Cách đọc mã linh kiện dán SMD: điện trở, tụ, transistor, diode và tra datasheet

Linh kiện dán (SMD, surface mount device) quá nhỏ để in đủ tên, nên nhà sản xuất chỉ in một mã ngắn (marking code) vài ký tự, hoặc không in gì. Điện trở dán in giá trị theo mã 3 số, 4 số hoặc mã EIA-96 (ví dụ 01C = 10 kΩ). Transistor, diode, IC ổn áp trên vỏ SOT-23, SOT-89, SOD-123 chỉ in mã tắt như 1AM, J3Y, A7, phải tra bảng của đúng hãng mới ra tên linh kiện. Tụ gốm dán gần như không bao giờ in giá trị, muốn biết phải tháo ra đo hoặc tra sơ đồ. Quy trình đúng là: đọc ký hiệu trên bo, xác định kiểu vỏ, đọc mã, tra mã kèm kiểu vỏ, rồi đo bằng đồng hồ để xác nhận trước khi thay.

Vì sao linh kiện dán chỉ in mã tắt

Một con transistor SOT-23 chỉ rộng chừng 3 mm. Trên đó chỉ đủ chỗ cho 2 đến 4 ký tự. Vì vậy mỗi hãng tự đặt một mã riêng cho từng linh kiện và công bố trong datasheet, ở mục "Marking" hoặc "Ordering information".

Ba điều thợ cần nhớ:

• Mã do hãng đặt, không phải tiêu chuẩn chung. Cùng một linh kiện MMBT3904, datasheet onsemi ghi mã 1AM, còn datasheet Diodes Incorporated ghi K1N. Cùng MOSFET 2N7002, onsemi in 702, Diodes Inc. in K72.
• Một mã có thể ứng với nhiều linh kiện khác nhau ở các hãng khác nhau hoặc các kiểu vỏ khác nhau. Mã chỉ có nghĩa khi đi kèm kiểu vỏ và, nếu được, logo hãng.
• Ký tự thừa sau mã thường là mã ngày sản xuất. Datasheet onsemi MMBT3904 ghi dòng chữ trên thân là "1AM M G": 1AM là mã linh kiện, M là mã ngày, G (hoặc chấm nhỏ) là ký hiệu không chì. Tương tự MMBT3906 in "2A M". Nhiều bảng tra trên mạng ghi "2AM" là một linh kiện khác, trong khi đó có thể chỉ là 2A cộng mã ngày. Khi tra không ra, bỏ bớt ký tự cuối rồi tra lại.

Ký hiệu trên bo mạch

Chữ in trắng cạnh linh kiện trên bo (gọi là ký hiệu vị trí, reference designator) cho biết loại linh kiện, kể cả khi thân linh kiện không in gì. Tiêu chuẩn IEEE 315 và ASME Y14.44 quy định cách đặt, nhưng thực tế mỗi hãng có biến thể riêng, nhất là bo Trung Quốc.

Ký hiệu	Linh kiện	Ghi chú khi sửa
R, RN	Điện trở, mảng điện trở (resistor network)	R0 hoặc linh kiện in "0" thường là cầu nối 0 Ω
C, CE, EC	Tụ điện. CE/EC hay dùng cho tụ hóa	Tụ dán gốm thường không in giá trị
L	Cuộn cảm (inductor), đôi khi cả hạt ferit
FB	Hạt ferit (ferrite bead)	Đo thông mạch gần 0 Ω là bình thường
D, VD	Diode	VD là cách ghi trên bo Trung Quốc
ZD, DZ	Diode zener
BD, DB, BR	Cầu diode
LED	Đèn LED
Q, VT	Transistor, MOSFET, IGBT	VT là cách ghi trên bo Trung Quốc
U, IC	Mạch tích hợp
VR	Ổn áp (voltage regulator) hoặc biến trở	Phải nhìn hình dạng để phân biệt
F, FU	Cầu chì (fuse)	Cầu chì dán trông giống điện trở, đo phải gần 0 Ω
RT, TH, NTC	Điện trở nhiệt	Tiêu chuẩn dùng RT, nhiều bo gia dụng in TH hoặc NTC
RV, ZNR	Varistor (chống sét lan truyền) hoặc biến trở
K, RY	Rơ le
T	Biến áp (trên một số bo cũ T là transistor)
X, Y, XTAL	Thạch anh, bộ cộng hưởng
J, CN, P	Giắc cắm. J cũng dùng cho dây nối tắt
TP	Điểm đo (test point)	Dùng để đo điện áp theo sơ đồ

Bài cách kiểm tra diode, cầu diode và diode zener và bài cảm biến nhiệt NTC có thêm ký hiệu riêng cho từng loại.

