Máy bơm tăng áp chạy liên tục không ngắt, đóng ngắt liên tục, không lên nước: nguyên nhân và cách tự kiểm tra

Máy bơm tăng áp tự động chỉ ngắt khi áp lực trong đường ống lên tới mức ngắt của công tắc áp lực (hoặc khi dòng chảy dừng, với loại dùng công tắc dòng chảy). Bơm chạy liên tục không ngắt nghĩa là áp không lên được mức đó: thường do rò nước sau bơm, van một chiều không kín, nguồn nước vào yếu, có khí lọt vào đường hút, hoặc công tắc hỏng. Bơm chạy ngắt liên tục (đóng ngắt nhanh, tạch tạch vài giây một lần) thường do bình tích áp mất khí, rò rỉ nhỏ hoặc một vòi đóng chưa kín. Bơm chạy mà không lên nước thường do chưa mồi nước, lọt khí ở đường hút, hút quá sâu hoặc cánh bơm kẹt.

Bạn có thể tự khoanh vùng phần lớn các trường hợp này bằng vài thao tác: đóng hết vòi, khoá van sau bơm, nhìn đồng hồ nước và đồng hồ áp. Bài này đi qua từng triệu chứng, số liệu lấy từ sách hướng dẫn của Panasonic, Wilo, Grundfos và nhà sản xuất bình áp Amtrol, và phần đo kiểm cho thợ.

Máy bơm tăng áp tự động bật tắt thế nào

Hiểu cơ chế thì dễ đoán bệnh. Máy bơm tăng áp gia đình ở Việt Nam thường thuộc một trong ba kiểu điều khiển:

• Công tắc áp lực cơ, kèm bình tích áp nhỏ (Panasonic A-130JAK, A-200JAK, A-130JACK và nhiều máy cùng kiểu). Khi bạn mở vòi, áp trong ống tụt xuống mức đóng, tiếp điểm đóng, bơm chạy. Khóa vòi, áp lên tới mức ngắt, tiếp điểm mở, bơm dừng. Theo bảng thông số trong sách hướng dẫn của Panasonic, A-130JAK và A-200JAK có phạm vi công tắc áp lực 1,1 đến 1,8 kgf/cm². Đời cũ A-130JTX ghi 1,0 đến 1,6 kgf/cm². Trang bán hàng META ghi A-130JACK đóng ở 1,1 và ngắt ở 1,8 kgf/cm²; chúng tôi chưa thấy sách hướng dẫn riêng của A-130JACK. Bình tích áp (Panasonic gọi là "bầu áp lực") giữ một đệm khí để bơm không phải chạy mỗi khi có một chút nước bị dùng.
• Công tắc dòng chảy (Wilo PB-088EA, PB-201EA, PB-400EA và các loại "tăng áp từ trên xuống" đặt dưới bồn mái). Theo sách hướng dẫn của Wilo, dòng máy đẩy xuống (downward) này chạy tự động bằng công tắc dòng chảy, có công tắc chọn Auto, Manual, Off. Có nước chảy qua thì bơm chạy, hết chảy thì dừng. Tài liệu kỹ thuật tiếng Nga cho các máy này ghi rơ le dòng chảy bật bơm khi lưu lượng từ 2 lít/phút trở lên. Dòng đẩy lên (upward, PB-250SEA, PB-401SEA…) theo Wilo dùng cả công tắc dòng chảy và công tắc áp lực.
• Bộ điều khiển điện tử (Grundfos SCALA1, một số máy Kangaroo). Bộ điều khiển đọc áp và lưu lượng, có thêm chống chạy khô, phát hiện rò rỉ. Ví dụ, sách hướng dẫn SCALA1 ghi bơm chạy khi lưu lượng trên 1,5 lít/phút hoặc áp thấp hơn áp khởi động, và dừng sau 10 giây khi lưu lượng dưới 1,5 lít/phút và áp đã lên trên mức đó.

Từ đây có ba hệ quả dễ nhớ:

1. Bơm chỉ ngắt khi áp lên đủ mức ngắt (loại công tắc áp) hoặc khi dòng chảy dừng (loại công tắc dòng chảy). Bất cứ chỗ nào làm áp không lên được hoặc làm nước vẫn chảy đều khiến bơm chạy mãi.
2. Bơm đóng lại mỗi khi áp tụt xuống mức đóng. Có rò rỉ nhỏ thì áp tụt từ từ, bơm tự chạy lại dù không ai dùng nước.
3. Bình tích áp quyết định khoảng thời gian giữa hai lần đóng ngắt. Bình mất khí thì gần như không còn "kho" nước có áp, bơm đóng ngắt liên tục chỉ vì một vòi mở nhỏ.

