Vệ sinh bồn nước inox trên mái định kỳ: bao lâu một lần, quy trình an toàn, khử trùng clo đúng liều

Bồn nước inox trên mái nên được xả cặn, cọ rửa và kiểm tra định kỳ, nhưng không có một con số chung cho mọi nhà. Hãng Sơn Hà khuyên tối thiểu 1 lần mỗi năm, lý tưởng 3 tháng một lần, nước giếng thì khoảng 1 tháng một lần; Tân Á Đại Thành khuyên 6 đến 12 tháng một lần. Việc khó nhất không phải là cọ bồn mà là làm an toàn: khoá van, ngắt bơm, làm việc trên mái có chỗ bám chắc, không chui vào bồn kín một mình, và chỉ khử trùng bằng clo khi thật cần, đúng liều, xả sạch.

Bài này gom lại những gì hãng bồn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), CDC Hoa Kỳ, Sở Y tế bang Minnesota và báo của Bộ Y tế đã hướng dẫn. Phần đầu dành cho chủ nhà tự làm. Phần sau dành cho thợ: cặn, van phao, ống xả đáy, rỉ sét, nắp, chân bồn. Con số nào không tìm được trong tài liệu chính thống thì bài ghi rõ là chưa xác nhận.

Bao lâu nên vệ sinh bồn nước inox một lần?

Chưa tìm thấy văn bản của Bộ Y tế quy định chu kỳ vệ sinh bồn nước cho hộ gia đình. Các con số đang có đều là khuyến nghị của hãng hoặc của tài liệu kỹ thuật:

Nguồn	Khuyến nghị
Sơn Hà, bài "Hướng dẫn vệ sinh bồn nước inox, bồn nhựa đúng cách tại nhà" (03/2025)	Tối thiểu 1 lần/năm, lý tưởng 3 tháng/lần; nước giếng khoảng 1 lần/tháng
Sơn Hà, bài "Hướng dẫn chọn mua và vệ sinh bồn nước inox" (11/2014)	Nước giếng khoảng 1 tháng/lần; nước máy nội thành có thể 3 tháng/lần
Sơn Hà, bài xử lý bồn inox bị rỉ sét (04/2025)	Vệ sinh và thay nước mỗi 3 đến 6 tháng, tùy chất lượng nguồn nước
Sơn Hà, hướng dẫn lắp đặt bồn (2016)	Mỗi năm vệ sinh bồn một lần
Tân Á Đại Thành, bài "Các tip vệ sinh bồn inox" (06/2025)	6 đến 12 tháng/lần
Báo cáo khuyến cáo lắp đặt bồn nước cho nhà và công trình (2015, đăng trên cổng thông tin tỉnh Bình Phước)	Định kỳ 1 năm 1 lần kiểm tra vị trí lắp đặt, chân đế và vệ sinh sạch bồn

Cách đọc bảng: 1 năm là mức tối thiểu mà các nguồn đều gặp nhau. Nhà dùng nước giếng, nước nhiễm phèn, hoặc bồn hay có cặn thì làm dày hơn theo hướng dẫn của hãng bồn nhà bạn. Ngoài lịch định kỳ, Sở Y tế Minnesota (Hoa Kỳ) ghi các trường hợp phải vệ sinh và khử trùng bể chứa không áp lực: khi thấy cặn hoặc vi sinh vật phát triển trong bể, khi xét nghiệm có vi khuẩn coliform, khi sửa chữa hay thay đổi bể, và khi đưa hệ thống trở lại dùng sau thời gian ngừng.

Dấu hiệu bồn nước cần vệ sinh ngay

Theo Sơn Hà, nên vệ sinh ngay khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Nước xả ra có cặn đen, vàng, đục hoặc có mùi lạ. Mùi tanh có thể là dấu hiệu nước nhiễm phèn, sắt.
• Đun sôi thấy cặn trắng, dấu hiệu nước nhiều canxi.
• Lõi lọc bám đầy cặn đen hoặc vàng, thành ống có lớp nhầy, nước chảy yếu bất thường.
• Đồ kim loại gỉ, đồ sứ và nhựa ố vàng sau khi tiếp xúc với nước.
• Da ngứa, dị ứng, đau mắt khi dùng nước.
• Thành và đáy bồn có lớp cặn dày.

