ: máy nén hỏng, và không lắp bo mới vào máy nén đó.
5. Đo nguội bo như bảng ở trên. Tầng công suất chập, cầu chì đứt, điện trở dò back-EMF đứt: sửa bo.
6. Cấp điện thử và quan sát. Bo ra đủ ba pha (đồng hồ nhảy số, hoặc tải giả ba bóng đèn sáng lần lượt), có dòng ba pha, mà máy nén vẫn không quay: nghi máy nén kẹt cơ hoặc chênh áp gas.
7. Nghĩ tới hệ thống lạnh. Embraco yêu cầu loại trừ áp suất quá cao và tắc ống mao trước khi thay. Secop (bộ BD) cũng ghi ở mã 3 chênh áp quá cao là một nguyên nhân không khởi động được. Một bài tiếng Trung đề nghị gắn đồng hồ ở đầu phin lọc: chạy máy nén mà áp đẩy không lên được trên khoảng 1,5 MPa thì nghi máy nén yếu; con số này là kinh nghiệm của nguồn đó, không phải tài liệu hãng.
8. Nếu có bo hoặc máy nén cùng loại còn tốt, thay thử từng thứ là cách chắc nhất. Lỗi đi theo bo thì bo hỏng, lỗi ở lại với máy nén thì máy nén hỏng.

Bảng hiện tượng, nguyên nhân, cách kiểm tra

Hiện tượng	Nguyên nhân hay gặp	Cách kiểm tra
Đèn, quạt chạy, máy nén hoàn toàn im, không mã lỗi	Đang trong thời gian chờ; bo chính không cấp điện cho bo inverter (rơ le, mạch lái); mất tín hiệu điều tốc	Chờ đủ 10 đến 12 phút; đo 220 V vào bo inverter; đo tín hiệu điều tốc (Haier: 1,6 đến 2,7 V có thay đổi)
Máy nén im, LED Embraco 2 nháy	Không có tín hiệu từ bo chính	Kiểm tra dây tín hiệu tần số, bo thermostat; tốt hết mới thay inverter
Máy nén im, LED Embraco 3 nháy	Dây inverter đến máy nén đứt, cuộn hở, inverter hỏng	Đo dây, đo 3 cuộn; tốt thì thay inverter
Máy nén im, LED Embraco 4 nháy, Panasonic H40, Samsung 84C	Máy nén kẹt hoặc hỏng; hệ thống lạnh áp cao; một pha bo không ra	Đo cuộn, cách điện; đo dòng 3 pha khi khởi động; kiểm tra áp gas
Máy nén rung một cái rồi tắt, lặp lại	Không bắt được back-EMF: điện trở chia áp dò điện áp ra đứt, một pha công suất hỏng, máy nén kẹt	So 3 nhánh điện trở chia áp; đo thang diode tầng công suất; đo cuộn
Chạy được một lúc rồi ngắt, nhất là trời nóng	Quá nhiệt bo hoặc tải nặng (Secop mã 4, mã 5); dàn ngưng bẩn, quạt dàn nóng yếu; keo tản nhiệt khô	Vệ sinh dàn, kiểm tra quạt máy nén; kiểm tra keo và ốc IPM; đo áp gas
Báo thấp áp, quá áp (Panasonic H41, H52; Samsung 85E, 86E)	Điện lưới yếu hoặc dao động; mạch đo điện áp DC bus trên bo hỏng	Đo điện lưới lúc máy nén khởi động; đo DC bus; kiểm tra điện trở chia áp đo DC bus
Cắm điện là nổ cầu chì bo inverter hoặc nhảy aptomat	Tầng công suất chập, cầu diode chập, tụ chập; máy nén chạm vỏ	Đo nguội cầu diode, DC bus, tầng công suất; đo cách điện máy nén
Báo lỗi giao tiếp (Panasonic H50, Samsung 88 88)	Dây nối bo chính và bo inverter lỏng, đứt; IC giao tiếp hỏng; nguồn bo inverter không lên	Kiểm tra giắc, dây qua bản lề; đo nguồn phụ bo inverter
Tủ không lạnh, LG CL E hoặc CH E	Rò gas phía thấp áp hoặc cao áp, tắc, máy nén hỏng	Kiểm tra hệ thống lạnh, không phải lỗi bo
Thay bo mới vẫn lỗi cũ	Máy nén chạm, kẹt; sai loại tín hiệu điều khiển; hệ thống lạnh	Đo lại máy nén; đối chiếu nhãn điện áp và loại tín hiệu (Embraco); kiểm tra áp gas