Ba triệu chứng và nguyên nhân thường gặp

Triệu chứng	Nguyên nhân hay gặp (theo tài liệu hãng)	Bạn kiểm tra được gì
Khóa hết vòi mà bơm vẫn chạy mãi	Rò nước ở ống, vòi, thiết bị sau bơm; van một chiều kẹt hoặc thiếu; nguồn nước vào yếu nên bơm không đẩy được tới áp ngắt; máy loại có công tắc Manual đang để Manual; công tắc dòng chảy bẩn, kẹt	Khóa van sau bơm, xem bơm có ngắt; xem công tắc chế độ; xem bồn mái còn nước
Không ai dùng nước mà vài phút bơm lại tự chạy một lúc	Rò rỉ nhỏ: két nước bồn cầu, vòi rỉ, van xả an toàn bình nóng lạnh, ống ngầm; van một chiều không kín	Đóng hết thiết bị dùng nước, xem đồng hồ nước, thử màu bồn cầu
Mở vòi nhỏ, bơm tạch tạch đóng ngắt vài giây một lần	Bình tích áp mất khí hoặc màng hỏng; lưu lượng dùng nằm sát ngưỡng công tắc dòng chảy; khí lẫn trong nước	Gõ bình, xem van nạp khí của bình (nếu có), thử mở vòi to hơn
Bơm chạy, có tiếng, nhưng không ra nước	Chưa mồi nước (máy hút từ bể ngầm, giếng); lọt khí ở ống hút; van đáy (lupe) hỏng; nước trong bể thấp; hút quá sâu; cánh bơm kẹt hoặc mòn	Mồi lại nước theo sách hướng dẫn, xem mực nước, xem các mối nối ống hút
Bơm chạy được một lúc rồi tắt, lát sau tự chạy lại	Bảo vệ nhiệt trong motor ngắt do quá nóng: điện áp thấp hoặc cao, cánh bơm cạ, tụ hỏng, chạy khô lâu	Sờ thân motor (cẩn thận nóng), xem nguồn nước, đo điện áp nếu biết cách

Bảng tóm tắt từ bảng sự cố của Wilo-PB, mục xử lý sự cố của Grundfos SCALA1, câu hỏi thường gặp của Grundfos về máy JP đóng ngắt nhanh, và sách hướng dẫn Panasonic. Dưới đây là chi tiết từng nhóm.

Bơm chạy liên tục không ngắt

Rò rỉ sau bơm

Đây là nguyên nhân số một. Wilo ghi thẳng trong bảng sự cố dòng PB: bơm tự khởi động khi không có ai dùng nước là do đường ống hoặc bơm bị rò, cần sửa ống, bộ phận bơm, vòi. Grundfos ghi cho SCALA1: bơm không dừng khi đường ống hiện có bị rò hoặc hỏng; bơm đóng ngắt quá thường xuyên khi có vòi chưa đóng hẳn hoặc có rò rỉ nhỏ trong hệ thống.

Rò lớn (vỡ ống, vòi mở) thì bơm chạy mãi. Rò nhỏ thì bơm chạy lại theo nhịp, vài phút một lần, kể cả ban đêm. Những chỗ hay rò mà chủ nhà không để ý:

• Két nước bồn cầu: gioăng xả (lá cao su ở đáy két) hở, nước rỉ liên tục xuống lòng bồn.
• Vòi, dây cấp nước ở lavabo, máy giặt, bình nóng lạnh.
• Van an toàn của bình nóng lạnh: van này xả khi áp trong bình cao. Grundfos lưu ý trong sách hướng dẫn SCALA1: khi lắp van một chiều trong hệ thống, phải có bình giãn nở ở máy nước nóng và đường xả của van an toàn phải được dẫn xuống ống thoát. Nếu ống xả van an toàn nhỏ giọt liên tục từ khi lắp bơm, báo thợ xem lại cách lắp. Xem thêm cẩm nang bình nóng lạnh.
• Máy lọc nước RO: máy xả nước thải khi đang lọc. Máy lọc không ngắt (đầy bình mà vẫn chạy) sẽ kéo bơm tăng áp chạy theo. Xem lỗi thường gặp của máy lọc nước RO.
• Ống âm tường, âm sàn: thấm tường, ố trần, nền ẩm. Xem cẩm nang cấp thoát nước.

Van một chiều kẹt, không kín hoặc thiếu

Van một chiều giữ cho nước có áp phía sau bơm không chảy ngược về phía hút khi bơm dừng. Van kẹt bởi cặn, lá van mòn, lò xo yếu thì áp sau bơm tụt dần qua van, bơm lại chạy. Grundfos ghi bơm SCALA1 không dừng khi van một chiều bị tắc hoặc không có, cách xử lý là vệ sinh van hoặc lắp van. Wilo ghi với máy PB: tháo hộp van một chiều, vệ sinh lá van, đế van và lỗ van. SCALA1 có van một chiều tích hợp; Grundfos khuyên vệ sinh nó mỗi năm một lần hoặc khi cần.