Thêm các tình huống mà nguồn y tế nhắc tới: sau mưa lũ hoặc khi nước bẩn có thể đã tràn vào bồn, khi thấy xác côn trùng hay động vật trong bồn, khi bồn bị bỏ không lâu ngày. CDC lưu ý nếu nước có thể nhiễm xăng dầu hoặc hóa chất độc thì khử trùng không làm nước an toàn được, phải xả bỏ hết. Nước đục, hôi, nghi nhiễm hóa chất thì báo Sức khỏe và Đời sống (báo của Bộ Y tế) khuyên liên hệ trung tâm y tế dự phòng hoặc công ty cấp nước để xét nghiệm.

Nước chảy yếu cũng có thể do bơm, đường ống hoặc áp lực nguồn. Xem thêm cẩm nang cấp thoát nước: rò rỉ, tắc nghẽn, nước yếu trước khi kết luận là do bồn bẩn.

An toàn trước khi lên mái và mở bồn

Phần này quan trọng hơn mọi bước cọ rửa. Đọc hết trước khi làm.

Làm việc trên mái, sân thượng

• Có thang chắc chắn và người hỗ trợ. Sơn Hà khuyên với téc đặt trên cao phải có thang chắc chắn, có người hỗ trợ, hoặc thuê dịch vụ chuyên nghiệp. Với nhà cao tầng, hãng khuyên cân nhắc thuê dịch vụ.
• Không đứng hay tì người lên bồn, chân bồn. Bồn đứng trên mái nhiều nhà được lắp theo kinh nghiệm, chưa tính đến tải gió. Báo cáo khuyến cáo năm 2015 ghi lại nhiều vụ bồn rơi từ mái gây chết người, trong đó có vụ bồn nước rơi ở trường tiểu học Diễn Tháp (Nghệ An) ngày 11/9/2014.
• Không làm trên mái tôn, mái ngói ướt, trời mưa, gió to. Sơn Hà ghi mái tôn, mái ngói không chịu lực tốt. Không bước lên mái tôn nếu không có lối đi hoặc chỗ đặt chân lên xà gồ.
• Tránh mép lan can. Bồn và người làm việc đều không nên sát mép mái, mép lan can.

Bồn, bể kín là không gian hạn chế

Cơ quan An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA) định nghĩa không gian hạn chế là nơi có lối vào ra bị giới hạn và không được thiết kế để người ở lâu, có thể có không khí nguy hiểm. Bồn inox, bể nước xây có nắp kín đều thuộc loại này.

• Chủ nhà không chui vào bồn. Sở Y tế Minnesota ghi rõ: không bao giờ vào trong bể chứa, đây là không gian hạn chế, chỉ người có chuyên môn mới được vào. Bồn inox gia đình thường có miệng nhỏ, người lớn chui vào rất khó ra khi có sự cố.
• Cọ từ bên ngoài bằng bàn chải cán dài. WHO, Sở Y tế Minnesota và Sơn Hà đều hướng dẫn cách này. Sơn Hà dùng cây chà dài khoảng 1,2 đến 1,5 m, chỉ dùng riêng cho việc vệ sinh bồn.
• Nếu bắt buộc phải vào (bể lớn, bể xây): theo WHO, thổi không khí sạch vào bể một thời gian trước khi cho người vào, người vào mặc đồ bảo hộ gồm găng tay, ủng, mũ, kính, và luôn có một người đứng ngoài, sát miệng bể suốt thời gian làm việc. WHO cho rằng có mặt nạ phòng độc và quạt thông gió di động là một lợi thế.
• Không bao giờ vào một mình, không vào khi vừa đổ clo. Người ở ngoài không nhảy vào cứu khi người trong bể ngất, mà gọi cấp cứu và thông gió.

Hóa chất clo và khí độc

• Không trộn clo với xà phòng, chất tẩy rửa hoặc axit. Sức khỏe và Đời sống cảnh báo việc này có thể sinh khí clo độc, gây bỏng đường hô hấp. Giấm cũng là axit: nếu đã ngâm giấm để tẩy cặn thì xả thật sạch giấm rồi mới cho clo vào.
• Đeo găng tay, khẩu trang, kính che mắt khi pha và dùng hóa chất khử trùng, theo cùng nguồn trên. Sở Y tế Minnesota cảnh báo clo có thể gây tổn thương da, mắt và đường hô hấp.
• Không pha đặc hơn khuyến cáo. Theo Sức khỏe và Đời sống, pha đặc không tăng hiệu quả diệt khuẩn mà còn gây rủi ro cho sức khỏe và môi trường.

