Vòi nước, vòi sen bị rỉ: rỉ ở đâu hỏng gì, cách thay ruột, gioăng theo tài liệu hãng

Vòi nước, vòi sen bị rỉ thường do một trong ba thứ: ruột vòi (cartridge) đã mòn hoặc kẹt cặn, gioăng hay o-ring đã chai, hoặc một đai ốc bị lỏng. Chỗ nước rỉ ra cho biết khá chính xác bộ phận nào hỏng. Rỉ ở miệng vòi suốt ngày là ruột hoặc gioăng chặn nước. Rỉ ở chân vòi là gioăng chữ U ở cổ vòi. Rỉ ở chỗ nối ống sen là gioăng trong đai ốc.

Nhiều trường hợp bạn tự xử lý được: khóa van góc, vệ sinh lưới lọc đầu vòi, chà núm silicon đầu sen, siết lại tay gạt hay đai ốc ống sen. Thay ruột thì cần đúng mã ruột theo mẫu vòi, đúng cỡ, đúng cách lắp, nên thường là việc của thợ. Bài này đi theo từng vị trí rỉ, cách nhận diện loại ruột, phần chủ nhà làm được và phần thợ làm, dựa trên tài liệu hỗ trợ và hướng dẫn lắp đặt của Grohe, Hansgrohe, TOTO, LIXIL (INAX), Kohler, American Standard và Moen.

Rỉ ở đâu thì hỏng gì

Trước khi tháo bất cứ thứ gì, lau khô vòi bằng khăn, mở rồi đóng nước, sau đó quan sát nước xuất hiện đầu tiên ở đâu. Nước hay chảy dọc thân vòi xuống chân, nên điểm ướt thấp nhất chưa chắc là điểm rỉ. Bảng dưới tổng hợp từ trang hỗ trợ của LIXIL, TOTO, Kohler và Moen.

Vị trí rỉ	Thường do đâu	Chủ nhà làm gì trước	Phần thường cần thợ
Miệng vòi nhỏ giọt 1 đến 2 phút sau khi tắt rồi hết	Theo Kohler, đây là rỉ tạm, do cặn bẩn đọng ở lưới lọc đầu vòi (aerator)	Tháo lưới lọc, vệ sinh	Thường không cần
Miệng vòi nhỏ giọt liên tục cả ngày (vòi tay gạt)	Ruột vòi dưới tay gạt đã mòn. Kohler và LIXIL đều ghi cần thay ruột	Khóa van góc nếu rỉ nhiều	Thay ruột đúng mã
Miệng vòi nhỏ giọt (vòi hai tay vặn, vòi đơn kiểu cũ)	Theo LIXIL: trục vặn bị lỏng, hoặc gioăng cao su chặn nước (ở đầu trục) đã chai	Siết lại phần trục, nếu không hết thì thay gioăng	Thay gioăng, mài hoặc thay trục nếu bệ đế bị mòn
Dưới tay gạt, quanh gốc tay gạt	Kohler: cặn bẩn lọt vào ruột làm ruột không kín. Moen: nguyên nhân thường là ruột	Không có nhiều việc để tự làm	Thay ruột
Dưới tay vặn (vòi hai tay vặn)	TOTO: đai ốc chụp bị lỏng hoặc gioăng tam giác bên trong đai ốc đã chai	Siết vừa tay đai ốc chụp	Thay gioăng tam giác
Chân cổ vòi (chỗ cổ vòi xoay nối với thân)	TOTO, LIXIL: đai ốc lỏng hoặc gioăng chữ U (U-packing) đã chai	Siết lại đai ốc	Tháo cổ vòi, thay gioăng chữ U hoặc o-ring
Chỗ nối ống sen với thân sen	LIXIL, TOTO: đai ốc ống sen lỏng hoặc gioăng bên trong đã chai	Siết lại, thay gioăng ống sen	Thường không cần
Chỗ nối đầu sen với ống sen	LIXIL: lắp lệch, o-ring ở chân ren bị xước, xoắn, hoặc ren bị toét	Lắp lại cho thẳng, thay o-ring	Thường không cần
Ngay trên thân ống sen hoặc chỗ ống mềm nối với đầu bóp kim loại	LIXIL: ống bị hỏng bên trong	Thay ống sen	Thường không cần
Đầu sen nhỏ giọt mãi sau khi đã tắt sen (sen tắm có van chia)	LIXIL: nhỏ giọt 2 đến 3 phút là nước đọng trong đầu sen, không phải hỏng. Quá 5 phút vẫn rỉ là van chia (cần chuyển sen và vòi xả) đã mòn	Kiểm tra tay gạt đã về đúng vị trí đóng chưa	Thay van chia
Miệng vòi xả bồn tắm hoặc cần chuyển của sen ổn nhiệt	LIXIL: van chia bên trong tay chuyển đã mòn	Không	Thay van chia
Chỗ nối dây cấp mềm với van góc hoặc với đuôi vòi	Đai ốc lỏng hoặc gioăng, o-ring trong đầu nối đã chai. LIXIL lưu ý nước rỉ từ bộ phận phía trên có thể chảy dọc theo dây nên trông như dây rỉ	Siết lại, thay dây cấp	Thay van góc nếu van cũng rỉ