Máy hút từ bể ngầm, giếng còn có van đáy (lupe) ở đầu ống hút. Lupe không kín thì nước trong ống hút tụt hết về bể khi bơm dừng, lần chạy sau bơm mất nước mồi.

Nguồn nước vào yếu, bơm không đẩy tới áp ngắt

Bơm tăng áp chỉ cộng thêm áp vào nguồn nước có sẵn. Bồn mái cạn, nước máy yếu, lưới lọc đầu vào tắc thì bơm chạy hết sức vẫn không lên tới áp ngắt. Grundfos ghi bơm không dừng khi bơm không tạo được áp đẩy cần thiết, và hiệu suất kém khi áp đầu vào quá thấp hoặc ống vào, lưới lọc vào, bơm bị tắc một phần do cặn.

Với loại Wilo đặt dưới bồn mái, mực nước bồn và độ cao bồn so với bơm cũng ảnh hưởng. Bảng thông số của Wilo ghi áp làm việc tối đa của PB-088EA là 1,2 bar, PB-201EA là 2,2 bar, PB-400EA là 3 bar. Đây là áp tối đa máy tạo ra, không phải áp cài đặt.

Chiều cao đẩy vượt khả năng máy

Sách hướng dẫn Panasonic A-130JTX ghi rõ: giữ chiều cao đẩy trong khoảng 9 mét, nếu chiều cao đẩy trên 9 mét máy bơm sẽ không hoạt động. Sách hướng dẫn A-130JAK, A-200JAK ghi tổng chiều cao hút đẩy tối đa 27 mét. Panasonic còn lưu ý chênh lệch độ cao giữa bơm và bể chứa không được vượt thông số, nếu không có nguy cơ biến dạng hoặc hư hỏng bơm do áp lực nước. Bơm đặt ở tầng trệt đẩy lên tầng 4, tầng 5 có thể chạy mãi mà không đủ áp ngắt.

Công tắc áp lực, công tắc dòng chảy hỏng

• Công tắc áp lực cơ: tiếp điểm bị dính (do tia lửa điện khi đóng ngắt nhiều), màng công tắc thủng, đường dẫn áp vào công tắc bị cặn bịt. Tiếp điểm dính thì bơm chạy mãi dù áp đã cao. Panasonic khuyến cáo trong sách hướng dẫn: tự ý sửa chữa hoặc thay thế động cơ, tụ điện, công tắc áp lực có thể phát sinh khói hoặc phát lửa, gây thương tích. Việc này để thợ làm.
• Công tắc dòng chảy (Wilo PB dòng EA và các máy cùng kiểu): bẩn, kẹt ở vị trí đóng thì bơm chạy mãi. Tài liệu kỹ thuật cho Wilo PB ghi hai nguyên nhân bơm không tắt khi đã khóa vòi: công tắc đang để chế độ Manual, hoặc rơ le dòng chảy bị bẩn. Chuyển về Auto hoặc Off, và vệ sinh rơ le dòng chảy.

Bơm chạy ngắt liên tục (đóng ngắt nhanh)

Bình tích áp mất khí

Bình tích áp có hai khoang: khoang khí và khoang nước, ngăn bởi màng hoặc túi cao su. Khí nén trong bình đẩy nước ra khi bạn mở vòi, nên bơm chưa cần chạy ngay. Khi khí rò dần qua van nạp hoặc màng rách, bình đầy nước, gần như không còn đệm, áp sụt ngay khi mở vòi rồi vọt lên ngay khi bơm chạy. Kết quả là bơm đóng ngắt vài giây một lần.

Grundfos ghi với dòng Hydrojet (bơm JP kèm bình): bơm bật tắt nhanh có thể do áp nạp trước của bình chưa đúng, cần kiểm tra áp nạp so với giá trị trong sách hướng dẫn. Amtrol, nhà sản xuất bình áp, ghi trong sách hướng dẫn bình Well-X-Trol cách chỉnh:

1. Tắt bơm, xả hết nước trong bình.
2. Đo áp khí ở van nạp của bình.
3. Xả bớt hoặc bơm thêm khí để áp nạp thấp hơn áp đóng của công tắc áp lực 2 psi (khoảng 0,14 bar). Ví dụ của Amtrol: công tắc 40/60 psi thì nạp 38 psi.

Đó là quy tắc của Amtrol cho bình của họ. Các hãng bơm tăng áp gia đình như Panasonic không công bố áp nạp trong sách hướng dẫn chúng tôi đọc được, và trang bán hàng ghi bình của Panasonic nạp khí ni-tơ. Hãy dùng đúng thông số in trên bình hoặc sách hướng dẫn của máy bạn đang dùng. Không có thông số thì hỏi trung tâm bảo hành.