Điện

• Ngắt điện máy bơm và phao điện trước khi vệ sinh. Sơn Hà yêu cầu điều này ở mọi bài hướng dẫn. Phao điện, dây điện bơm thường đi ngay trên nắp bồn, nơi tay bạn sẽ ướt.

Quy trình vệ sinh bồn inox cho chủ nhà

Quy trình dưới đây ghép từ hướng dẫn của Sơn Hà, Tân Á Đại Thành, WHO và Sở Y tế Minnesota. Bồn của hãng nào thì ưu tiên hướng dẫn của hãng đó.

Chuẩn bị: bàn chải lông mềm hoặc miếng bọt biển, bàn chải cán dài 1,2 đến 1,5 m, xô, ống mềm, găng tay, ủng. Dụng cụ phải sạch và chỉ dùng cho bồn nước (Sơn Hà). Báo trước cho cả nhà vì sẽ mất nước một thời gian.

1. Ngắt điện máy bơm, khoá van cấp nước vào bồn. Nếu bồn dùng phao cơ nối thẳng nước máy thì khoá van tổng trước phao. Sở Y tế Minnesota hướng dẫn vô hiệu hoá phao hoặc chủ động điều khiển nguồn cấp để nước không chảy vào khi đang làm.
2. Khoá van đường nước ra sử dụng nếu có, để cặn không chảy xuống bình nóng lạnh, máy lọc, vòi trong nhà.
3. Xả gần hết nước qua van xả đáy, chừa lại một ít để cọ rửa (Sơn Hà). WHO lưu ý bể có van xả đáy thì dùng van này để xả thay cho đường nước ra thường ngày, vì nó rút được cặn ở đáy. Dẫn nước xả bằng ống mềm ra nơi thoát an toàn.
4. Cọ thành và đáy bồn từ bên ngoài. Dùng bàn chải mềm, vừa cọ vừa dội nước. Sở Y tế Minnesota nhắc tập trung vào vạch mép nước, nơi mực nước lên xuống và vi khuẩn dễ phát triển nhất. Sơn Hà khuyên tránh va chạm van và phao tự động. Tân Á khuyên dùng bàn chải lông mềm để tránh trầy xước.
5. Xử lý cặn bám lâu. Sơn Hà gợi ý dung dịch giấm ăn hoặc hỗn hợp giấm và baking soda tỉ lệ 1:1, có thể ngâm qua đêm với cặn lâu ngày, hoặc dội nước ấm trước để làm mềm cặn. Tân Á gợi ý hoà giấm với nước ấm, đổ vào bồn, để khoảng 30 phút rồi cọ. Tân Á khuyến cáo không dùng axit, Javen để cọ rửa vì có thể hỏng lớp inox và hại sức khỏe. Sơn Hà (bài 2016) khuyên chỉ cọ bằng nước sạch; nếu bồn quá bẩn mới dùng hóa chất và phải rửa thật sạch trước khi dùng lại.
6. Mở van xả đáy cho cặn thoát hết. Còn ít nước và cặn ở đáy thì Sở Y tế Minnesota dùng máy hút khô và ướt để hút.
7. Xả rửa nhiều lần bằng nước sạch cho đến khi hết mùi giấm, hết cặn (Tân Á). Nếu dùng chất tẩy rửa, WHO hướng dẫn xả tiếp cho đến khi nước không còn dấu vết chất tẩy.
8. Khử trùng nếu cần, xem mục tiếp theo. Vệ sinh định kỳ khi nước vẫn bình thường thì nhiều hãng chỉ yêu cầu cọ rửa cơ học.
9. Lau khô hoặc để bồn thông thoáng, đóng chặt nắp, mở lại van cấp, bật bơm (Tân Á).
10. Xả các vòi trong nhà một lúc để đẩy nước cũ và cặn trong ống ra ngoài. WHO lưu ý ống, bơm dẫn nước cũng phải được làm sạch và xả, không chỉ riêng bồn.

Nước xả đi đâu: WHO khuyên dẫn nước thải theo rãnh tới điểm thoát, không xả ào gây xói, ngập, không xả xuống ao hồ vì chất hữu cơ và clo nồng độ cao có thể giết cá và cây. Sở Y tế Minnesota yêu cầu không xả nước có clo vào bể tự hoại và tránh xa cây cối. Nếu nhà bạn từng gặp sự cố bể phốt, xem thêm bể phốt đầy, mùi hôi.