Vòi rửa bát có dây rút thì thêm hai điểm hay rỉ: chỗ nối dây rút với đầu vòi (Moen ghi có vòng đệm lưới hoặc o-ring ở đây), và với một số đời, van chống chảy ngược trong cổ vòi.

Nhận diện loại vòi và loại ruột

Biết đúng loại ruột thì mua đúng phụ tùng ngay lần đầu. Có một cách thử nhanh, theo hướng dẫn của Bosch dành cho người tự sửa: vặn tay vòi hết cỡ. Nếu tay vặn chỉ xoay được một phần tư hoặc nửa vòng, đó thường là ruột sứ. Nếu xoay được hơn thế, thường là kiểu gioăng cao su. Đây là quy tắc ước chừng, không đúng với mọi mẫu.

Vòi tay vặn kiểu cũ, vặn nhiều vòng (thường là đầu vuông, đầu chữ thập). Bên trong là trục ren, đầu trục có miếng gioăng cao su ép xuống bệ đế để chặn nước. Tài liệu của LIXIL gọi bộ phận này là "koma" (cục chặn có gioăng). Khi gioăng chai, vòi rỉ ở miệng. Kiểu này rẻ, dễ thay gioăng, nhưng nếu bệ đế đã bị nước mài thành rãnh thì thay gioăng mới vẫn rỉ.

Vòi tay vặn ruột sứ, vặn một phần tư hoặc nửa vòng. Ruột là một khối có hai đĩa sứ, vặn đến đâu đĩa trượt lên nhau đến đó. Ruột này thay cả khối, mua theo cỡ ren và số khía trục. Cỡ ren, số khía khác nhau theo hãng, chúng tôi chưa xác nhận được từ tài liệu hãng một bảng cỡ chung.

Vòi tay gạt đơn (lavabo, rửa bát, sen nóng lạnh). Bên trong là ruột sứ tay gạt (ceramic disc cartridge): một đĩa sứ cố định và một đĩa di chuyển theo tay gạt, vừa chỉnh lưu lượng vừa trộn nóng lạnh. Ruột hãng nào theo hãng nấy. Moen ghi rõ các ruột của họ không lắp lẫn cho nhau được; Kohler, LIXIL đều yêu cầu tra mã ruột theo mã vòi. Cỡ ruột được gọi theo đường kính thân. Ví dụ ở Grohe, tài liệu kỹ thuật của dòng Eurosmart New ghi ruột sứ 28mm, mã 46645000. Các nhà phân phối phụ tùng Grohe liệt kê ruột 35mm mã 46374000 và ruột 46mm mã 46048000. Thị trường còn nhiều ruột thay thế không thương hiệu cỡ 35mm, 40mm; thông số của các loại này chưa xác nhận từ tài liệu hãng nào, nên luôn đo ruột cũ trước khi mua.

Sen tắm nóng lạnh có van chia. Ngoài ruột tay gạt, thân sen có van chia (cần kéo, nút bấm hoặc tay xoay) để chuyển nước giữa vòi xả và ống sen. Van chia mòn thì nước vẫn lọt ra đầu sen hoặc vòi xả khi đã chuyển.

Sen ổn nhiệt (thermostatic). Thường có hai tay: một tay chỉnh nhiệt, một tay mở nước kiêm chuyển sen. Bên trong có ruột ổn nhiệt (tự giữ nhiệt độ nước ra), van đóng mở, và van một chiều ở đầu vào nóng, lạnh. Tài liệu Grohtherm 1000 của Grohe ghi van một chiều nằm ở hai cút nối vào tường.

Cách đọc mã vòi để mua phụ tùng: LIXIL hướng dẫn tra mã vòi qua công cụ phụ tùng của hãng, rồi xem sơ đồ tháo rời để biết mã ruột, mã gioăng. Kohler, Moen làm tương tự trên trang phụ tùng của họ. Mã vòi có thể tìm trên hộp, phiếu bảo hành, hóa đơn hoặc tem dán trên vòi (vị trí tùy hãng). Nếu không còn gì, chụp ảnh vòi từ nhiều phía và tháo ruột cũ mang theo khi mua.