Cách đọc mã điện trở dán

Phần dưới đây lấy tài liệu Marking của hãng điện trở Yageo làm chuẩn. Các hãng khác dùng cùng nguyên tắc.

Mã 3 chữ số (điện trở ±5%, dãy E24)

Hai số đầu là giá trị, số thứ ba là số chữ số 0 thêm vào, đơn vị ohm (Ω).

• 103 = 10 và ba số 0 = 10 000 Ω = 10 kΩ.
• 472 = 4700 Ω = 4,7 kΩ.
• 244 = 240 000 Ω = 240 kΩ (ví dụ trong bảng Yageo).
• 100 = 10 Ω (không phải 100 Ω). 220 = 22 Ω.

Mã 4 chữ số (điện trở ±1%, cỡ 0805 trở lên)

Ba số đầu là giá trị, số thứ tư là số chữ số 0.

• 1002 = 100 và hai số 0 = 10 000 Ω = 10 kΩ.
• 3160 = 316 Ω (không thêm số 0 nào).
• 4701 = 4,7 kΩ.

Chữ R là dấu phẩy

• 2R2 = 2,2 Ω. 4R7 = 4,7 Ω.
• 31R6 = 31,6 Ω (mã 4 ký tự).
• R22 = 0,22 Ω. R10 = 0,10 Ω. Loại điện trở rất nhỏ này hay gặp ở mạch đo dòng (shunt) trong nguồn xung, bo inverter.

Điện trở in "0" hoặc "000" là cầu nối 0 Ω (jumper).

Mã EIA-96 (điện trở ±1% cỡ 0603)

Cỡ 0603 quá nhỏ cho 4 chữ số, nên điện trở ±1% cỡ này dùng mã gồm 2 chữ số + 1 chữ cái:

• Hai chữ số (01 đến 96) là số thứ tự trong dãy E96, tra bảng ra giá trị 3 chữ số.
• Chữ cái là hệ số nhân.

Hệ số nhân theo bảng Yageo:

Chữ	Nhân với	Chữ	Nhân với
Y	0,01	C	100
X	0,1	D	1000
A	1	E	10 000
B	10	F	100 000

Một số bảng tra khác thêm Z (x0,001) và dùng chữ thay thế như R thay Y, S thay X, H thay B. Gặp chữ lạ thì tra bảng của hãng.

Bảng mã EIA-96 đầy đủ (theo tài liệu Marking của Yageo):

Mã	Giá trị	Mã	Giá trị	Mã	Giá trị	Mã	Giá trị
01	100	25	178	49	316	73	562
02	102	26	182	50	324	74	576
03	105	27	187	51	332	75	590
04	107	28	191	52	340	76	604
05	110	29	196	53	348	77	619
06	113	30	200	54	357	78	634
07	115	31	205	55	365	79	649
08	118	32	210	56	374	80	665
09	121	33	215	57	383	81	681
10	124	34	221	58	392	82	698
11	127	35	226	59	402	83	715
12	130	36	232	60	412	84	732
13	133	37	237	61	422	85	750
14	137	38	243	62	432	86	768
15	140	39	249	63	442	87	787
16	143	40	255	64	453	88	806
17	147	41	261	65	464	89	825
18	150	42	267	66	475	90	845
19	154	43	274	67	487	91	866
20	158	44	280	68	499	92	887
21	162	45	287	69	511	93	909
22	165	46	294	70	523	94	931
23	169	47	301	71	536	95	953
24	174	48	309	72	549	96	976

Ví dụ đọc:

• 01C = 100 x 100 = 10 000 Ω = 10 kΩ.
• 88A = 806 x 1 = 806 Ω (ví dụ trong tài liệu Yageo).
• 68X = 499 x 0,1 = 49,9 Ω.
• 29B = 196 x 10 = 1960 Ω = 1,96 kΩ.
• 85D = 750 x 1000 = 750 kΩ.

