Cửa cuốn kêu to, kêu ken két, chạy giật: nguyên nhân và cách xử lý theo hãng

Cửa cuốn kêu to, kêu ken két hay chạy giật thường bắt đầu từ ray dẫn hướng và khe nan bám cát bụi, hoặc từ việc tra dầu mỡ sai loại vào ray. Các nguyên nhân khác hay gặp: chốt ly hợp chưa đóng hết, khóa ngang chưa mở hết, nan lệch hay ray móp, lò xo trục yếu, motor quá nhiệt vì chạy liên tục. Vệ sinh ray thì bạn tự làm được. Còn khi tiếng kêu phát ra từ trong hộp lô cuốn, cửa rung lạ, dừng sai vị trí hay tự trôi, hãy ngừng dùng cửa và gọi thợ.

Bài này viết theo tài liệu của Austdoor, Mitadoor (Việt Nam), Sanwa Shutter (三和シヤッター), Bunka Shutter (文化シヤッター), LIXIL (Nhật Bản) và một sách hướng dẫn motor cửa cuốn kéo xích sản xuất tại Trung Quốc. Nếu cửa không chạy hẳn hoặc remote không ăn, xem bài cửa cuốn không chạy, remote không ăn.

Cửa cuốn kêu to: tiếng nào bình thường, tiếng nào phải dừng?

Sanwa Shutter ghi rõ trên trang hỏi đáp: cửa cuốn bằng thép dùng đúng cách vẫn có tiếng cuốn khi chạy. Nhưng nếu tiếng kêu khác hẳn tiếng quen thuộc, hoặc phát ra từ bên trong hộp che lô cuốn, thì có thể cửa đã hỏng. Hãng cảnh báo dùng tiếp có thể dẫn tới tai nạn, và cần kiểm tra sớm.

LIXIL ghi trong sách hướng dẫn cửa cuốn kéo tay: dù dùng bình thường, chỗ nan cọ vào ray vẫn mòn, có tiếng kêu và gỉ. Cửa đóng mở nhiều lần mỗi ngày thì các hiện tượng này đến sớm hơn, vì cửa được thiết kế cho khoảng 1 đến 2 lượt đóng mở một ngày.

Bunka Shutter (theo tài liệu của Hiệp hội Cửa cuốn và Cửa Nhật Bản, JSDA) đưa ra danh sách tự kiểm tra hằng ngày. Chỉ cần gặp một dấu hiệu dưới đây là phải ngừng dùng và gọi hãng hoặc thợ:

• Khi đóng mở có tiếng khác với trước đây.
• Có rung lạ, cửa vướng, chạy không trơn.
• Thân cửa bị biến dạng thấy rõ.
• Cửa không dừng ở vị trí mở hết hoặc đóng hết, hoặc vị trí dừng thay đổi.
• Bấm dừng mà cửa không dừng ngay.

Hiện tượng	Nguyên nhân hay gặp	Bạn tự làm	Cần thợ khi
Kêu ken két, rít đều suốt hành trình	Cát bụi trong ray và khe nan (Sanwa)	Vệ sinh ray, khe nan	Vệ sinh xong vẫn kêu
Ray dính bết, cửa chạy nặng dần	Đã tra dầu nhớt hoặc mỡ bò vào ray, bụi bám thành bùn (Austdoor, Mitadoor)	Lau sạch dầu cũ	Nan đã kẹt cứng
Motor gằn, ồn lạ khi chạy điện	Chốt ly hợp chưa đóng hoàn toàn (Austdoor)	Đưa chốt ly hợp về vị trí đóng	Vẫn ồn: kiểm tra chốt ly hợp, motor
Cửa khựng, giật, tự đảo chiều	Khóa ngang chưa mở hết, vật cản, ray kẹt hoặc không song song, lực đảo chiều cài quá nhạy (Austdoor)	Mở hết khóa ngang, dọn vật cản	Căn ray, chỉnh lực đảo chiều
Cửa đi lệch, lạch cạch một bên	Nan lệch, ray móp, giá đỡ lắp không cân (Austdoor)	Dừng bấm	Gần như luôn cần thợ
Chạy một lúc thì dừng, để nguội lại chạy	Motor quá nhiệt, bảo vệ nhiệt ngắt (sách motor Trung Quốc)	Đợi nguội, không bấm liên tục	Ngắt nhiệt thường xuyên
Cửa kéo tay nặng dần, buông giữa chừng cửa tự trôi	Lò xo trục yếu, mất cân bằng (Sanwa, Austdoor)	Không tự chỉnh	Chỉnh hoặc thay trục lò xo
Tiếng phát ra từ trong hộp lô cuốn	Có thể hỏng bên trong (Sanwa)	Ngừng dùng	Luôn cần thợ

Vì sao cửa cuốn kêu to, chạy giật?