Amtrol cũng cảnh báo rất mạnh, và lý do đáng để chủ nhà biết:

• Không bơm thêm khí khi bình đã từng mất khí, khi vỏ bình có gỉ bên ngoài, hoặc khi chu kỳ bơm đã ngắn dần so với lúc mới lắp. Theo Amtrol, mất khí có thể là dấu hiệu gỉ bên trong, nạp thêm áp vào bình đã yếu có thể làm bình vỡ, nổ, gây thương tích nặng.
• Chỉ chỉnh áp nạp khi bình còn mới, hoặc khi đã xác nhận bình không gỉ trong lẫn ngoài.
• Việc kiểm tra, chỉnh, nạp lại áp cho bình nên do người có chuyên môn làm.

Vì vậy, với bình nhỏ trên máy gia đình đã dùng lâu năm mà mất khí, hướng xử lý an toàn thường là thay bình hoặc màng, không phải bơm khí cho xong. Sách hướng dẫn Panasonic chỉ hướng dẫn lắp bầu áp lực vào thân bơm, vặn theo chiều kim đồng hồ và đảm bảo bầu được lắp đúng.

Rò rỉ nhỏ, vòi đóng chưa kín, khí lẫn trong nước

Grundfos liệt kê ba nguyên nhân cho tình trạng SCALA1 đóng ngắt quá thường xuyên: rò ở ống vào hoặc khí lẫn trong nước, vòi chưa đóng hẳn, rò rỉ nhỏ trong hệ thống. SCALA1 có chức năng phát hiện rò rỉ nhỏ: nếu bơm khởi động rồi dừng theo một nhịp lặp lại, bơm dừng hẳn và báo lỗi (mặc định bật). Các máy cơ không có chức năng này, nên rò nhỏ cứ thế làm mòn tiếp điểm và motor.

Lưu lượng nằm sát ngưỡng công tắc dòng chảy

Với máy dùng công tắc dòng chảy, mở vòi rất nhỏ (dưới khoảng 2 lít/phút với Wilo PB theo tài liệu kỹ thuật) thì công tắc lúc đóng lúc mở. Hiện tượng này giảm khi mở vòi to hơn. Không phải lỗi máy.

Bơm chạy mà không lên nước

Chưa mồi nước hoặc mất nước mồi

Máy hút từ bể ngầm, giếng phải có nước trong buồng bơm và ống hút mới hút được. Sách hướng dẫn Panasonic A-130JAK, A-200JAK ghi các bước:

1. Mở nút đậy lỗ mồi bằng cách vặn qua trái (ngược chiều kim đồng hồ).
2. Đổ đầy nước vào buồng bơm.
3. Vặn chặt nút mồi qua phải.
4. Bật công tắc ON.

Panasonic ghi thêm: bơm đã chạy mà chưa thấy nước ra thì tắt bơm, kiểm tra nước trong buồng bơm, thiếu thì đổ thêm rồi chạy lại. Giếng mới thì nên cho bơm chạy suốt 24 giờ cho nước sạch bùn đất. Lần đầu bật, nước có thể màu vàng, sau khoảng 5 giây sẽ trở về bình thường.

Lọt khí ở đường hút, van đáy hỏng, mực nước thấp

Bảng sự cố của Wilo-PB ghi motor chạy mà không bơm được nước khi: mực nước giếng thấp hơn mức chuẩn, van đáy hỏng, khí lọt vào ống hút (kiểm tra toàn bộ đường ống, bịt chỗ hở), khí lọt vào bơm qua phớt cơ khí (thay phớt). Nước không ra trong vài phút đầu sau khi bật cũng là do khí lọt vào ống hút.

Grundfos ghi thêm cho máy JP: ống hút bị cặn tắc, hút quá sâu (trên 7 mét với JP), ống hút quá dài, đường kính ống hút quá nhỏ, ống hút không ngập đủ sâu. Panasonic khuyên đặt bơm càng gần nguồn nước càng tốt, dùng đầu lọc ở cuối ống hút, đầu lọc cách đáy nguồn nước khoảng 30 cm, và đợi keo dán khô hẳn trước khi chạy để tránh hở mối nối.

Hút quá sâu

Panasonic ghi chiều sâu hút tối đa 9 mét cho A-130JAK, A-200JAK, A-130JTX. Wilo ghi dòng PB đẩy lên hút tối đa 3 mét và chỉ khi có van đáy ở đầu ống hút. Dòng PB đẩy xuống (EA) không có thông số hút: máy phải đặt thấp hơn bồn để nước tự chảy vào.