Phân biệt nhanh: mã có chữ cái ở cuối là EIA-96. Mã có chữ R ở giữa hoặc đầu là dấu phẩy. Mã toàn số là mã 3 hoặc 4 chữ số. Ngoài ra, theo Yageo, điện trở 0603 ±1% có giá trị nằm trong dãy E24 (ví dụ 10 kΩ, 4,7 kΩ) có thể in mã 3 chữ số kèm một gạch ngang nhỏ bên dưới để phân biệt với hàng ±5%.

Điện trở không in mã

Yageo không in mã trên mọi điện trở cỡ 0201 và 0402. Trên bo điện thoại, bo mạch chủ, bo điều khiển hiện đại có rất nhiều điện trở loại này. Muốn biết giá trị thì đo (tháo ra hoặc nhấc một đầu), tra sơ đồ, hoặc so với bo cùng đời.

Tụ dán: thường không in mã

• Tụ gốm dán MLCC (multilayer ceramic capacitor) gần như không in gì trên thân. Giá trị, điện áp, loại điện môi chỉ nằm trên cuộn băng và mã đặt hàng. Ví dụ mã Murata GRM21BR71H104KA01 cho biết cỡ 0805 (2,0 x 1,25 mm), điện môi X7R, 50 V, 0,1 µF, sai số ±10%, nhưng trên thân tụ không có chữ nào. Màu sắc và độ dày tụ không cho biết giá trị.
• Tụ tantal (tantalum capacitor) in mã pF 3 chữ số giống tụ gốm chân cắm (106 = 10 µF, 226 = 22 µF, 107 = 100 µF), kèm điện áp định mức và mã ngày. Datasheet KEMET T491 mô tả trên thân có vạch cực tính (+), mã pF, điện áp định mức và mã ngày.
• Tụ hóa nhôm dán (loại lon nhỏ, V-chip) in thẳng giá trị µF trên nắp. Ví dụ datasheet Panasonic dòng FK: nắp in "22" là 22 µF, kèm chữ mã điện áp: j = 6,3 V, A = 10 V, C = 16 V, E = 25 V, V = 35 V, H = 50 V, J = 63 V, K = 80 V, 2A = 100 V. Trên nắp có ký hiệu cực âm (-).

Cách xác định giá trị tụ gốm không in mã:

1. Tra sơ đồ mạch hoặc danh sách linh kiện (BOM) nếu có.
2. So với bo cùng đời, cùng vị trí.
3. Tháo ra đo bằng thang điện dung (µF) hoặc máy LCR. Đo trên bo không tin cậy vì các linh kiện mắc song song làm sai số.
4. Nhớ rằng tụ X5R, X7R đo ở điện áp nhỏ sẽ ra giá trị cao hơn lúc làm việc thật (hiệu ứng DC bias). Chi tiết trong bài cách kiểm tra tụ điện hỏng.
5. Khi thay tụ lọc nguồn không rõ giá trị, có thể đọc datasheet IC nguồn ở gần đó. Datasheet thường ghi giá trị tụ đầu vào, đầu ra khuyến nghị.