Thay thế linh kiện và thay bo

• Linh kiện trên bo: IPM thay đúng mã, quy trình bôi keo, siết ốc và đo lại trước khi cấp điện theo bài module công suất IPM. MOSFET rời phải khớp điện áp chịu đựng, dòng, điện trở dẫn, kiểu vỏ. Điện trở chia áp dò back-EMF và đo DC bus phải đúng trị số, đúng cỡ vỏ (bo Haier ở trên dùng 9 điện trở dán cho mạch này); không thay bằng trị số "gần đúng", vì vi xử lý dựa vào tỉ lệ chia áp để đo điện áp và bắt điểm qua không. Thay một con đứt thì đo luôn các con cùng nhánh, như ca R081 đến R083. Tụ DC bus thay cùng điện dung, điện áp và nhiệt độ định mức không thấp hơn tụ cũ.
• Thay cả bộ inverter: khớp đúng điện áp và loại tín hiệu điều khiển (Embraco yêu cầu bắt buộc). Bộ inverter đi theo đời máy nén; nhãn inverter Embraco ghi cả model máy nén đi kèm. Secop phân biệt bản gắn liền và bản tách rời, có và không có PFC.
• Thay bo chính có tích hợp inverter (Panasonic, Samsung): dùng đúng mã bo theo service manual, vì phần mềm trên bo được viết cho đúng máy nén.
• Hàn: tháo hết thiếc trước khi rút linh kiện, không nạy. Tầng công suất và IC lái nhạy tĩnh điện, đeo vòng tĩnh điện, mỏ hàn nối đất.
• Sau khi sửa: đo lại thang diode tầng công suất, cấp điện lần đầu qua bóng đèn nối tiếp khi chưa nối máy nén, rồi mới nối máy nén chạy thử và đo dòng.

An toàn

• Tụ DC bus giữ khoảng 300 V rất lâu sau khi rút điện. Đo trước khi chạm, xả qua điện trở công suất, không chập tua vít.
• Mass của bo inverter là điện lưới. Cực âm DC bus không cách ly. Nối mass máy hiện sóng thường vào đây sẽ chập; dùng que vi sai hoặc biến áp cách ly.
• Không cấp điện lưới trực tiếp cho máy nén inverter để "thử". Embraco cảnh báo làm vậy hỏng máy nén vĩnh viễn.
• Không lắp bo mới vào máy nén chạm vỏ hoặc chập vòng. Bo mới chết ngay và vỏ tủ có thể có điện nếu dây đất kém.
• Không đo điện trở, thang diode khi bo đang có điện.
• Đo nóng: kẹp que trước, cấp điện sau, một tay đo, đứng chỗ khô, tháo nhẫn và đồng hồ kim loại.
• Gas R600a (isobutane) dễ cháy. Nhiều tủ inverter dùng R600a (Panasonic NR-B412TZ nạp 60 g, Haier BCD-248WBCS 52 g theo tài liệu). Khi nghi rò gas, không bật lửa, không hàn gần tủ, mở thoáng phòng. Sửa hệ thống lạnh phải do thợ có dụng cụ.
• Người dùng không có kinh nghiệm điện tử không nên tự mở hộp inverter hay bo sau tủ.

Câu hỏi thường gặp

Máy nén inverter có ba dây, đo thế nào là tốt?