Ray và khe nan bẩn. Sanwa giải thích: cát bụi đọng trong ray dẫn hướng và ở mối nối giữa các nan làm tăng lực cản, tiếng ken két (ギシギシ) to dần và cửa có thể chạy trục trặc. Hãng khuyên vệ sinh dày hơn với cửa ở vùng ven biển và khu công nghiệp.

Tra dầu mỡ sai chỗ, sai loại. Austdoor ghi tuyệt đối không dùng mỡ bò bôi trơn ray dẫn hướng. Mitadoor giải thích dầu mỡ trong ray bám cát bụi, lâu ngày thành lớp bùn dính làm kẹt nan cửa. Sanwa cũng ghi dầu, mỡ thông thường làm bụi bám và đóng cứng, khiến cửa chạy kém hơn.

Chốt ly hợp chưa đóng hết. Theo sách hướng dẫn Austdoor, khi chạy điện thì chốt ly hợp phải ở trạng thái đóng hoàn toàn. Đóng không hết sẽ gây tiếng ồn khi motor chạy và làm hỏng chốt ly hợp. Lỗi này hay gặp sau lần mất điện phải kéo tay.

Khóa ngang chưa mở hết. Austdoor ghi khóa ngang mở không hết có thể làm kẹt cửa, hỏng khóa và hỏng motor.

Ray không song song, giá đỡ lệch, nan lệch. Bảng lỗi của Austdoor liệt kê: cửa tự đảo chiều hoặc dừng khi đang lên có thể do ray kẹt hoặc lắp không song song; giá đỡ lắp không cân bằng làm cửa lên xuống không thẳng. LIXIL nhắc với cửa kéo tay: đừng chỉ nắm một đầu thanh đáy để kéo, cửa sẽ lệch một bên và chạy trục trặc.

Motor quá nhiệt. Sách hướng dẫn motor cửa cuốn AC kéo xích sản xuất tại Trung Quốc ghi motor có bảo vệ quá nhiệt: khi nhiệt độ motor lên tới 130°C, bảo vệ nhiệt ngắt, khoảng 15 phút sau tự phục hồi. Sách cũng ghi rõ motor không phải thiết bị để chạy liên tục. Mitadoor cảnh báo bấm remote liên tục khi cửa đang vướng làm motor quá tải nhiệt, cuộn dây đồng bên trong có thể bị chập cháy.

Lò xo trục yếu. Cửa cuốn có lò xo trợ lực trong trục. Sanwa giải thích với cửa kéo tay, khi cửa nặng hơn trước có thể chỉnh lò xo để cải thiện phần nào; nếu lò xo đã lão hóa vì dùng lâu thì phải thay cả trục cuốn kèm lò xo.

Hao mòn theo tuổi. Sanwa công bố tuổi thọ thiết kế: cửa cuốn kéo tay loại nhỏ 10 năm hoặc 5.000 lần đóng mở, cửa cuốn điện loại nặng 15 năm hoặc 10.000 lần, tùy cái nào đến trước, và không phải con số bảo hành. Hãng khuyên lấy mốc khoảng 10 năm để kiểm tra, thay linh kiện định kỳ.