Cách xác định chân và cực tính

• Diode dán (SOD-123, SOD-323, SMA, SMB, SMC): vạch trên thân là cathode (cực âm). Datasheet Diodes Inc. 1N4148W ghi "Polarity: Cathode Band".
• Tụ tantal: vạch trên thân là cực dương (+), ngược với tụ hóa. KEMET ghi rõ cực dương được đánh dấu bằng một vạch, đôi khi kèm cạnh vát. Đây là chỗ hay lắp nhầm nhất.
• Tụ hóa nhôm dán: phía nắp có ký hiệu (-) là cực âm, như datasheet Panasonic dòng FK mô tả. Nhìn kỹ ký hiệu in trên nắp, đừng đoán theo hình dáng đế.
• SOT-23 (3 chân): nhìn từ trên, cạnh có hai chân quay về phía mình: chân 1 bên trái, chân 2 bên phải, chân 3 ở cạnh đối diện. Với phần lớn transistor (MMBT3904, S8050, BC847), chân 1 là B (base), 2 là E (emitter), 3 là C (collector). Với MOSFET 2N7002 của onsemi, chân 1 là G (gate), 2 là S (source), 3 là D (drain). Diode đôi BAV99 theo Nexperia: chân 1 là anode diode 1, chân 2 là cathode diode 2, chân 3 là điểm chung. Không có quy luật chung cho mọi linh kiện, phải xem hình chân trong datasheet.
• SOT-89 và SOT-223 (có tab tản nhiệt): chân giữa thường nối với tab. Thứ tự chân thay đổi theo linh kiện. Ví dụ theo TI: UA78L05 vỏ SOT-89 có chân 1 là OUT, 2 là GND, 3 là IN, còn UA78M05 vỏ SOT-223 và TO-252 có chân 1 là IN, 2 là GND, 3 là OUT. Hai con cùng là ổn áp 5 V mà thứ tự chân ngược nhau.
• IC nhiều chân (SOIC, QFP, QFN): chân 1 có chấm tròn, rãnh khuyết hoặc góc vát. Nhìn từ trên xuống, đếm ngược chiều kim đồng hồ từ chân 1. Trên bo, chân 1 thường có chấm, số 1 hoặc góc vát trên hình in.

Dụng cụ cần có

• Kính lúp có đèn, hoặc kính hiển vi soi bo. Điện thoại chụp macro cũng dùng được, chụp nghiêng để chữ khắc laser hiện rõ.
• Đồng hồ vạn năng số có thang đo diode, thang điện dung.
• Máy thử linh kiện đa năng (loại màn hình nhỏ, tự nhận transistor, diode, tụ) để kiểm tra con đã tháo ra.
• Máy LCR nếu cần đo tụ gốm, cuộn cảm chính xác.
• Nhíp, mỏ hàn có điều nhiệt, máy khò, nhựa thông, cồn rửa bo.
• Sách mã SMD (SMD Codebook) hoặc trang tra mã, và trang datasheet của hãng.

Cách tra mã từng bước

1. Đọc ký hiệu vị trí trên bo (R, Q, D, U...) để biết nhóm linh kiện. Một con SOT-23 cạnh chữ Q chắc chắn là transistor hoặc MOSFET, cạnh chữ D là diode. BAS16 hay BAV99 (A7) cũng là vỏ SOT-23, nên đừng chỉ nhìn vỏ mà đoán là transistor.
2. Xác định kiểu vỏ. Đếm chân, đo kích thước, xem có tab tản nhiệt không: SOT-23 (3 chân nhỏ), SOT-23-5/SOT-23-6 (5 hoặc 6 chân), SOT-89 (3 chân, chân giữa có tab lớn), SOT-223 (4 chân, một tab to), SOD-123/SOD-323 (diode 2 chân dẹt), SMA/SMB/SMC (diode chỉnh lưu, Schottky lớn dần), TO-252 hay DPAK (ổn áp, MOSFET công suất).
3. Đọc và chép mã. Ghi đúng từng ký tự, phân biệt số 0 với chữ O, số 1 với chữ I. Chú ý dòng nào là mã linh kiện, dòng nào là mã ngày. Ghi lại cả logo hãng nếu có.
4. Tra mã kèm kiểu vỏ. Dùng sách mã SMD hoặc các trang tra mã (smdmark, SMD Codebook...). Các thợ và kỹ sư Trung Quốc còn hay gõ mã vào ô tìm kiếm của nhà phân phối linh kiện LCSC để xem ảnh linh kiện và datasheet. Tra không ra thì bỏ ký tự cuối (có thể là mã ngày) rồi tra lại, hoặc tra riêng từng dòng.
5. Mở datasheet của hãng để xác nhận. Kiểm tra ba thứ phải khớp: mã in, kiểu vỏ, sơ đồ chân. Nếu một trong ba không khớp, chưa được kết luận.
6. Đối chiếu với mạch xung quanh. Ví dụ con SOT-89 nằm giữa tụ đầu vào 12 V và đường nuôi 5 V của vi xử lý gần như chắc chắn là ổn áp 5 V. Con SOT-23 có chân nối qua điện trở vào chân vi xử lý và chân kia nối cuộn rơ le là transistor kéo rơ le.
7. Đo xác nhận bằng đồng hồ (tháo ra, hoặc đo nguội trên bo nếu mạch đơn giản) theo bảng dưới.