Cánh bơm kẹt hoặc mòn

Panasonic hướng dẫn: nếu motor không chạy hoặc bị kẹt, ngắt điện, dùng tua vít đưa vào vít bắt cánh quạt gió trên trục, quay theo chiều kim đồng hồ vài vòng rồi chạy lại. Vẫn không chạy thì có thể cánh bơm bị kẹt: tháo 3 bu lông nắp buồng bơm, tháo cánh bơm vệ sinh, lắp lại cánh bơm, ron và nắp đúng vị trí. Wilo ghi thêm: cánh bơm bị mòn, biến dạng thì thay cánh, đây cũng là một nguyên nhân bơm tự khởi động.

Chống chạy khô: máy nào có, máy nào không

Chạy khô là bơm quay khi không có nước. Phớt cơ khí được nước bôi trơn và làm mát, nên chạy khô lâu làm phớt mòn, rò nước, motor nóng.

• Panasonic (máy cơ): không có chức năng chống chạy khô riêng. Motor có bảo vệ nhiệt tối đa 130°C trong sơ đồ điện. Sách hướng dẫn A-130JAK ghi không để bơm hoạt động không có nước vì sẽ gây tiếng ồn. Sách A-130JTX ghi thêm bơm sẽ không bị hỏng ngay cả khi vận hành không có nước, nhưng vẫn khuyên không chạy khi không có nước.
• Wilo PB: motor có bảo vệ nhiệt. Khi motor quá nóng, bơm không chạy, Wilo hướng dẫn đợi motor nguội 20 đến 30 phút. Tài liệu kỹ thuật ghi không được để bơm chạy khô.
• Grundfos SCALA1: có chống chạy khô luôn bật. Khi mới cấp điện, nếu sau 5 phút không có áp và lưu lượng thì báo lỗi; khi đang chạy bình thường, sau 40 giây không có áp và lưu lượng thì báo lỗi. Grundfos dặn phải tìm ra nguyên nhân trước khi bấm Reset.
• Kangaroo (máy có công tắc áp điện tử): trang Điện Máy Xanh ghi máy KG380A tự ngừng sau 8 phút chạy khô, và cứ 72 giờ không dùng sẽ tự chạy khoảng 10 giây để tránh kẹt. Thông tin này từ nhà bán lẻ, chúng tôi chưa đọc được sách hướng dẫn của Kangaroo.
• Hanil: trang META ghi máy PH255AV có rơ le nhiệt chống cháy khi mất nước, áp đóng ngắt 1,8 đến 2,2 kg/cm². Chưa xác nhận từ tài liệu hãng.

Bảo vệ nhiệt chỉ cứu motor, không cứu phớt. Bồn mái hay cạn, nước máy lúc có lúc không thì nên lắp phao điện hoặc công tắc mực nước ngắt bơm khi cạn.

Tự kiểm tra tại nhà: khoá van, xem đồng hồ

Làm theo thứ tự, mỗi bước loại trừ một vùng. Không cần tháo máy.

1. Ghi lại hiện tượng. Bơm chạy mãi, hay chạy lại theo nhịp (đo bằng đồng hồ: bao nhiêu phút một lần, mỗi lần chạy bao lâu), hay đóng ngắt vài giây một lần khi mở vòi. Quay một đoạn video có tiếng bơm.
2. Xem chế độ và nguồn nước. Máy có công tắc Auto, Manual, Off (như Wilo PB) thì đảm bảo đang ở Auto. Nhìn bồn mái, bể ngầm còn nước. Mở vòi trước bơm (nếu có) xem nước vào có mạnh không.
3. Đóng hết thiết bị dùng nước: vòi, máy giặt, máy lọc nước, bình nóng lạnh để nguyên. Đợi 15 đến 30 phút. Bơm vẫn tự chạy lại theo nhịp thì gần như chắc có rò.
4. Khoá van sau bơm (van trên ống ra khỏi bơm, đi vào nhà).
   • Bơm hết tự chạy lại: phần rò nằm trong nhà, sau van. Đi kiểm tra từng chỗ ở bước 5 và 6.
   • Bơm vẫn tự chạy lại hoặc chạy mãi: vấn đề nằm ở bơm: van một chiều không kín, rò ở thân bơm, bình áp, công tắc. Gọi thợ.
5. Xem đồng hồ nước (nhà dùng nước máy, đồng hồ sau bơm hoặc trước bơm đều được, miễn mọi thiết bị đã đóng). Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ (EPA, chương trình WaterSense) hướng dẫn ghi chỉ số đồng hồ trước và sau 2 giờ không dùng nước; chỉ số thay đổi là có khả năng rò.
6. Thử màu bồn cầu. Theo EPA, nhỏ vài giọt phẩm màu vào két nước, đợi 10 phút không xả. Màu xuất hiện trong lòng bồn là két bị rò. Xả nước ngay sau khi thử để màu không bám.
7. Xem đồng hồ áp (máy nào có). Ghi áp lúc bơm bật và lúc bơm tắt, so với sách hướng dẫn: Panasonic A-130JAK, A-200JAK là 1,1 đến 1,8 kgf/cm². Áp không bao giờ lên tới mức ngắt thì nghi nguồn vào yếu, lọt khí, cánh bơm mòn. Kim nhảy vọt lên xuống ngay khi mở vòi thì nghi bình áp mất khí.
8. Gõ nhẹ vào bình áp. Đây là mẹo quan sát, không phải phép đo của hãng: phần có khí kêu rỗng, phần có nước kêu đặc. Bình kêu đặc từ trên xuống dưới thì nhiều khả năng đã mất khí. Bình có van nạp kiểu van xe: ấn nhẹ lõi van, xì ra nước là màng đã rách, cần thay bình hoặc màng.
9. Máy hút không lên nước: tắt điện, mồi lại nước theo đúng các bước của hãng ở trên. Mồi xong chạy được một lúc rồi lại mất nước thì nghi lupe hoặc lọt khí ở ống hút.