Phần chủ nhà tự làm được

1. Khóa nước đúng cách

Theo LIXIL, khi vòi chảy không dừng, khóa van góc dưới chậu rửa theo chiều kim đồng hồ đến khi dừng. Nếu là van vặn bằng tua vít, dùng tua vít dẹt bản to. Khi vặn, một tay giữ chặt thân van để không làm vặn ống cấp. Ghi lại số vòng đã vặn để lúc mở lại trả van về đúng vị trí cũ. Van cứng không vặn được thì đừng cố, khóa van tổng của nhà (thường gần đồng hồ nước). Cả LIXIL và TOTO đều nhắc phải khóa nước trước khi tháo bất kỳ đai ốc nào, nếu không nước sẽ phun ra.

Sen tắm âm tường thường không có van góc riêng, phải khóa van tổng hoặc van nhánh của phòng tắm. Căn hộ chung cư thường có van tổng trong hộp kỹ thuật ở hành lang hoặc trong nhà, nên hỏi ban quản lý nếu không thấy.

2. Phân biệt rỉ tạm và rỉ thật

• Vòi lavabo, rửa bát: theo Kohler, nhỏ giọt một hai phút sau khi tắt rồi hết là cặn ở lưới lọc. Nhỏ giọt liên tục cả ngày là ruột mòn.
• Đầu sen: theo LIXIL, nhỏ giọt 2 đến 3 phút sau khi tắt là nước còn đọng trong đầu sen thoát ra. Vảy đầu sen vài cái trước khi treo lên sẽ đỡ. Nếu quá 5 phút vẫn rỉ, kiểm tra tay gạt đã về đúng vị trí đóng chưa (LIXIL ghi lệch một chút cũng gây rỉ), đầu sen có nứt không, rồi mới nghĩ đến van chia.

3. Vệ sinh lưới lọc đầu vòi (aerator)

Lưới lọc tắc cặn làm nước ra yếu, tia nước tóe lệch, và gây nhỏ giọt sau khi tắt. Cách làm theo trang hỗ trợ của TOTO:

1. Vặn nắp đầu vòi ra. Loại ren ngoài vặn bằng tay, trơn thì đeo găng cao su. Loại ren trong có rãnh, TOTO hướng dẫn dùng vật tròn như đồng xu, khuy áo áp vào rãnh để vặn, không dùng tua vít dẹt vì dễ làm biến dạng rãnh.
2. Lấy ra gioăng, các tấm lưới. Số tấm lưới và hình dạng khác nhau theo mẫu, nên xếp theo thứ tự tháo để không lắp nhầm, cẩn thận làm rơi vào lỗ thoát.
3. Dùng bàn chải đánh răng chải sạch cặn, rác.
4. Lắp lại theo đúng thứ tự gioăng, lưới, nắp, chú ý chiều của nắp.

Nếu cặn vôi bám chặt, ngâm theo khuyến nghị của hãng vòi bạn đang dùng, vì các hãng khuyên khác nhau:

• Hansgrohe hướng dẫn ngâm lưới lọc trong nước ấm pha chất tẩy nhẹ gốc axit citric khoảng 10 phút, rồi xả sạch. Hansgrohe khuyên không dùng chất tẩy gốc giấm, axit axetic, axit formic, axit clohydric, axit photphoric, xút, nước tẩy javel, kể cả baking soda.
• Grohe khuyên không dùng giấm ăn, chất có axit axetic, chất tẩy cặn vôi, chất có dung môi hoặc axit cho bề mặt vòi, vì làm bề mặt xỉn và xước. Grohe ghi hư hỏng bề mặt do vệ sinh sai không được bảo hành.
• Kohler thì hướng dẫn ngâm riêng lưới lọc (đã tháo khỏi vòi) trong dung dịch nửa nước ấm nửa giấm trắng, rồi rửa lại bằng nước trước khi lắp.

Tóm lại: giấm chỉ dùng khi hãng cho phép, chỉ ngâm phần đã tháo rời, không ngâm hay xịt lên thân vòi mạ. Nếu không biết hãng, dùng bàn chải và nước là an toàn nhất.