Khử trùng bằng clo: khi nào cần và nồng độ bao nhiêu

Khử trùng không phải bước bắt buộc mỗi lần vệ sinh. Nên làm khi nước đã bị nhiễm bẩn hoặc nghi nhiễm: sau lũ, có xác động vật, xét nghiệm có vi khuẩn, bồn bỏ không lâu ngày hoặc vừa sửa chữa bên trong. Các nguồn đưa ra những mức khác nhau, tùy mục đích:

Nguồn	Mục đích	Nồng độ, liều	Thời gian
Sơn Hà (03/2025)	Khử trùng bồn inox	Đổ clo 50 ppm vào ¾ bồn rồi bơm đầy	Để 24 giờ, xả, rửa nhiều lần bằng nước sạch
Sở Y tế Minnesota (sửa đổi 7/2023)	Khử trùng bể chứa không áp lực	Tối thiểu 50 ppm clo, tính theo thể tích đầy bể	24 giờ; phương án thay thế 200 ppm trong 3 giờ
WHO, Technical Note số 3	Khử trùng bể và xe bồn trong tình huống khẩn cấp	80 g canxi hypoclorit cao độ cho mỗi 1.000 lít dung tích bể, rải khi bể đầy ¼ rồi bơm đầy	24 giờ; nếu cần gấp, gấp đôi liều để rút còn 8 giờ
CDC Hoa Kỳ	Khử trùng bể chứa nước máy đã xử lý sau thiên tai	Khoảng 3 cốc thuốc tẩy 5% đến 9% không mùi cho mỗi 100 gallon (khoảng 380 lít) nước	Ít nhất 12 giờ
Báo Sức khỏe và Đời sống (09/10/2025), theo hướng dẫn ngành y tế	Khử trùng nước trong bể sau lũ	Khoảng 10 mg clo hoạt tính/lít; dung dịch Cloramin B 0,5% (5 g bột/lít nước) để lau thành bể, nắp, vòi, dụng cụ	Ít nhất 30 phút, rồi rửa lại bằng nước sạch

Hai nhóm con số trên phục vụ hai việc khác nhau. Mức 10 mg/lít trong 30 phút là để khử trùng nước dùng sinh hoạt trong bể sau lũ. Mức 50 ppm trong 24 giờ là "sốc clo" để khử trùng chính cái bể, sau đó toàn bộ nước có clo phải xả bỏ, không dùng. (1 ppm clo trong nước tương đương 1 mg/lít.)

Inox và clo: vì sao phải xả thật sạch

Hãng không thống nhất: Sơn Hà có bước khử trùng clo 50 ppm, còn Tân Á khuyên không dùng Javen (dung dịch natri hypoclorit) vì có thể làm hỏng lớp inox. Hiệp hội Thép không gỉ Úc (ASSDA) giải thích điểm này: theo hướng dẫn của Viện Niken, ở khoảng 20°C và pH trung tính, inox 304 chịu được khoảng 2 ppm clo khi tiếp xúc liên tục, inox 316 khoảng 5 ppm. Nồng độ cao hơn nhiều chỉ chấp nhận được trong thời gian ngắn, vì ăn mòn rỗ cần thời gian để hình thành; ASSDA dẫn lại mức Hiệp hội Cấp nước Hoa Kỳ cho phép là 25 ppm trong 24 giờ khi khử trùng khẩn cấp.

Rút ra cho chủ nhà:

• Đọc hướng dẫn của hãng bồn nhà bạn trước. Hãng dặn không dùng Javen thì không dùng, hỏi tổng đài hãng nếu cần khử trùng.
• Không đổ Javen đậm đặc thẳng lên thành inox, không để vũng clo đọng ở đáy hay quanh mối hàn.
• Khử trùng xong phải xả hết và rửa nhiều lần bằng nước sạch, đúng như Sơn Hà và WHO hướng dẫn.
• Không ngâm clo lâu hơn thời gian hướng dẫn.

Tính lượng clo cho bồn nhà bạn

Lượng clo hoạt tính (gam) = nồng độ cần (mg/lít) × thể tích nước (m³). Ví dụ bồn 1.000 lít (1 m³) cần 50 ppm thì cần 50 g clo hoạt tính. Sau đó chia cho hàm lượng clo hoạt tính in trên nhãn sản phẩm. Sức khỏe và Đời sống ghi bột Cloramin B thường chứa 25% đến 27% clo hoạt tính, tức 50 g clo hoạt tính tương ứng khoảng 185 đến 200 g bột. Đây là phép tính từ công thức, không phải liều của hãng; hàm lượng clo của từng loại Javen trên thị trường khác nhau nên luôn đọc nhãn. Sở Y tế Minnesota khuyên dùng que thử clo để kiểm tra trong suốt thời gian ngâm phải còn đo được clo dư; nếu mất hẳn thì làm lại.