Một lưu ý: Panasonic hướng dẫn ngắt điện bơm trước khi xoay trục bằng tua vít. Đừng làm bất cứ thao tác gì trên thân bơm khi chưa ngắt điện.

An toàn điện và nước

• Ngắt điện trước mọi thao tác. Panasonic ghi: trước khi bắt đầu thao tác, hãy tắt máy bơm, ngắt nguồn điện. Wilo ghi phải ngắt điện và khóa không cho bật lại, khuyên rút phích. Grundfos ghi tương tự trước khi tìm lỗi.
• Lắp cầu dao riêng và chống giật. Panasonic yêu cầu luôn lắp cầu dao ngắt mạch cho nguồn cấp điện. Grundfos khuyên lắp thiết bị chống dòng rò (ELCB) với dòng ngắt không quá 30 mA và nối ổ cắm có tiếp đất. Aptomat nhảy khi bơm chạy là dấu hiệu chạm điện, xem aptomat bật lên là nhảy.
• Tiếp đất. Panasonic hướng dẫn đấu dây tiếp đất của bơm vào cọc ở độ sâu khoảng 50 cm. Wilo ghi máy phải được tiếp đất đúng với cực tiếp đất của nguồn.
• Dây điện. Panasonic ghi dây nguồn bổ sung phải là loại IEC 60245-57 trở lên, mối nối dùng băng cách điện, gọn và kín. Wilo ghi dây cấp tối thiểu 3 x 0,75 mm², dây không được chạm ống hay thân bơm và phải tránh ẩm. Dây hỏng phải do nhà sản xuất, đại lý hoặc người có trình độ tương đương thay.
• Che mưa nắng, tránh ngập. Panasonic khuyên đặt bơm trên đế cao khoảng 10 cm, có mái che nếu đặt ngoài trời. Nhiệt độ môi trường không quá 40°C. Không bơm nước nóng trên 45°C, dầu, nước muối, hóa chất.
• Không tự sửa motor, tụ, công tắc áp. Theo Panasonic, việc này có thể phát khói, phát lửa.
• Áp lực nước. Không nạp khí vào bình áp đã gỉ hoặc đã từng mất khí (cảnh báo của Amtrol). Trước khi tháo bơm, bình, van một chiều: ngắt điện, khoá van trước và sau bơm, mở một vòi để xả áp. Tháo ra lúc còn áp, nước và chi tiết có thể bắn ra.
• Motor nóng. Sau khi bơm chạy lâu hoặc bị bảo vệ nhiệt ngắt, thân motor rất nóng. Đợi nguội.

Phần cho thợ: đo kiểm và số liệu theo tài liệu hãng

Thông số điện của vài máy hay gặp

Model	Công suất	Dòng điện	Tụ (theo sơ đồ)	Phạm vi công tắc áp	Nguồn
Panasonic A-130JAK	125 W	1,55 A	5,0 µF	1,1 đến 1,8 kgf/cm²	Sách hướng dẫn Panasonic
Panasonic A-200JAK	200 W	2,3 A	6,0 µF	1,1 đến 1,8 kgf/cm²	Sách hướng dẫn Panasonic
Panasonic A-130JTX	125 W	1,4 A	4,0 µF	1,0 đến 1,6 kgf/cm²	Sách hướng dẫn Panasonic
Wilo PB-088EA				Áp làm việc tối đa 1,2 bar	Sách hướng dẫn Wilo-PB 2018
Wilo PB-201EA				Áp làm việc tối đa 2,2 bar	Sách hướng dẫn Wilo-PB 2018
Wilo PB-400EA				Áp làm việc tối đa 3 bar	Sách hướng dẫn Wilo-PB 2018

Ô trống là thông số chúng tôi không đọc được trong tài liệu hãng; Wilo ghi xem thông số điện trên vỏ bơm. Motor Panasonic là motor cảm ứng 1 pha 2 cực, có cuộn chính, cuộn đề, tụ ngâm và bảo vệ nhiệt tối đa 130°C nối tiếp. Motor Wilo-PB là 1 pha 2 cực, khoảng 2.900 vòng/phút ở 50 Hz, tụ đặt trong hộp đấu dây, có bảo vệ nhiệt.