4. Vệ sinh đầu sen tắc cặn

• Đầu sen có núm silicon: Hansgrohe (công nghệ QuickClean) dùng núm phun bằng silicon trên đầu sen và lưới lọc đầu vòi. Theo Hansgrohe, chỉ cần dùng ngón tay chà lên các núm là cặn vôi và bẩn bong ra. Grohe có dòng núm SpeedClean với video hướng dẫn vệ sinh trên trang chăm sóc sản phẩm của hãng.
• Khi cần dùng hóa chất: Hansgrohe hướng dẫn xịt chất tẩy lên khăn mềm rồi lau, không xịt thẳng lên sen, sau đó xả sạch bằng nước và cho nước chảy qua đầu sen thật kỹ. Không dùng miếng chà kim loại, bàn chải cứng. Không trộn các loại chất tẩy với nhau. Hư hỏng do chất tẩy sai không được bảo hành.
• Ngâm giấm: HG (hãng chất tẩy rửa của Hà Lan, không phải Hansgrohe) ghi có thể ngâm đầu sen trong giấm ít nhất 30 phút với cặn nhẹ, vài giờ hoặc qua đêm với cặn dày, nhưng cảnh báo ngâm lâu có thể làm hỏng một số lớp phủ, phải thử ở chỗ khuất trước. Cách này mâu thuẫn với khuyến nghị của Grohe và Hansgrohe, nên nếu sen của hai hãng này còn bảo hành, đừng ngâm giấm.
• Phòng cặn: HG khuyên lau khô đầu sen sau khi tắm để chậm đóng cặn. Grohe cũng khuyên lau khô vòi sau mỗi lần dùng để tránh vết vôi.

Nếu nước yếu ở mọi vòi trong nhà chứ không riêng một đầu sen, nguyên nhân thường nằm ở áp lực nguồn. Xem thêm bài nước yếu ở chung cư tầng cao và máy bơm tăng áp.

5. Siết lại tay gạt bị lỏng

Theo LIXIL, tay gạt lắc lư thường do vít cố định bị lỏng, hoặc tay gạt, ruột vòi bị hỏng. Làm theo thứ tự:

1. Khóa van góc.
2. Tìm vít cố định. Nhiều mẫu giấu vít dưới nắp chụp nhỏ trên tay gạt. LIXIL hướng dẫn cài tua vít nhỏ vào khe nắp để bẩy ra. Một số hãng dùng vít lục giác ở mặt sau hoặc mặt bên tay gạt; ví dụ tài liệu Grohe Eurosmart New ghi lục giác 3mm.
3. Siết lại vít. Không hết lắc thì thay tay gạt. Thay tay gạt vẫn lắc thì là ruột, cần thay ruột.

6. Siết đai ốc, thay gioăng ống sen

• Chỗ nối ống sen với thân sen: LIXIL và TOTO cùng hướng dẫn siết thêm đai ốc ống sen. Vẫn rỉ thì tháo đai ốc, thay gioăng bên trong. Gioăng ống sen thường bán theo cỡ ren, mang gioăng cũ đi so.
• Chỗ nối đầu sen với ống sen: LIXIL lưu ý khi lắp, giữ yên đầu sen, xoay đai ốc của ống sen chứ không xoay đầu sen, để ren không bị toét. Kiểm tra o-ring ở chân ren đầu sen, thấy xước, xoắn thì thay.
• Ống sen rỉ ở thân hoặc ở chỗ ống mềm nối với đầu bóp kim loại: thay ống. LIXIL ghi tuổi thọ tham khảo của đầu sen khoảng 10 năm, ống sen khoảng 5 năm.
• Dây cấp mềm dưới lavabo, chậu rửa: rỉ ở đầu nối thì siết lại vừa tay. Dây đã phồng, gỉ lớp bọc, rỉ ở thân thì thay dây mới, không quấn băng keo. Khi tháo, kê sẵn xô và khăn như LIXIL dặn.

7. Biết khi nào nên thay cả bộ

LIXIL khuyên vòi đã dùng trên 10 năm thì cân nhắc thay cả vòi, vì các bộ phận bên trong cùng xuống cấp và sửa chỗ này xong có thể hỏng chỗ khác. LIXIL cũng ghi phụ tùng đời cũ có thể đã ngừng sản xuất.