Tháo giắc khỏi bo, đo U-V, V-W, W-U bằng thang điện trở nhỏ. Ba giá trị phải bằng nhau (vài ohm đến khoảng mười mấy ohm tùy đời; Panasonic EFI100E13DGH 8,44 Ω, Secop XV5.0KX 10,0 Ω). Sau đó đo từng cọc ra vỏ phải cách điện. Đây khác máy nén thường, nơi cuộn đề và cuộn chạy có trị số rất khác nhau.

Cuộn máy nén đo tốt có chắc máy nén tốt không?

Chưa. Đo điện trở chỉ kiểm tra cuộn dây. Máy nén vẫn có thể kẹt cơ hoặc yếu nén. Khi bo ra đủ ba pha, có dòng mà máy nén không quay, nghi kẹt; khi chạy được mà áp đẩy thấp, nghi yếu nén. Cần đo dòng và đo áp gas.

Có thể cấp điện thẳng vào máy nén inverter để thử như tủ thường không?

Không. Máy nén BLDC cần bo tạo điện ba pha biến tần. Embraco ghi cấp thẳng điện lưới sẽ làm hỏng máy nén vĩnh viễn. Muốn thử máy nén mà không tin bo, hãy dùng một bo cùng loại còn tốt.

Vì sao cắm điện xong máy nén không chạy ngay?

Hầu hết tủ inverter có thời gian chờ bảo vệ: Panasonic 10 phút sau khi máy nén dừng, Haier 12 phút, Embraco yêu cầu chờ 12 phút sau khi cắm lại mới đọc mã. Đo nóng mà không đợi đủ dễ kết luận sai là bo hỏng.

Máy nén rung một cái rồi tắt là hỏng gì?

Đó là lúc bo đang khởi động vòng hở mà không bắt được back-EMF. Hay gặp nhất: máy nén kẹt, một pha công suất hỏng, hoặc một điện trở trong dãy chia áp đo điện áp ra bị đứt. Ca tủ Haier được kể trên Sohu là do điện trở dán 91 kΩ đứt; trước đó tủ đã được thay bo mà lỗi vẫn quay lại. Đo cuộn trước, rồi so ba nhánh điện trở chia áp.

Đèn LED trên hộp inverter Embraco nháy 3 lần thì thay gì?

Theo Embraco, 3 nháy là dây inverter đến máy nén đứt, cuộn máy nén hở, hoặc inverter hỏng. Đo dây và đo điện trở giữa 3 cọc máy nén trước; cả hai tốt thì thay inverter. Nếu là 4 nháy, Embraco hướng về máy nén và hệ thống lạnh.

Mua inverter Embraco thay thế cần xem gì?

Xem nhãn trên inverter cũ: điện áp (100 đến 127 V hay 220 đến 230 V) và loại tín hiệu điều khiển (Frequency, Drop-in, Serial, AC Protocol). Embraco yêu cầu bộ mới khớp cả hai. Bộ thay thế đa năng của Embraco không dùng cho tủ Liebherr.

Tủ LG báo CL E có phải hỏng bo inverter không?

Theo LG, CL E là rò gas phía thấp áp (khả năng cao ở dàn bay hơi), có thể kèm tắc hoặc máy nén hỏng. Đây là lỗi hệ thống lạnh, không phải lỗi bo, và LG ghi không có bước tự xử lý.

Đặt thợ sửa bo mạch trên Thuê Thợ 365

Tủ lạnh inverter không chạy máy nén có thể do bo chính, bo inverter, máy nén hoặc hệ thống gas. Thợ có kinh nghiệm sẽ đo đủ cả bốn phần trước khi báo thay máy nén, phần tốn kém nhất. Bạn có thể đặt thợ sửa chữa ngay, hoặc đăng việc nhận báo giá kèm ảnh mã lỗi trên màn hình, ảnh nhãn máy nén và nhãn hộp inverter để thợ gần bạn báo giá trước.

Đọc thêm trong loạt bài: module công suất IPM inverter, mã lỗi tủ lạnh inverter các hãng, và các bài khác tại kiến thức cho thợ.