Cách đổ theo Sức khỏe và Đời sống: hoà lượng thuốc đã tính vào xô nước sạch, rồi đổ đều quanh bể. Sơn Hà và Sở Y tế Minnesota đổ clo khi bồn còn khoảng ¾ rồi bơm đầy để clo hoà đều.

Sau khi khử trùng

• Xả hết nước clo, không dùng để tắm, nấu ăn. Sở Y tế Minnesota: không để ai tiếp xúc với nước clo trong thời gian ngâm.
• WHO: đổ đầy nước sạch, để khoảng 30 phút rồi xả bỏ, sau đó bể mới sẵn sàng dùng.
• CDC: mở từng vòi trong nhà cho đến khi hết mùi clo.
• Nước đã khử trùng vẫn phải đun sôi trước khi uống, theo hướng dẫn được báo chí dẫn lại từ ngành y tế.

Bể nước xây trên mái, bồn chung của chung cư, khu tập thể

• Bể xây: cách làm tương tự nhưng bể thường lớn, có góc cạnh. WHO lưu ý bể dễ vệ sinh là bể có lối tiếp cận và không có góc nhọn giữ bẩn; góc và mối nối phải cọ kỹ. Bể lớn thường phải có người vào trong, nên áp dụng đầy đủ quy tắc không gian hạn chế ở trên và giao cho thợ có kinh nghiệm.
• Bồn, bể chung của tòa nhà: thường thuộc phần sở hữu chung do ban quản lý vận hành, chủ hộ không tự ý mở. Xem phần sở hữu chung, riêng trong chung cư: hỏng hóc ai sửa. Căn hộ có bồn riêng trên mái hoặc lô gia thì có thể thuê thợ cho căn hộ chung cư.
• Khu tập thể cũ: báo cáo khuyến cáo năm 2015 ghi chỉ riêng nội thành Hà Nội có hàng vạn bồn lắp trên nóc khu tập thể cũ, lắp theo kinh nghiệm, nhiều bồn xuống cấp. Kiểm tra chân đế là việc phải làm cùng lúc với vệ sinh. Xem thêm sửa chữa căn hộ khu tập thể cũ.

Phần cho thợ: kiểm tra kỹ thuật khi vệ sinh bồn

Chuyến vệ sinh là dịp duy nhất trong năm có người lên tận bồn. Thợ nên kiểm tra đủ các mục dưới đây và báo chủ nhà bằng ảnh.

Cặn và nguồn nước

• Xem màu và loại cặn. Theo Sơn Hà, cặn ở đáy bồn inox chủ yếu do sắt, kim loại trong nước tích tụ, làm nước đục dần. Cặn đỏ nâu, nhớt thường gắn với nước giếng nhiễm sắt, phèn; cặn trắng gắn với nước cứng.
• Đối chiếu nguồn nước với chất liệu bồn. Sơn Hà ghi bồn inox thích hợp cho nước máy hoặc nước không nhiễm mặn, nhiễm phèn; nước nhiễm phèn, mặn, nhiều đá vôi là nguyên nhân hay gặp làm bồn inox rỉ, kể cả bồn tốt. Nhà dùng nước giếng qua lọc thô mà bồn inox liên tục rỉ thì nên tư vấn xử lý nước đầu nguồn, chưa xác nhận từ tài liệu hãng về chỉ tiêu nước cụ thể nào là ngưỡng gây rỉ.
• Chỉ vệ sinh khi đã cắt nguồn và vô hiệu phao, để nước mới không khuấy cặn lên khi đang cọ.