Phần cho thợ: tháo, đo và thay

Thay ruột vòi tay gạt

Quy trình chung theo hướng dẫn thay ruột của Kohler và Grohe:

1. Khóa nước và xả áp. Kohler ghi: khóa nguồn nước, rồi mở vòi để xả áp lực còn trong thân. Bịt lỗ thoát của chậu để không rơi vít.
2. Tháo tay gạt. Bẩy nắp chụp, tháo vít. Grohe dùng lục giác 3mm cho nhiều mẫu tay gạt đơn.
3. Tháo chụp che và đai ốc giữ ruột. Một hướng dẫn thay ruột Grohe 35mm của cửa hàng phụ tùng Hà Lan Kranenspecialist mô tả: chụp che được giữ bằng vòng cao su, kéo lên là ra; đai ốc inox nằm lõm trong thân nên khó dùng mỏ lết, họ dùng khẩu chuyên dụng Grohe cỡ 34/32. Nhà phân phối phụ tùng Grohe ở Anh (National Shower Spares) cũng bán khẩu lục giác 34mm cho đai ốc ruột 46374000. Kohler, với một mẫu ruột của họ, dùng khẩu 6 cạnh 1/2 inch. Cỡ dụng cụ khác theo từng mẫu, kiểm tra tài liệu mẫu vòi trước.
4. Rút ruột cũ, lau sạch lòng thân. Kohler hướng dẫn dùng giẻ thấm hết nước còn trong thân. Kranenspecialist vệ sinh lòng thân trước khi lắp ruột mới. Kiểm tra gioăng đáy ruột có ra theo ruột hay còn dính trong thân; gioăng cũ kẹt lại trong thân thì ruột mới không kín.
5. Đo và đối chiếu ruột mới. So đường kính thân, chiều cao, số khía trục, kiểu chân (vấu định vị, lỗ gioăng). Ruột sứ khác cỡ dù chỉ vài mm cũng không lắp được.
6. Lắp ruột mới đúng chiều. Kohler ghi ruột chỉ lắp vào thân được một chiều: căn các vấu trên ruột vào rãnh trên thân rồi ấn vào. Tài liệu Grohe Eurosmart New ghi phải lắp đúng vị trí và các gioăng của ruột phải vào đúng rãnh trên thân, rồi mới vặn đai ốc.
7. Siết đai ốc vừa đủ. Kranenspecialist nhắc không siết quá tay. Chúng tôi chưa tìm được lực siết (mô men) cụ thể cho đai ốc ruột trong tài liệu của Grohe, Kohler, TOTO hay LIXIL.
8. Lắp tay gạt ở vị trí đóng, mở nước, thử rỉ. Kohler hướng dẫn lắp tay gạt vào trục khi ruột ở vị trí đóng. Thử cả nóng, lạnh, các nấc giữa. Kiểm tra lại chiều nóng lạnh: tài liệu Grohe ghi nước nóng vào bên trái, lạnh bên phải.

LIXIL khuyến cáo việc thay ruột có nguy cơ gây rỉ nước nếu làm sai, nên với người dùng thông thường hãng khuyên gọi thợ. Một số ruột LIXIL thuộc loại chỉ bán cho thợ vì cần kỹ năng và dụng cụ chuyên dụng.

Mỡ bôi trơn: dùng mỡ silicone, không dùng mỡ gốc dầu

• Moen ghi rõ: dùng mỡ gốc silicone (hãng có mã riêng 99915). Không dùng mỡ vòi loại thông thường của thợ nước, không dùng bình xịt silicone, không dùng chất bôi trơn có thể chứa dầu mỏ. Theo Moen, mỡ gốc dầu có thể phản ứng với gioăng cao su và làm tay gạt càng nặng hơn. Moen cũng khuyên bôi mỡ silicone cho o-ring cổ vòi khi thay.
• Grohe trong mục bảo dưỡng của tài liệu Eurosmart New và Grohtherm 1000 ghi: kiểm tra, làm sạch mọi chi tiết, thay khi cần và bôi "mỡ chuyên dụng" (special grease, special valve grease).
• Một hướng dẫn thay ruột của Danco (hãng phụ tùng vòi Mỹ) cho vòi Kohler ghi dụng cụ cần có mỡ silicone và bôi lên o-ring trước khi lắp ruột mới.

Không dùng vaseline, mỡ bò, dầu máy, dầu ăn cho gioăng vòi nước sinh hoạt.

Vòi kiểu cũ: thay gioăng chặn nước và gioăng tam giác

• Rỉ miệng vòi: LIXIL hướng dẫn kiểm tra phần trục (đai ốc giữ trục) có lỏng không và siết lại. Lưu ý của LIXIL: siết trục quá chặt thì tay vặn sẽ nặng. Không hết thì thay gioăng chặn nước ở đầu trục. Thay xong vẫn rỉ, kiểm tra bệ đế: bệ đã có rãnh mòn thì phải xử lý bệ hoặc thay vòi.
• Rỉ dưới tay vặn: TOTO hướng dẫn với vòi tay vặn tròn: siết lại đai ốc chụp bằng mỏ lết hoặc kìm, không siết quá vì tay vặn sẽ nặng. Không hết thì khóa nước, tháo vít trên đỉnh, rút tay vặn (khó rút thì gõ nhẹ từ dưới lên), tháo đai ốc chụp, thay gioăng tam giác bên trong đai ốc (mã TOTO THY91739 cho mẫu trong hướng dẫn), lắp ngược lại.