Quy trình đo

1. Đo dòng khi chạy. Wilo ghi khi chạy thử phải kiểm tra dòng tiêu thụ nhỏ hơn hoặc bằng dòng định mức. Dòng cao hơn bảng thông số kèm motor nóng, bảo vệ nhiệt ngắt: nghi tụ yếu, cánh cạ, bạc hoặc vòng bi kẹt, điện áp thấp.
2. Bảo vệ nhiệt ngắt thường xuyên. Theo bảng sự cố của Wilo: điện áp nguồn quá thấp hoặc quá cao, cánh bơm chạm chi tiết khác, tụ chập hoặc đứt. Đo tụ bằng đồng hồ có thang điện dung, so với trị số in trên tụ. Xem cách kiểm tra tụ điện hỏng.
3. Bơm không ngắt. Lắp đồng hồ áp ở đầu ra (nếu máy không có). Khoá van sau bơm, xem áp lên tới đâu:
   • Lên tới mức ngắt mà bơm không ngắt: công tắc áp (tiếp điểm dính, màng, lò xo chỉnh sai) hoặc công tắc dòng chảy kẹt.
   • Không lên tới mức ngắt: kiểm tra áp đầu vào, lọt khí đường hút, lưới lọc, cánh bơm mòn, chiều cao đẩy vượt thông số.
   • Lên tới mức ngắt, bơm ngắt, rồi áp tụt dần dù van sau bơm đã khóa: van một chiều không kín hoặc rò ở thân bơm, phớt.
4. Đóng ngắt nhanh. Tắt điện, khoá van, xả hết nước khỏi bình áp, đo áp khí qua van nạp (nếu có). So với thông số trên bình hoặc sách hướng dẫn. Không có thông số của hãng bơm, quy tắc của Amtrol là thấp hơn áp đóng 2 psi. Bình đã gỉ, đã từng mất khí, hoặc van nạp ra nước: thay bình hoặc màng, không nạp lại (cảnh báo của Amtrol).
5. Không lên nước. Kiểm tra mồi nước, lupe, các mối nối ống hút (thử bằng cách bôi nước xà phòng khi bơm đang hút, chỗ hút khí sẽ có bọt hoặc tiếng xì), phớt cơ khí. Wilo ghi khí có thể lọt vào bơm qua phớt cơ khí, xử lý bằng thay phớt.
6. Phớt rỉ một chút có bình thường không? Grundfos ghi với SCALA1: phớt cơ khí có thể rỉ tới 10 ml mỗi ngày, tức 8 đến 10 giọt mỗi giờ, nhất là thời gian đầu hoặc sau khi thay phớt; trong điều kiện bình thường lượng này bay hơi hết. Rỉ thành dòng, đọng vũng là phớt hỏng.
7. Máy có bo điện tử. Bơm không chạy hoặc chạy mãi dù cảm biến áp, cảm biến dòng chảy bình thường thì nghi rơ le hoặc triac trên bo. Xem kiểm tra rơ le, triac, opto trên bo mạch.

Chỉnh vít công tắc áp để "cho bơm ngắt" khi nguyên nhân thật là rò rỉ hay van một chiều chỉ che bệnh. Panasonic cũng không hướng dẫn người dùng chỉnh công tắc áp.

Khi nào nên gọi thợ?

• Đã khoá van sau bơm mà bơm vẫn chạy lại theo nhịp hoặc chạy mãi.
• Bình áp kêu đặc, van nạp xì ra nước, vỏ bình gỉ.
• Mồi nước đúng cách mà vẫn không lên nước, hoặc lên được một lúc lại mất.
• Bảo vệ nhiệt ngắt thường xuyên, motor nóng bất thường, có mùi khét, tiếng rít.
• Aptomat hoặc cầu dao chống giật nhảy khi bơm chạy, bị tê khi chạm vào bơm hoặc vòi nước.
• Nước rỉ thành dòng ở trục bơm (phớt), nứt thân bơm.
• Rò rỉ nằm trong tường, dưới sàn.