Cửa cuốn kêu ken két: vệ sinh ray và nan đúng cách

Gộp từ hướng dẫn của Sanwa (cửa cuốn gara, cửa cuốn loại nhẹ), Austdoor và Mitadoor:

1. Hạ cửa xuống, tắt nguồn hoặc khóa phím remote. Sanwa ghi không được cho cửa chạy trong lúc đang lau.
2. Làm sạch đáy ray. Dùng chổi, bàn chải mềm, máy hút bụi hoặc bình xịt khí để lấy cát, rác trong rãnh ray (Sanwa).
3. Lau thân cửa. Bẩn nhẹ: khăn ướt rồi lau khô. Bẩn nhiều: nước rửa trung tính pha loãng với nước ấm, lau bằng khăn hoặc mút, xả lại nước sạch cho hết xà phòng, rồi lau khô. Austdoor và Mitadoor đều ghi dùng nước rửa không có tính axit và khăn mềm.
4. Lau khô kỹ. Sanwa lưu ý nước đọng làm cửa dễ gỉ, chạy cửa khi còn ướt có thể gây hỏng.
5. Cho cửa chạy thử lên xuống trọn hành trình, nghe lại tiếng kêu.

Cát bụi trong ray cũng là thủ phạm quen thuộc ở cửa nhôm kính, cửa lùa; nếu nhà bạn có cả loại cửa này bị nặng, kẹt, xem bài cửa nhôm kính, cửa lùa bị kẹt, khó đóng.

Không nên dùng (Sanwa): mút melamine (mút lau thần kỳ), búi sắt, bàn chải sắt; dung môi pha sơn (thinner), chất tẩy có tính axit hoặc kiềm, bột chà; máy phun rửa áp lực cao, vì nước lọt qua khe vào hộp lô cuốn làm hỏng đồ điện. Không xịt nước vào hộp điều khiển, công tắc và phía trong hộp che lô cuốn.

Bao lâu một lần? Austdoor khuyên lau thân cửa 2 tháng một lần, ray dẫn hướng 6 tháng một lần; Mitadoor khuyên 3 tháng một lần với cửa tấm liền. Sanwa thì tính theo nơi đặt cửa: với cửa thép sơn, vùng ven biển 1 đến 4 lần mỗi năm, khu công nghiệp 1 đến 3 lần, khu phố 0,5 đến 2 lần.

Bôi trơn cửa cuốn: dùng gì, không dùng gì?

Đây là chỗ các hãng nói khác nhau, nên đọc kỹ trước khi xịt.

Chỗ	Hãng nói gì
Ray dẫn hướng	Austdoor: tuyệt đối không mỡ bò. Mitadoor: không tra dầu nhớt, chỉ xịt nhẹ dung dịch bôi trơn chuyên dụng hoặc gọi thợ bảo dưỡng. Sanwa: vệ sinh trước; nếu vẫn kêu hoặc có gỉ mới xịt dầu chuyên dụng cho cửa cuốn vào đúng vị trí hãng chỉ, rồi lau hết dầu thừa
Thanh nhựa giảm âm, chổi lông (mohair) trong ray	Sanwa: tránh để dầu dính vào, chi tiết nhựa có thể bị lão hóa
Ổ khóa, khóa ngang	Austdoor: khóa ngang kẹt thì dùng bột chì, không dùng dầu mỡ. LIXIL và Sanwa: không tra dầu vào lỗ khóa
Cửa cuốn che cửa sổ (loại nhỏ, nhà ở Nhật)	Sanwa: không dùng dầu cửa cuốn; dùng loại silicone độ nhớt thấp (loại nan dạng tấm) hoặc loại gốc flo (loại lá chớp)
Xích motor treo ngoài	Sách motor Trung Quốc: 3 tháng một lần kiểm tra cửa và bộ truyền động, bôi trơn xích truyền động (xích số 40, số 50)

Tóm lại: vệ sinh trước, bôi trơn sau, và chỉ bôi đúng chỗ, đúng loại. Tuyệt đối không đổ dầu nhớt xe máy hay quét mỡ bò vào ray. Không rõ cửa nhà mình dùng loại gì thì hỏi đơn vị lắp đặt hoặc tổng đài hãng. Ổ khóa ngang bị rít thì xem cách bôi trơn ổ khóa ở bài khóa cửa bị kẹt, gãy chìa trong ổ.

Cửa cuốn chạy giật, khựng: kiểm tra gì trước?