Rỉ chân cổ vòi xoay: gioăng chữ U và o-ring

TOTO hướng dẫn chi tiết cho vòi bếp và vòi bồn tắm có cổ xoay:

1. Siết lại đai ốc giữ cổ vòi bằng mỏ lết. Hết rỉ thì dừng.
2. Không hết thì nới đai ốc, kéo cổ vòi ra khỏi thân. Gioăng chữ U có thể còn ở thân hoặc dính theo cổ vòi.
3. Lau sạch rác bẩn ở rãnh gioăng.
4. Lắp gioăng chữ U mới với phía miệng mở hướng vào thân vòi. TOTO cảnh báo lắp ngược chiều thì khi cắm cổ vòi vào, gioăng sẽ bị xước hoặc đứt. Làm ướt gioăng bằng nước cho dễ lắp.
5. Giữ cổ vòi nằm ngang, cắm vào thân, vặn đai ốc bằng tay đến hết rồi siết thêm bằng mỏ lết.
6. Thử: mở nước và đóng nước, mỗi trạng thái xoay cổ vòi qua lại, xem đai ốc còn rỉ không.

Mã gioăng TOTO khác nhau theo mẫu vòi (ví dụ trong hướng dẫn có THY91246, THY91256). Với vòi bếp tay gạt đời Reliant của American Standard, hãng hướng dẫn phải tháo tay gạt, rút ruột, rồi mới rút được cổ vòi để thay bộ gioăng cổ vòi; dùng tua vít để nhấc gioăng cũ ra. Moen thì ghi số lượng và cỡ o-ring cổ vòi khác nhau theo mẫu, phải mua đúng bộ phụ tùng của mẫu đó.

Sen tắm nóng lạnh: van chia và chân sen

• Van chia rỉ (đầu sen vẫn nhỏ giọt dù đã chuyển về vòi xả, hoặc ngược lại): theo LIXIL, thay van chia. Mã và cách thay khác theo mẫu. Với thân sen gắn liền mặt bàn hoặc âm sâu, LIXIL ghi người dùng thông thường khó tự thay.
• Rỉ ở hai chân sen nối với tường: TOTO hướng dẫn khóa nước, nới hai đai ốc chân sen luân phiên để tháo thân sen, thay gioăng chân, lắp lại. Mã gioăng TOTO khác nhau giữa vòi hai tay vặn (THY91586) và vòi tay gạt (THY91734).

Sen ổn nhiệt: ruột thermostatic, van một chiều và chỉnh lại nhiệt

Lấy ví dụ tài liệu lắp đặt Grohtherm 1000 (mã 34430, 34437) của Grohe:

• Bảo dưỡng: khóa cả nước nóng và lạnh. Kiểm tra, làm sạch, thay khi cần và bôi mỡ van chuyên dụng cho các chi tiết.
• Van một chiều: nằm trong cút nối ở hai đầu vào. Tài liệu ghi tháo cút nối bằng lục giác 12mm, xoay theo chiều kim đồng hồ vì là ren trái.
• Ruột ổn nhiệt: bẩy ra qua khe trên thân, lắp ngược lại, chú ý đúng chiều lắp theo hình chi tiết trong tài liệu.
• Chỉnh lại nhiệt sau mỗi lần bảo dưỡng ruột ổn nhiệt: Grohe ghi bắt buộc. Mở nước, đo nhiệt độ nước ra bằng nhiệt kế, tháo nắp và vít tay chỉnh nhiệt, xoay đai chỉnh đến khi nước ra đạt 38°C, rồi lắp tay chỉnh sao cho nút an toàn hướng ra trước. Nút an toàn giới hạn ở 38°C, bấm nút mới vặn nóng hơn được.
• Điều kiện cấp nước: Grohe ghi sen ổn nhiệt được hiệu chỉnh tại nhà máy ở áp lực 3 bar cả hai bên. Áp lực vận hành tối đa 10 bar, áp tĩnh trên 5 bar thì lắp van giảm áp. Chênh áp nóng lạnh tối đa 1:5. Nhiệt độ nước nóng vào tối đa 70°C. Sen ổn nhiệt không dùng được với bình nóng lạnh không chịu áp (kiểu xả tràn). Máy nước nóng trực tiếp chạy điện hoặc gas dùng được nếu công suất đủ, Grohe ghi từ 18 kW.