Đo xác nhận bằng thang diode

Linh kiện	Cách đo	Kết quả bình thường	Dấu hiệu hỏng
Transistor NPN	Que đỏ ở B, que đen lần lượt ở E và C	Hai lần đều dẫn như một diode silicon. Đảo que thì không dẫn. C với E không dẫn cả hai chiều	Dẫn cả hai chiều giữa C và E (chập), hoặc B-E không dẫn (đứt)
Transistor PNP	Que đen ở B, que đỏ lần lượt ở E và C	Như trên nhưng đảo chiều	Như trên
Diode đơn (BAS16, 1N4148W)	Que đỏ ở anode, que đen ở cathode (đầu có vạch)	Dẫn một chiều, đảo que báo OL	Dẫn hai chiều hoặc OL cả hai chiều
Diode Schottky (BAT54)	Như diode thường	Sụt áp thấp hơn rõ diode silicon. Datasheet Diodes Inc. ghi BAT54 sụt tối đa 240 mV ở 0,1 mA và 320 mV ở 1 mA	Như trên
Diode đôi BAV99	Đo từng cặp chân theo sơ đồ	Chân 1 sang 3 dẫn, chân 3 sang 2 dẫn, chiều ngược lại OL	Có cặp dẫn hai chiều
MOSFET kênh N (2N7002)	Que đỏ ở S, que đen ở D	Thấy diode thân (body diode) dẫn. G không thông với chân nào	G thông với D hoặc S, hoặc D-S chập

Cách đo kỹ hơn cho từng loại có trong bài cách kiểm tra MOSFET và IGBT và bài về diode.

Bảng mã hay gặp trên bo gia dụng

Mỗi dòng dưới đây đã đối chiếu với datasheet của hãng ghi ở cột cuối. Hàng của hãng khác có thể in mã khác.

Mã in	Linh kiện	Loại, thông số chính	Vỏ	Theo datasheet
1AM	MMBT3904	NPN, 40 V, 200 mA	SOT-23	onsemi
K1N	MMBT3904	NPN, 40 V	SOT-23	Diodes Inc.
2A	MMBT3906	PNP, 40 V, 200 mA	SOT-23	onsemi
K1P	MMBT2222A	NPN, 40 V	SOT-23	Diodes Inc.
M1B	MMBT2222	NPN	SOT-23	onsemi
1E / 1F	BC847A / BC847B	NPN, 45 V	SOT-23	onsemi
K6A / K6B / K6C	BC817-16 / -25 / -40	NPN, 45 V, 500 mA	SOT-23	Diodes Inc.
J3Y	S8050	NPN, 25 V, 500 mA	SOT-23	JCET, Jiangsu Weida
2TY	S8550	PNP, 25 V, 500 mA	SOT-23	MOT
J3	S9013	NPN, 25 V, 500 mA	SOT-23	GME
702	2N7002	MOSFET kênh N, 60 V, 115 mA	SOT-23	onsemi
K72	2N7002	MOSFET kênh N, 60 V	SOT-23	Diodes Inc.
A7	BAV99	Hai diode tín hiệu nối tiếp, 100 V	SOT-23	Nexperia
A6s	BAS16	Diode tín hiệu tốc độ cao	SOT-23	Infineon
KL1 / KL2 / KL3 / KL4	BAT54 / BAT54A / BAT54C / BAT54S	Schottky 30 V, 200 mA (đơn, chung anode, chung cathode, nối tiếp)	SOT-23	Diodes Inc.
T4	1N4148W	Diode tín hiệu, 100 V	SOD-123	Diodes Inc.
W3 / W8 / WH / WJ	BZT52C3V3 / C5V1 / C12 / C15	Zener 3,3 V / 5,1 V / 12 V / 15 V, 500 mW	SOD-123	Diodes Inc.
M7	1N4007 bản dán	Chỉnh lưu 1 A, 1000 V	SMA	JK Semi
S4	SS34	Schottky 3 A, 40 V	SMC	Vishay
F5	UA78L05AC	Ổn áp 5 V, tới 100 mA	SOT-89	TI
C5	UA78M05C	Ổn áp 5 V, tới 500 mA	SOT-223	TI
78M05C	UA78M05C	Ổn áp 5 V, tới 500 mA	TO-252 (DPAK)	TI