1. Chốt ly hợp. Khi chạy điện, chốt ly hợp phải ở trạng thái đóng hoàn toàn, dây rút đã thả hết và không bị kẹt (Austdoor). Sau khi mất điện phải kéo tay, nhiều nhà quên trả chốt về.
2. Khóa ngang. Mở hết cả hai bên trước khi bấm. Austdoor hướng dẫn: ấn và giữ cửa xuống trong khi xoay chìa thật nhẹ.
3. Vật cản. Nhìn dọc hai chân ray và mép dưới cửa: dép, chổi, đá vụn, dây điện. Mitadoor nhắc không bấm remote liên tục để ép cửa đi khi đang vướng.
4. Mắt cảm biến chống va ở chân ray: lau sạch bụi. Nếu cửa đang xuống lại tự đi lên dù không có vật cản, cách xử lý có trong bài cửa cuốn không chạy, remote không ăn.
5. Nghe nguồn tiếng. Tiếng ở ray, ở nan: thường là bẩn, lệch. Tiếng trong hộp lô cuốn, tiếng kim loại va mạnh, cửa rung bất thường: dừng lại và gọi thợ (Sanwa, Bunka).

Đã làm 5 bước mà vẫn giật thì gần như chắc là ray không song song, nan lệch, giá đỡ lệch hoặc lò xo mất cân bằng: việc của thợ.

Motor cửa cuốn nóng, chạy một lúc thì dừng

Với motor có bảo vệ nhiệt như sách hướng dẫn Trung Quốc nêu ở trên, cửa đang dùng bình thường bỗng không chạy sau vài lượt lên xuống liên tiếp, đợi khoảng 15 phút lại chạy, thì nhiều khả năng bảo vệ nhiệt đã ngắt. Cách làm:

• Đợi motor nguội, không bấm liên tục.
• Tìm nguyên nhân làm motor phải gồng: ray bẩn, khóa ngang, nan kẹt, lò xo yếu. Motor ngắt nhiệt thường xuyên dù dùng ít lần là dấu hiệu cửa đang nặng bất thường hoặc motor có vấn đề.
• Có mùi khét, aptomat nhảy, hộp điều khiển nóng: ngắt điện và gọi thợ. Xem thêm cẩm nang sự cố điện trong nhà.

Thời gian và nhiệt độ ngắt khác nhau theo từng loại motor; con số 130°C và 15 phút là của dòng motor trong sách hướng dẫn đó, không áp dụng cho mọi hãng.

Nan cửa cong, ray móp, cửa lệch một bên

Nan bị xe va, ray bị móp làm cửa lệch, cọ một bên, kêu lạch cạch và có thể xổ lô (nan bung khỏi ray). Austdoor hướng dẫn khi cửa bị xổ lô: rút chốt ly hợp cho cửa về chế độ kéo tay, tìm cách cuốn lại và đưa nan vào ray, kéo xuống đóng tạm và chờ thợ. Mitadoor khuyên nan đã lệch thì gọi thợ, không tự nắn. Nắn ray, thay nan, căn lại giá đỡ đều cần thợ có dụng cụ và người phụ giữ cửa.

Lò xo trục yếu: cửa nặng, buông tay cửa tự trôi

Austdoor hướng dẫn kiểm tra cân bằng lò xo khi nghiệm thu: kéo tay cửa tới một vị trí bất kỳ rồi buông, cửa phải đứng yên, không tự trôi lên hay xuống. Riêng gần vị trí trên cùng hoặc gần mặt đất, cửa có thể nhích nhẹ do lực lò xo, vẫn đạt yêu cầu. Austdoor cũng ghi: cửa kéo tay thấy quá nặng hoặc quá nhẹ thì báo hãng.

Lò xo luôn giữ lực căng lớn. Đừng tự tháo trục, tự vặn lò xo. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí của Hội Thi công Kiến trúc Hàn Quốc (2022, chúng tôi chỉ đọc được đoạn tóm tắt) cũng nêu gãy lò xo xoắn, đứt cáp là nguyên nhân khiến cửa nặng rơi xuống, gây thiệt hại người và tài sản.

Ắc quy lưu điện yếu

Bộ lưu điện (UPS) chỉ làm việc khi mất điện lưới. Theo Austdoor, đèn xanh báo có điện lưới, đèn đỏ báo đang chạy bằng ắc quy, đèn vàng báo đang sạc; lần đầu dùng phải sạc liên tục 24 giờ, và nên lắp UPS bên ngoài hộp che lô cuốn.