Khi gọi thợ, chuẩn bị: tên model trên tem máy, video tiếng bơm khi đang đóng ngắt, khoảng thời gian giữa hai lần bơm tự chạy, kết quả khoá van sau bơm, chỉ số đồng hồ nước nếu đã đo. Máy còn bảo hành thì liên hệ trung tâm bảo hành của hãng trước.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao khóa hết vòi mà máy bơm tăng áp vẫn chạy?

Vì áp trong ống không lên tới mức ngắt của công tắc, hoặc vẫn có nước chảy qua công tắc dòng chảy. Hay gặp nhất là rò ở ống, vòi, két bồn cầu; tiếp theo là van một chiều không kín, nguồn nước vào yếu, công tắc kẹt. Với máy có nút Auto, Manual, Off như Wilo PB, kiểm tra xem máy có đang để Manual không.

Máy bơm cứ vài phút lại tự chạy một lần dù không ai dùng nước là sao?

Gần như chắc chắn có rò rỉ nhỏ phía sau bơm hoặc van một chiều không kín. Khoá van sau bơm: bơm hết tự chạy thì rò trong nhà; vẫn chạy thì rò ở bơm. Đo đồng hồ nước 2 giờ và thử màu két bồn cầu để tìm chỗ rò.

Máy bơm đóng ngắt tạch tạch khi mở vòi nhỏ có hỏng không?

Thường là bình tích áp mất khí hoặc màng bình rách. Bình mất đệm khí thì áp lên xuống quá nhanh, bơm đóng ngắt liên tục, mòn tiếp điểm và nóng motor. Với máy dùng công tắc dòng chảy, mở vòi quá nhỏ dưới ngưỡng (khoảng 2 lít/phút với Wilo PB) cũng gây đóng ngắt; mở vòi to hơn mà hết thì không phải lỗi.

Có tự bơm khí cho bình áp bằng bơm xe đạp được không?

Chỉ khi bình có van nạp, bình còn tốt và bạn biết đúng áp cần nạp theo thông số hãng. Amtrol hướng dẫn xả hết nước, tắt bơm rồi mới đo và chỉnh, mức nạp thấp hơn áp đóng của công tắc 2 psi. Amtrol cũng cảnh báo không nạp thêm khí cho bình đã gỉ hoặc đã từng mất khí vì có thể vỡ, nổ. Bình nhỏ dùng lâu năm mà mất khí, an toàn hơn là thay.

Panasonic A-130JAK ngắt ở áp bao nhiêu?

Theo sách hướng dẫn của Panasonic, phạm vi công tắc áp lực của A-130JAK và A-200JAK là 1,1 đến 1,8 kgf/cm²: bơm đóng khoảng 1,1 và ngắt khoảng 1,8. A-130JTX đời cũ là 1,0 đến 1,6 kgf/cm². Trang bán hàng ghi A-130JACK cũng 1,1 đến 1,8 kgf/cm², chúng tôi chưa thấy sách hướng dẫn riêng của model này.

Mồi nước máy bơm thế nào cho đúng?

Theo Panasonic: ngắt điện, mở nút lỗ mồi bằng cách vặn ngược chiều kim đồng hồ, đổ đầy nước vào buồng bơm, vặn chặt nút, bật công tắc. Chưa ra nước thì tắt, kiểm tra và đổ thêm nước. Mồi xong mà lát sau lại mất nước thì lupe (van đáy) hỏng hoặc ống hút lọt khí.

Máy bơm chạy khô có hỏng không?

Tùy máy. Máy có bộ điều khiển điện tử như Grundfos SCALA1 tự báo lỗi và dừng sau 40 giây không có nước khi đang chạy. Máy cơ như Panasonic chỉ có bảo vệ nhiệt cho motor; phớt cơ khí vẫn mòn khi chạy khô nhiều lần. Nguồn nước hay cạn thì nên lắp phao hoặc công tắc mực nước.

Chỉnh vít công tắc áp cho bơm ngắt sớm có được không?

Không nên tự làm. Nếu bơm không ngắt vì rò rỉ, van một chiều hay nguồn nước yếu, chỉnh vít chỉ che triệu chứng và có thể làm áp không đủ cho bình nóng lạnh, máy giặt. Panasonic khuyến cáo không tự sửa, thay công tắc áp lực vì có thể phát khói, phát lửa. Để thợ đo áp và tìm nguyên nhân trước.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Khi đã có model máy, video tiếng bơm và kết quả khoá van sau bơm, thợ sẽ đoán đúng phần hỏng (rò ống, van một chiều, bình áp hay công tắc) và mang đúng linh kiện ngay lần đầu. Bạn có thể đặt thợ sửa máy bơm, điện nước hoặc đăng việc nhận báo giá để thợ gần bạn gửi giá. Thợ trên Thuê Thợ 365 đã được xác minh danh tính, báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, và tiền công được bảo hành theo thỏa thuận.