Vài điểm đáng chú ý trong bảng:

• Mã zener BZT52 của Diodes Inc. đi theo thứ tự: W1 là 2,7 V, W2 là 3,0 V, W3 là 3,3 V, cứ thế tăng dần tới W9 là 5,6 V, rồi WA là 6,2 V, WB là 6,8 V, WC là 7,5 V, WD là 8,2 V, WE là 9,1 V, WF là 10 V, WG là 11 V, WH là 12 V. Đây là bảng của một hãng, hàng hãng khác phải tra lại.
• "7805 dán" in mã khác nhau theo vỏ. Vỏ TO-252 đủ rộng nên TI in gần đủ tên (78M05C). Vỏ SOT-223 và SOT-89 thì TI chỉ in C5 hoặc F5. Hàng của hãng khác có thể in thẳng "78L05" hoặc một mã riêng.
• TL431 (IC so áp trong mạch hồi tiếp nguồn xung) vỏ SOT-23 có nhiều mã tùy cấp chính xác và nơi sản xuất. Riêng TI dùng các mã bắt đầu bằng TAC cho TL431AC. Muốn chắc phải tra đúng hãng.
• Các bảng mã tiếng Trung lưu truyền trên mạng (ví dụ bảng của 21ic) khớp với datasheet ở nhiều mã như 1AM, 2A, J3Y, J3, 2TY, 702, KL4. Nhưng có bảng ghi Y1 là S8050, có bảng ghi Y1 là S8550, nên mã nào không có datasheet đi kèm thì không dùng.

Tình huống thực tế trên bo gia dụng

Hiện tượng	Linh kiện dán hay liên quan	Cách tra và kiểm tra
Điều hòa, máy giặt không đóng rơ le máy nén, van nước, mô tơ dù vi xử lý vẫn chạy	Transistor kéo rơ le SOT-23 (J3Y, 1AM...) chết, hoặc diode chống ngược song song cuộn rơ le chập	Đọc mã, tra ra NPN hay PNP, đo B-E, B-C bằng thang diode. Đo diode cạnh cuộn rơ le. Xem thêm bài kiểm tra rơ le, triac, opto
Bo bếp từ, bo máy lọc nước mất nguồn 5 V, màn hình phím không sáng	Ổn áp SOT-89 hoặc TO-252 hỏng	Tra mã (ví dụ F5, 78M05C), xem sơ đồ chân trong datasheet, đo điện áp IN và OUT. Lưu ý thứ tự chân khác nhau giữa các vỏ
Nguồn tivi, nguồn phụ điều hòa ra sai áp hoặc chập chờn	Zener SOD-123, TL431 SOT-23, điện trở hồi tiếp 1% cỡ 0603 lệch giá trị	Đọc mã zener (W8, WH...), đọc mã EIA-96 trên điện trở phân áp, đo lại giá trị điện trở khi đã nhấc một đầu
Cảm biến nhiệt báo lỗi dù đầu dò còn tốt	Điện trở phân áp hoặc diode bảo vệ BAV99 ở đầu vào cảm biến hỏng	Tra mã A7, đo từng cặp chân. Đo điện trở phân áp theo mã. Đối chiếu bài cảm biến nhiệt NTC
Điện trở dán cháy đen, mất mã	Điện trở hạn dòng, điện trở shunt	Tra sơ đồ, so bo cùng đời, hoặc tính lại theo mạch. Tìm và sửa nguyên nhân làm cháy (thường là linh kiện phía sau chập) trước khi thay
Đường nguồn 3,3 V hoặc 5 V bị chập xuống gần 0 Ω	Tụ gốm dán chập (không in mã)	Tìm tụ nóng bằng nguồn hạn dòng, tháo con nghi ngờ. Giá trị tụ thay lấy theo sơ đồ hoặc bo cùng đời