Van phao cơ và phao điện

• Phao cơ: kiểm tra cần phao không cấn thành bồn, van đóng kín khi phao nổi. Theo Sơn Hà, bồn ngang có thành cong nên phao cần dài dễ chạm thành; cách xử lý là uốn cần phao xuống, lắp thân van theo phương thẳng đứng để tránh kẹt bản lề, hoặc dùng phao cơ không cần dài.
• Ren lắp phao: Sơn Hà ghi ren trong trên bồn inox của hãng thường là Ø21, Ø27 hoặc Ø34 mm; ren không khớp thì dùng lơ thu. Quấn băng tan 15 đến 20 vòng theo chiều ren, siết tay rồi vặn thêm 1/2 đến 1 vòng bằng mỏ lết. Không siết quá mạnh vì dễ nứt mối hàn trên thành bồn.
• Phao mới rò ngay: Sơn Hà ghi thường do cặn trong đường ống hoặc áp lực nước mạnh. Xả sạch đường nước trước khi lắp phao.
• Phao điện kiểu hai quả treo: theo Sơn Hà, hai quả phao treo so le, chênh nhau 30 đến 60 cm, dây treo thẳng dưới hộp tiếp điểm và trượt tự do. Mực cao nhất là đỉnh quả trên, thấp nhất là đáy quả dưới. Kiểm tra dây không rối, không kẹt vào ống. Nếu bơm chạy liên tục, không ngắt, xem thêm máy bơm tăng áp chạy liên tục không ngắt.
• Van một chiều: Sơn Hà ghi van một chiều là bắt buộc ở đầu ra máy bơm; với nguồn nước máy, van một chiều giúp ngăn nước trong bồn chảy ngược vào đường ống chung.

Van xả đáy và ống xả

• Sơn Hà hướng dẫn lắp van xả đáy dưới đáy bồn (bồn đứng và bồn ngang) để xả nước khi vệ sinh, bảo trì. Bồn nhựa Sơn Hà dùng một lỗ D27 cho đường xả cặn.
• Khi vệ sinh, mở van xả đáy hết cỡ và đóng lại vài lần để thử: van kẹt, rò ở trục hay ren cần thay. Kiểm tra ống xả có dẫn ra nơi thoát an toàn, không xả thẳng xuống mái hàng xóm hay vào bể tự hoại khi có clo.
• Nhà không có van xả đáy thì cặn chỉ ra được bằng đường nước ra sử dụng, đi thẳng vào bình nóng lạnh, máy lọc. Nên đề xuất lắp thêm van xả đáy.

Rỉ sét, mối hàn, rò rỉ

• Soi mối hàn, đáy bồn, quanh các lỗ ren. Sơn Hà ghi cặn tích tụ ở đáy và mối hàn lâu ngày gây ăn mòn, han gỉ; rỉ sét nhất là tại mối nối là nguyên nhân rò rỉ.
• Rỉ mới, chưa ăn sâu: Sơn Hà hướng dẫn khoá van, xả hết nước, ngắt điện bơm và phao điện, lau khô, mài nhẹ bằng giấy nhám mịn rồi đánh bóng bằng kem đánh bóng inox. Lỗ thủng nhỏ có thể dùng keo chuyên dụng. Rỉ nặng, nhiều điểm thủng thì hãng khuyên liên hệ đơn vị sửa chữa hoặc hãng để hàn hoặc thay.
• Không thử bồn rỉ bằng cách gõ, đạp. Bồn đang chứa nước rất nặng.
• Còn bảo hành thì báo hãng trước. Sơn Hà công bố bảo hành 12 năm cho bồn inox và 20 năm cho bồn nhựa. Hàn, khoan bồn khi còn bảo hành có thể mất quyền lợi; chưa xác nhận từ tài liệu hãng về điều kiện bảo hành cụ thể.

Nắp, gioăng, khoá nắp

• WHO yêu cầu bể chứa nước phải có nắp và có cửa tiếp cận với nắp khoá được. Kiểm tra nắp đậy khít, khoá nắp còn giữ chặt, gioăng (nếu có) không nứt, không mất đàn hồi. Nắp hở là đường vào của bụi, lá, côn trùng, chuột.
• Xem lỗ thông hơi trên nắp có lưới chắn côn trùng không. Lỗ đường ống, dây phao điện xuyên nắp nên được bịt kín quanh dây.
• Nắp và miệng bồn cũng phải được lau rửa. Sơn Hà dùng bàn chải không cán riêng cho vùng miệng bồn nhựa; Sức khỏe và Đời sống hướng dẫn lau cả nắp đậy, vòi dẫn bằng dung dịch khử trùng khi xử lý sau lũ.

Chân bồn, giá đỡ và nền

Đây là phần liên quan đến tính mạng người bên dưới, nên kiểm tra ở mọi chuyến vệ sinh.