Ý nghĩa thực tế: sen ổn nhiệt nóng lạnh thất thường, lúc bỏng lúc lạnh, chưa chắc do ruột. Kiểm tra áp lực hai đường nóng lạnh, lọc cặn và van một chiều, công suất máy nước nóng trước khi thay ruột. Xem thêm bài máy nước nóng trực tiếp không nóng, báo lỗi và cẩm nang bình nóng lạnh.

Thông số trên là của Grohtherm 1000. Mẫu khác, hãng khác có thể khác, phải đọc tài liệu đúng mẫu.

Áp lực nước cao cũng làm vòi mau hỏng

Tài liệu Grohe Eurosmart New ghi áp lực khuyến nghị 350 đến 500 kPa (3,5 đến 5 bar), tối đa 1000 kPa, áp tĩnh trên 500 kPa thì lắp van giảm áp, và tránh chênh lệch lớn giữa áp nóng và lạnh. Nhà dùng máy bơm tăng áp đặt quá cao hoặc tầng thấp chung cư nhận áp lớn thì ruột và gioăng chịu tải nhiều hơn. Ngược lại, vòi rỉ liên tục cũng làm máy bơm tăng áp tự chạy lại dù không ai dùng nước, xem máy bơm tăng áp chạy liên tục không ngắt.

An toàn khi sửa vòi, sen

• Luôn khóa nước trước khi tháo. Cả LIXIL và TOTO đều cảnh báo không khóa van thì nước sẽ phun ra. Sau khi lắp xong, mở van từ từ và kiểm tra rỉ.
• Cẩn thận nước nóng. Tài liệu Grohe ghi nước nóng cấp vào vòi tối đa 70°C, khuyến nghị 60°C, nghĩa là đường nóng đủ gây bỏng. Khóa cả đường nóng, mở vòi xả bớt cho nguội rồi mới tháo. Sửa sen ổn nhiệt xong phải chỉnh lại nhiệt và thử bằng nhiệt kế trước khi cho người già, trẻ nhỏ dùng.
• Ngắt điện bình nóng lạnh, máy nước nóng trực tiếp nếu phải tháo đường ống nóng gần thiết bị, và không để nước bắn vào ổ cắm, aptomat. Nếu bình nóng lạnh có dấu hiệu rò điện, xem bài bình nóng lạnh không nóng, kiểm tra thanh đốt, rơ le, chống giật.
• Không ép van góc đã gỉ cứng. LIXIL khuyên van cứng thì khóa van tổng, giữ thân van khi vặn để không vặn gãy ống. Van góc gãy trong tường là sự cố lớn hơn nhiều so với vòi rỉ.
• Không trộn chất tẩy. Hansgrohe nhắc không trộn các loại chất tẩy với nhau. Đặc biệt không trộn chất tẩy có axit với nước tẩy javel. Mở cửa thông gió, đeo găng khi dùng chất tẩy cặn.
• Bịt lỗ thoát chậu trước khi tháo vít, nắp chụp, lưới lọc. Kê khăn dưới đáy chậu để chi tiết rơi không làm mẻ men sứ.
• Rỉ ngầm trong tường hoặc dưới sàn: nếu tường sau sen bị ẩm, trần nhà dưới bị thấm, không phải lỗi của ruột vòi. Đọc thêm nhà vệ sinh thấm xuống trần và cách chống thấm.

Khi nào nên gọi thợ

• Đã vệ sinh lưới lọc mà miệng vòi tay gạt vẫn nhỏ giọt cả ngày, hoặc rỉ dưới tay gạt: cần thay ruột đúng mã.
• Không xác định được hãng, mẫu vòi, không mua được ruột đúng cỡ.
• Sen ổn nhiệt nóng lạnh thất thường, hoặc sen âm tường cần tháo thân.
• Van góc, van tổng rỉ hoặc cứng không khóa được.
• Rỉ ở chân vòi gắn với mặt đá, nước chảy vào tủ chậu, hoặc tường, trần bị thấm.
• Vòi đã trên 10 năm, nhiều chỗ cùng rỉ: nên để thợ đánh giá thay cả bộ hay sửa.

Khi gọi thợ, chuẩn bị: ảnh vòi từ nhiều phía, ảnh tem hoặc mã vòi nếu có, video đoạn nước rỉ, cho biết vòi lavabo, bếp hay sen, có dùng bình nóng lạnh hay máy nước nóng trực tiếp không. Thợ sẽ biết trước loại ruột để mang đúng phụ tùng. Mẹo hỏi giá và thỏa thuận trước khi làm có trong bài kinh nghiệm thuê thợ sửa chữa tại nhà. Các sự cố cấp thoát nước khác, xem cẩm nang cấp thoát nước: rò rỉ, tắc nghẽn, nước yếu.