Chọn linh kiện thay thế

1. Đúng loại và cực tính: NPN thay NPN, PNP thay PNP, MOSFET kênh N thay kênh N. Diode Schottky không thay bằng diode silicon thường được ở mạch nguồn xung tần số cao.
2. Đúng sơ đồ chân: cùng vỏ SOT-23 chưa chắc cùng thứ tự chân. Luôn so hình chân trong datasheet của con cũ và con mới.
3. Thông số bằng hoặc cao hơn: điện áp chịu (VCEO, VDS, VRRM), dòng tối đa, công suất. Ví dụ S8050 theo datasheet JCET chịu 500 mA, còn MMBT3904 theo onsemi chịu 200 mA. Thay con dòng lớn hơn ở mạch kéo rơ le thường không có vấn đề, nhưng ở mạch tín hiệu, mạch dao động phải xét thêm hệ số khuếch đại và tần số.
4. Zener: đúng điện áp và công suất bằng hoặc lớn hơn.
5. Điện trở: đúng giá trị, đúng sai số (mạch hồi tiếp nguồn, mạch đo cảm biến dùng loại 1%), cỡ bằng hoặc lớn hơn nếu còn chỗ, vì cỡ lớn chịu công suất cao hơn.
6. Tụ: đúng điện dung, điện áp bằng hoặc cao hơn, cùng loại điện môi (X7R thay X7R, C0G thay C0G). Tụ tantal thay tantal phải đúng chiều.
7. Ổn áp: đúng điện áp ra, dòng ra bằng hoặc lớn hơn, đúng thứ tự chân.

Lưu ý khi hàn

• Linh kiện SOT-23, SOD-123 dùng mỏ hàn đầu nhỏ hoặc khò gió nóng có điều nhiệt, thêm nhựa thông.
• Tụ gốm dán rất dễ nứt vì sốc nhiệt. Làm nóng sơ bộ bo, không ấn mũi hàn vào thân tụ. Chi tiết nhiệt độ theo Murata có trong bài về tụ điện.
• Hàn xong soi lại bằng kính lúp: mối hàn bóng, không dính chân, linh kiện không lệch, không quay ngược (nhất là diode, tụ tantal).
• MOSFET nhỏ như 2N7002 và IC CMOS dễ hỏng do tĩnh điện. Đeo vòng chống tĩnh điện, đặt bo lên thảm chống tĩnh điện.

An toàn

• Rút điện và xả tụ trước khi đo hoặc tháo. Tụ lọc sau cầu diode ở bo nguồn tivi, bo điều hòa inverter, bếp từ có thể giữ khoảng 311 V một chiều sau khi rút phích. Xả bằng điện trở, đo lại bằng đồng hồ trước khi chạm.
• Linh kiện dán nhỏ vẫn có thể nằm ở phía điện áp cao. Trên bo nguồn xung, toàn bộ phía sơ cấp (trước biến áp xung, trước opto) nối trực tiếp với lưới điện. Đừng nghĩ cứ con nhỏ là an toàn.
• Khi cấp điện thử sau khi thay, dùng biến áp cách ly và bóng đèn sợi đốt 60 đến 100 W mắc nối tiếp. Bóng sáng mạnh không tắt là còn chập, ngắt điện ngay.
• Không đo nóng bằng que đồng hồ trên chân linh kiện SOT-23 dày đặc khi chưa quen. Que trượt chạm hai chân cạnh nhau có thể làm chết thêm linh kiện. Hàn sẵn dây đo vào điểm test hoặc dùng que đầu kim có vỏ cách điện.
• Đeo kính khi khò, khi cấp điện lại bo vừa thay tụ tantal hoặc tụ hóa. Tụ tantal lắp ngược có thể cháy, nổ.

Câu hỏi thường gặp

Cùng một mã in, có chắc là cùng một linh kiện không?

Không chắc. Mã do từng hãng đặt. Cùng MMBT3904 mà onsemi in 1AM, Diodes Inc. in K1N. BAS16 vỏ SOT-23 của Infineon in A6s, có thêm chữ s so với nhiều bảng tra. Ngược lại, một mã ngắn có thể là linh kiện khác ở hãng khác hoặc kiểu vỏ khác. Luôn tra mã kèm kiểu vỏ rồi mở datasheet để xác nhận sơ đồ chân.