• Nền chịu lực: Sơn Hà và báo cáo khuyến cáo năm 2015 cùng ghi nền đặt bồn phải phẳng, vững và chịu lực ít nhất gấp 4 lần tải trọng của bồn. Nhắc chủ nhà: 1.000 lít nước nặng khoảng 1 tấn, chưa kể bồn.
• Khung thép tự chế cho bồn ngang: theo Sơn Hà, diện tích tiếp xúc của khung phải lớn gấp 2 lần diện tích tiếp xúc của chân bồn. Kiểm tra mối hàn khung, rỉ sét chân khung, bulông.
• Liên kết: bồn đứng Sơn Hà dùng bulông bát kẹp giữ thân bồn với chân; chân bắt vít nở xuống nền. Kiểm tra bulông, vít nở còn chặt, chân bồn không nứt, không xé.
• Vị trí: không quá gần mép lan can, mép mái, phía dưới không có nhiều người qua lại (báo cáo 2015). Bồn đặt quá cao nên neo thêm thân bồn xuống kết cấu bên dưới để chống bão; có điều kiện thì xây bờ bao cao khoảng 1/3 chiều cao thân bồn. Theo Sơn Hà, nhà trên 20 m nên hàn chặt bồn vào khung đỡ.
• Mái tôn, mái ngói: Sơn Hà ghi không thích hợp đặt bồn; bắt buộc đặt thì phải có khung đỡ kiên cố gắn vào cột nhà. Thấy bồn đặt thẳng trên xà gồ mái tôn thì báo chủ nhà ngay. Nếu mái quanh chân bồn bị thấm, xem chống thấm sân thượng, mái bằng bị dột.

Đường ống và thiết bị phía sau

• WHO lưu ý ống, bơm dùng để cấp và lấy nước khỏi bể cũng phải được làm sạch và xả. Sau khi vệ sinh, xả các vòi, tháo rửa lưới lọc đầu vòi nếu bị cặn chặn.
• Cặn từ bồn hay theo xuống bình nóng lạnh và máy lọc. Nhắc chủ nhà kiểm tra lõi lọc thô, xem máy lọc nước RO: lỗi thường gặp, thay lõi.

Những việc chủ nhà tự làm được

1. Theo dõi nước hằng ngày: màu, mùi, cặn ở vòi, lõi lọc nhanh đen.
2. Nhìn bồn từ sân thượng (không trèo lên): chân bồn có nghiêng, rỉ, nước có rò ở đáy hay mối nối không, nắp còn đậy kín không.
3. Xả cặn qua van xả đáy nếu van ở vị trí an toàn, dễ với tới, không phải trèo.
4. Tự vệ sinh khi bồn đặt trên sân thượng bằng phẳng, có lan can, có thang chắc chắn và người hỗ trợ, cọ được từ bên ngoài bằng bàn chải cán dài.
5. Ghi lịch vệ sinh theo khuyến nghị của hãng bồn nhà bạn.

Khi nào nên gọi thợ?

• Bồn đặt trên mái tôn, mái ngói, mái dốc, sát mép, hoặc nhà cao tầng không có sân thượng an toàn.
• Bể lớn, bể xây phải có người vào trong mới cọ được.
• Cần khử trùng sau lũ, sau khi có xác động vật hoặc nước có mùi lạ kéo dài.
• Bồn rỉ, rò nước ở đáy, mối hàn; chân bồn nghiêng, khung rỉ, bulông lỏng.
• Phao không ngắt, nước tràn liên tục, bơm chạy không nghỉ; van xả đáy kẹt.
• Nhà không có van xả đáy, cần lắp thêm hoặc đổi lại đường ống.

Khi gọi thợ, chuẩn bị: dung tích và hãng bồn (xem tem trên thân bồn), loại nước đang dùng (nước máy hay giếng), ảnh vị trí đặt bồn và lối lên mái, hiện tượng của nước. Hỏi giá trước khi làm, xem kinh nghiệm thuê thợ sửa chữa tại nhà, hỏi giá trước.

Câu hỏi thường gặp

Bồn nước inox bao lâu phải vệ sinh một lần?

Không có quy định chung của cơ quan y tế cho hộ gia đình mà bài này tìm được. Sơn Hà khuyên tối thiểu 1 lần mỗi năm, lý tưởng 3 tháng một lần, nước giếng khoảng 1 tháng một lần. Tân Á Đại Thành khuyên 6 đến 12 tháng một lần. Ngoài lịch, vệ sinh ngay khi nước có cặn, mùi lạ hoặc sau lũ.