Theo META.vn (11/2022), dấu hiệu ắc quy yếu: mất điện mà bộ lưu điện không hoạt động, thời gian lưu chỉ còn vài giờ, đóng mở 1 đến 2 lần đã cạn, bình phồng hoặc cực bị gỉ; bộ lưu điện dùng từ 3 năm trở lên thì nên kiểm tra. Thay ắc quy phải tắt công tắc, lắp đúng cực âm dương.

Chúng tôi chưa tìm thấy tài liệu hãng nào nói ắc quy yếu làm cửa chạy giật khi đang có điện lưới. Nếu cửa chỉ yếu, chậm khi đang chạy bằng lưu điện, đó là chuyện của ắc quy; nếu giật cả khi có điện lưới, tìm nguyên nhân ở cửa và motor như các mục trên.

Phần cho thợ: khoanh vùng tiếng kêu và chạy giật

• Hỏi tiếng phát ra ở đâu. Ray, nan: kiểm tra bụi, dầu cũ, ray móp, nan lệch. Hộp lô cuốn: ổ đỡ, trục, lò xo, bánh răng, chốt ly hợp, bát nhựa trong motor (Austdoor có ghi lỗi gãy chốt ly hợp hoặc bát nhựa 8 lỗ).
• Chốt ly hợp, khóa ngang: kiểm tra trước khi mở motor (Austdoor yêu cầu kiểm tra các mục này trước khi sửa).
• Ray và giá đỡ: ray phải song song, giá đỡ cân. Lực đảo chiều quá nhạy thì chỉnh núm Reverse trên hộp điều khiển theo đúng đời hộp (Austdoor).
• Ray có thanh nhựa giảm âm: Sanwa ghi thanh giảm âm lão hóa có thể thay để giảm tiếng; giữ dầu không dính vào nhựa và chổi lông.
• Bôi trơn: lau sạch dầu mỡ cũ trong ray trước. Chỉ dùng loại hãng cho phép; motor xích ngoài thì bôi trơn xích và kiểm tra công tắc hành trình 3 tháng một lần theo sách motor.
• Lò xo: thử cân bằng như Austdoor hướng dẫn. Lò xo đã lão hóa thì báo khách thay trục cuốn kèm lò xo (cách Sanwa xử lý cửa kéo tay), không cố siết thêm.
• Motor: đo điện áp lúc chạy, kiểm tra bảo vệ nhiệt có ngắt thường xuyên không. Cửa dừng rồi tự trôi xuống là má phanh mòn (sách motor Trung Quốc), phải xử lý trước khi giao lại.
• Trước mọi thao tác: ngắt điện; motor phải được nối đất (sách motor Trung Quốc). Không kéo xích tay hay cần nhả phanh khi cửa đang chạy điện.
• Sau khi sửa: thử chức năng đảo chiều và còi báo, chạy trọn vài hành trình.

An toàn khi cửa cuốn kêu lạ, chạy giật

• Không chui, không đi qua dưới cửa đang chạy. Bunka: trước khi bấm phải nhìn xem dưới cửa có người, có đồ không; ở lại quan sát tới khi cửa dừng hẳn; không để trẻ em, vật nuôi lại gần. LIXIL: không đu bám vào cửa, không cho trẻ em bấm.
• Cửa đang có biểu hiện lạ: Bunka khuyên ngừng dùng, kể cả khi cửa đang đứng yên cũng không thò đầu, thò tay hay để đồ dưới cửa; dán giấy báo để không ai bấm nhầm hoặc đi qua.
• Cảm biến chống kẹt. Bunka giới thiệu hai loại: cảm biến ở thanh đáy (thanh đáy chạm vật cản thì dừng hoặc đảo chiều) và cảm biến quang (mắt hồng ngoại, có vật trên tia thì cửa không chạy). Austdoor khuyên thường xuyên thử chức năng đảo chiều: đặt vật cản dưới thanh đáy khi cửa đang xuống, cửa phải đi lên và còi báo kêu; không đúng như vậy thì gọi hãng. Nên dùng vật như thùng các tông, đừng dùng tay hay chân.
• Cửa chưa có cảm biến: sách motor Trung Quốc khuyên lắp thêm phanh an toàn chống rơi và mắt cảm biến quang. Hỏi thợ hoặc hãng về loại phù hợp với cửa nhà bạn.
• Lúc gió bão: Bunka khuyên không lại gần, không vận hành cửa.
• Khi vệ sinh: dừng cửa, dùng thang chắc chắn, không xịt nước vào hộp điện (Sanwa).