Điện trở in 01C và điện trở in 103 khác nhau thế nào?

Cả hai đều là 10 kΩ. 103 là mã 3 chữ số, thường cho hàng ±5%. 01C là mã EIA-96 cho hàng ±1% cỡ 0603: 01 tra bảng ra 100, C là nhân 100. Mạch hồi tiếp nguồn hay mạch đo cảm biến dùng loại 1% thì khi thay nên dùng đúng loại 1%.

Điện trở in 100 là 100 Ω phải không?

Không. Mã 100 là 10 và không thêm số 0 nào, tức 10 Ω. Điện trở 100 Ω in là 101 (mã 3 số) hoặc 1000 (mã 4 số), còn mã EIA-96 là 01A.

Tụ dán không có chữ nào, làm sao biết giá trị để thay?

Tra sơ đồ hoặc danh sách linh kiện, so bo cùng đời, hoặc tháo ra đo bằng thang điện dung hay máy LCR. Đo trên bo dễ sai vì linh kiện song song. Nếu tụ đã chập hẳn thì không đo được nữa, chỉ còn cách tra sơ đồ hoặc đọc datasheet IC ở gần để biết giá trị tụ khuyến nghị.

Vạch trên tụ tantal là cực âm hay cực dương?

Cực dương. Datasheet KEMET ghi rõ cực dương được đánh dấu bằng vạch trên thân. Điều này ngược với tụ hóa nhôm (ký hiệu trên thân chỉ cực âm) và với diode (vạch là cathode).

Linh kiện SOT-23 có mã lạ, tra không ra, làm sao biết là gì?

Xem ký hiệu trên bo (Q, D, U...). Đo bằng thang diode để biết là transistor NPN, PNP, MOSFET hay diode đôi. Bỏ ký tự cuối của mã rồi tra lại vì đó có thể là mã ngày. Đối chiếu mạch xung quanh. Nếu là IC nhỏ (ổn áp, IC nguồn) mà không tra được, nên tìm sơ đồ máy hoặc bo cùng đời thay vì đoán.

Có thay S8050 cho MMBT3904 được không?

Thường được ở mạch kéo rơ le, kéo đèn LED, vì cả hai là NPN, cùng thứ tự chân B-E-C trên SOT-23 theo datasheet hai hãng, và S8050 chịu dòng lớn hơn. Tuy vậy S8050 chỉ chịu 25 V giữa C và E, trong khi MMBT3904 chịu 40 V. Mạch có điện áp cao hơn 25 V thì không thay được. Mạch khuếch đại tín hiệu cần xét thêm hệ số khuếch đại.

Chữ cái hoặc chấm nhỏ cạnh mã có ý nghĩa gì?

Thường là mã ngày sản xuất, mã nơi lắp ráp, hoặc ký hiệu không chì. Ví dụ datasheet onsemi ghi dòng in "1AM M G", trong đó M là mã ngày và G (hoặc chấm nhỏ) là ký hiệu không chì. Datasheet Diodes Inc. ghi mã ngày gồm một chữ chỉ năm và một ký tự chỉ tháng. Khi tra mã, bỏ các ký tự này ra.

Đặt thợ sửa bo mạch trên Thuê Thợ 365

Đọc đúng mã chỉ là bước đầu. Khi bo điều hòa, máy giặt, bếp từ hay nguồn tivi hỏng một linh kiện dán, thường còn có linh kiện khác hỏng theo, và thay sai một con transistor hay ổn áp có thể làm hỏng cả vi xử lý. Nếu bạn không có kính soi, máy khò, hoặc chưa quen làm với bo nguồn điện áp cao, hãy đặt thợ sửa chữa có kinh nghiệm sửa bo mạch gần bạn, hoặc đăng việc nhận báo giá để so sánh giá trước khi quyết định.

Đọc thêm trong loạt bài sửa linh kiện: cách kiểm tra tụ điện hỏng, cách kiểm tra diode, cầu diode và diode zener, và các bài khác ở chuyên mục kiến thức cho thợ.