Lần nào vệ sinh cũng phải dùng clo à?

Không. Nhiều hướng dẫn của hãng chỉ yêu cầu xả cặn, cọ rửa cơ học và xả sạch. Khử trùng bằng clo dành cho khi nước đã hoặc nghi bị nhiễm bẩn: sau lũ, có xác động vật, xét nghiệm có vi khuẩn, bồn bỏ không lâu ngày hoặc vừa sửa chữa bên trong.

Dùng Javen có làm hỏng bồn inox không?

Có thể, nếu dùng sai. Tân Á khuyên không dùng Javen vì có thể làm hỏng lớp inox. Theo tổng hợp của Hiệp hội Thép không gỉ Úc, inox 304 chỉ chịu được khoảng 2 ppm clo khi tiếp xúc liên tục; nồng độ cao chỉ chấp nhận trong thời gian ngắn. Nếu hãng bồn của bạn có bước khử trùng clo (như Sơn Hà, 50 ppm trong 24 giờ), làm đúng liều, đúng thời gian, rồi xả và rửa thật sạch.

Khử trùng bồn bằng Cloramin B thì dùng bao nhiêu?

Để khử trùng nước dùng sinh hoạt sau lũ, hướng dẫn ngành y tế được Sức khỏe và Đời sống đăng lại là khoảng 10 mg clo hoạt tính mỗi lít nước, chờ ít nhất 30 phút; lau thành bể, nắp, vòi bằng dung dịch 0,5% (5 g bột mỗi lít nước) rồi rửa lại. Để sốc clo cả bồn, Sơn Hà và Sở Y tế Minnesota dùng 50 ppm trong 24 giờ, sau đó xả bỏ toàn bộ. Tính lượng bột theo hàm lượng clo hoạt tính in trên nhãn.

Tôi có nên chui vào bồn để cọ cho sạch?

Không. Bồn, bể kín là không gian hạn chế. Sở Y tế Minnesota khuyến cáo không bao giờ vào trong bể chứa, chỉ người có chuyên môn mới vào. Hãy cọ từ bên ngoài bằng bàn chải cán dài. Bể lớn bắt buộc phải vào thì theo WHO: thông gió trước, mặc đồ bảo hộ và luôn có người đứng ngoài miệng bể.

Khử trùng xong bao lâu thì dùng lại nước được?

Không dùng nước sốc clo. Xả hết, rửa bồn nhiều lần bằng nước sạch (Sơn Hà). WHO hướng dẫn đổ đầy nước sạch, để khoảng 30 phút rồi xả bỏ trước khi dùng. CDC hướng dẫn mở từng vòi trong nhà đến khi hết mùi clo. Nước uống vẫn phải đun sôi.

Bồn inox bị rỉ thì vệ sinh có hết không?

Vệ sinh chỉ loại được cặn và vết rỉ bề mặt. Sơn Hà hướng dẫn rỉ mới thì mài nhẹ bằng giấy nhám mịn và đánh bóng; lỗ nhỏ dùng keo chuyên dụng; rỉ nặng, thủng nhiều thì liên hệ đơn vị sửa chữa hoặc hãng. Nếu bồn rỉ lại nhanh, hãy xem nguồn nước: hãng ghi nước nhiễm phèn, mặn, nhiều đá vôi làm cả bồn inox tốt cũng bị oxy hoá.

Vệ sinh xong nước chảy yếu hoặc có cặn ở vòi là sao?

Thường do cặn bị khuấy lên trôi xuống đường ống, chặn lưới lọc ở đầu vòi, hoặc phao không mở hết sau khi lắp lại. WHO lưu ý phải xả cả đường ống, không chỉ bồn. Xả các vòi, rửa lưới lọc, kiểm tra van cấp đã mở hết. Nếu vẫn yếu, xem bài nước yếu ở chung cư tầng cao và máy bơm tăng áp hoặc gọi thợ kiểm tra bơm và phao.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Vệ sinh bồn trên mái là việc nhỏ nhưng rủi ro nằm ở độ cao, bể kín và hóa chất. Bạn có thể đặt thợ điện nước, vệ sinh bồn hoặc xem danh sách thợ gần bạn, hay đăng việc nhận báo giá kèm ảnh bồn và lối lên mái. Thợ trên Thuê Thợ 365 đã được xác minh, báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, kiểm tra luôn phao, van xả, chân bồn trong cùng chuyến, và tiền công được bảo hành theo cam kết khi đặt.