Câu hỏi thường gặp

Cửa cuốn kêu to là hỏng gì?

Hay gặp nhất là ray và khe nan bám cát bụi, kêu ken két đều suốt hành trình (Sanwa). Nếu tiếng kêu khác hẳn mọi khi, phát ra từ trong hộp lô cuốn, hoặc kèm rung lạ, có thể bên trong đã hỏng: ngừng dùng và gọi thợ.

Có nên tra dầu nhớt, mỡ bò vào ray cửa cuốn không?

Không. Austdoor ghi tuyệt đối không dùng mỡ bò cho ray; Mitadoor giải thích dầu nhớt bám bụi thành bùn làm kẹt nan. Vệ sinh ray trước; nếu cần bôi trơn thì dùng loại chuyên dụng hãng cho phép, xịt mỏng đúng chỗ và lau phần thừa.

Xịt WD-40 hay silicone vào ray được không?

Chúng tôi chưa thấy tài liệu Austdoor hay Mitadoor nêu tên loại cụ thể. Sanwa dùng dầu riêng cho cửa cuốn, và chỉ khuyên silicone độ nhớt thấp cho loại cửa cuốn nhỏ che cửa sổ. Hỏi đơn vị lắp đặt cửa nhà bạn trước khi xịt, và không xịt vào ổ khóa.

Vì sao cửa cuốn chạy giật, khựng giữa chừng?

Kiểm tra chốt ly hợp đã đóng hết chưa, khóa ngang đã mở hết chưa, có vật cản trong ray không (Austdoor). Vẫn giật thì có thể ray không song song, giá đỡ lệch, nan lệch hoặc lò xo mất cân bằng; cần thợ.

Cửa cuốn chạy vài lần thì đứng, lát sau lại chạy là sao?

Nhiều khả năng bảo vệ quá nhiệt của motor đã ngắt. Sách motor Trung Quốc chúng tôi đọc ghi ngắt ở 130°C, tự phục hồi sau khoảng 15 phút, và motor không được thiết kế để chạy liên tục. Bị thường xuyên thì cửa đang nặng bất thường hoặc motor có vấn đề.

Bao lâu nên vệ sinh, bảo dưỡng cửa cuốn?

Austdoor: thân cửa 2 tháng một lần, ray 6 tháng một lần. Mitadoor: 3 tháng một lần. Motor xích treo ngoài: kiểm tra và bôi trơn xích 3 tháng một lần theo sách motor. Bunka và Sanwa khuyên thêm kiểm tra định kỳ bởi thợ chuyên môn.

Cửa cuốn kéo tay ngày càng nặng thì làm sao?

Sanwa giải thích cửa kéo tay dựa vào lực lò xo; có thể chỉnh lò xo để cải thiện phần nào, còn lò xo đã lão hóa thì phải thay cả trục cuốn kèm lò xo. Không tự vặn lò xo vì lực căng rất lớn.

Thử cảm biến chống kẹt cửa cuốn thế nào cho an toàn?

Theo Austdoor: cho cửa đi xuống, đặt vật cản dưới thanh đáy, cửa phải đảo chiều đi lên và còi báo phải kêu. Dùng thùng các tông thay cho tay chân. Cửa không đảo chiều thì ngừng dùng chế độ tự động và gọi thợ hoặc hãng.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Nếu đã vệ sinh ray mà cửa vẫn kêu to, chạy giật, hay tiếng kêu phát ra từ hộp lô cuốn, bạn có thể chọn thợ sửa cửa cuốn đã được xác minh danh tính và tay nghề, hoặc đăng việc để nhận báo giá từ thợ gần bạn. Ghi hãng cửa, loại motor (trong lô cuốn hay treo ngoài kéo xích), cửa kêu ở đâu, kèm một video ngắn lúc cửa chạy để thợ đoán đúng việc. Thợ báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, và tiền công được bảo hành theo chính sách của nền tảng. Bài kinh nghiệm thuê thợ và hỏi giá trước có thêm cách hỏi giá để tránh phát sinh.