Câu hỏi thường gặp

Vòi nhỏ giọt một hai phút sau khi tắt có phải hỏng ruột không?

Thường không. Theo Kohler, rỉ chỉ một hai phút rồi hết là cặn đọng ở lưới lọc đầu vòi. Tháo lưới lọc, chải sạch là đủ. Nếu nhỏ giọt liên tục cả ngày thì ruột dưới tay gạt đã mòn, phải thay ruột.

Đầu sen vẫn nhỏ giọt sau khi tắt có bình thường không?

Theo LIXIL, nhỏ giọt khoảng 2 đến 3 phút là nước còn đọng trong đầu sen, không phải hỏng. Vảy đầu sen vài cái trước khi treo. Quá 5 phút vẫn rỉ thì kiểm tra tay gạt đã về đúng vị trí đóng chưa, đầu sen có nứt không, rồi đến van chia trong thân sen.

Có nên ngâm đầu sen, lưới lọc trong giấm không?

Tùy hãng. Kohler hướng dẫn ngâm lưới lọc đã tháo trong dung dịch nửa nước ấm nửa giấm trắng. Grohe và Hansgrohe khuyên không dùng giấm và axit axetic, Hansgrohe khuyên dùng chất tẩy nhẹ gốc axit citric. Đầu sen có núm silicon thì theo Hansgrohe chỉ cần dùng ngón tay chà lên núm. Không ngâm hay xịt hóa chất lên thân vòi mạ.

Làm sao biết vòi nhà mình dùng ruột sứ hay gioăng cao su?

Vặn tay vòi hết cỡ. Theo hướng dẫn của Bosch, xoay được một phần tư hoặc nửa vòng thường là ruột sứ, xoay được nhiều hơn thường là gioăng cao su. Vòi tay gạt đơn (một tay gạt lên xuống, trái phải) gần như luôn dùng ruột sứ tay gạt.

Ruột 35mm và 40mm có lắp lẫn được không?

Không. Ruột sứ được gọi theo đường kính thân, và mỗi hãng còn khác nhau ở chiều cao, khía trục, vấu định vị. Ngay trong Grohe đã có ruột 28mm, 35mm, 46mm cho các dòng khác nhau. Moen ghi các ruột của họ không lắp lẫn được. Tra mã ruột theo mã vòi, hoặc tháo ruột cũ ra đo trước khi mua.

Bôi mỡ gì cho gioăng, o-ring khi thay ruột?

Mỡ silicone chuyên dụng cho vòi nước. Moen ghi rõ không dùng chất bôi trơn có thể chứa dầu mỏ vì có thể phản ứng với gioăng cao su và làm tay gạt nặng hơn. Grohe ghi bôi mỡ chuyên dụng khi bảo dưỡng. Không dùng vaseline, mỡ bò, dầu máy.

Tay gạt bị lỏng, lắc lư thì sửa thế nào?

Theo LIXIL: khóa van góc, bẩy nắp chụp trên tay gạt, siết lại vít cố định. Không hết thì thay tay gạt. Vẫn lắc thì ruột đã hỏng, cần thay ruột.

Sửa sen ổn nhiệt xong nước ra nóng hơn hoặc lạnh hơn trước thì sao?

Tài liệu Grohtherm của Grohe ghi phải chỉnh lại nhiệt sau mỗi lần bảo dưỡng ruột ổn nhiệt: đo nước ra bằng nhiệt kế, xoay đai chỉnh dưới tay chỉnh nhiệt đến khi đạt 38°C, rồi lắp tay chỉnh sao cho nút an toàn hướng ra trước. Nếu vẫn thất thường, kiểm tra áp lực hai đường nóng lạnh và van một chiều ở đầu vào.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Nếu đã thử vệ sinh lưới lọc, siết tay gạt, thay gioăng ống sen mà vòi vẫn rỉ, hãy để thợ điện nước nhận diện đúng loại ruột, đo cỡ và thay đúng phụ tùng. Bạn có thể đặt thợ điện nước hoặc đăng việc nhận báo giá, kèm ảnh vòi và video chỗ rỉ để thợ chuẩn bị trước. Ở căn hộ, bạn có thể tìm thợ cho chung cư. Thợ trên Thuê Thợ 365 đã được xác minh danh tính, báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, và tiền công được bảo hành theo thỏa thuận.