Kính cường lực tự vỡ: vì sao vách kính nhà tắm nổ và cách phòng, xử lý an toàn

Kính cường lực tự vỡ là hiện tượng có thật, không phải do "kính dỏm" mới bị. Theo các tài liệu kỹ thuật của Nhật Bản, nguyên nhân nổi tiếng nhất là một hạt tạp chất cực nhỏ tên nickel sulfide (NiS) nằm sẵn trong lòng kính, nở ra sau một thời gian và làm cả tấm vỡ vụn. Phần còn lại đến từ vết mẻ ở cạnh kính, lắp đặt bị ép, va đập và chênh lệch nhiệt. Nếu vách kính nhà tắm tự vỡ, việc đầu tiên là ra khỏi phòng, đi dép, khóa nước và không chạm vào phần kính còn đứng trong khung.

Bài này viết lại theo báo cáo của NITE (cơ quan an toàn sản phẩm Nhật Bản), bài kỹ thuật của NSG Techno-Research (thuộc tập đoàn kính Nippon Sheet Glass), hướng dẫn lắp đặt buồng tắm kính của hãng Miratap (Nhật Bản), cảnh báo của Hàn Quốc và Trung Quốc, cùng tiêu chuẩn Việt Nam. Chúng tôi chỉ đưa con số khi có nguồn, và ghi rõ chỗ nào là ước tính.

Vì sao kính cường lực tự vỡ?

Kính cường lực (kính tôi nhiệt) được nung nóng rồi thổi gió làm nguội nhanh. Bài của NSG Techno-Research đăng trên tạp chí NEW GLASS (Nhật Bản, 2008) mô tả kính được nung trên 600°C rồi làm nguội bằng gió, tạo ra lớp ứng suất nén ở hai mặt và vùng ứng suất kéo ở giữa lõi. Lớp nén làm kính cứng hơn nhiều so với kính thường. Nhưng khi một vết nứt chạm tới vùng lõi đang bị kéo, nó lan ra rất nhanh và cả tấm kính vỡ thành hạt cùng lúc. Đó là lý do kính cường lực không nứt một đường như kính thường mà "nổ" toàn tấm.

Có bốn nhóm nguyên nhân chính:

Nguyên nhân	Chuyện gì xảy ra	Phòng được không?
Tạp chất nickel sulfide (NiS)	Hạt NiS trong lõi kính nở ra theo thời gian, làm nứt từ bên trong	Giảm được bằng kính đã qua xử lý heat soak, không loại bỏ hoàn toàn
Vết mẻ, vết xước ở cạnh và mặt kính	Vết xước dừng ở lớp nén, sau đó lan dần vào lõi do rung, đổi nhiệt	Phòng được: gia công cạnh đúng, không va đập
Lắp đặt bị ép, kính chạm kim loại hay gạch	Kính chịu lực ép cục bộ, không có chỗ giãn nở	Phòng được: lắp đúng kỹ thuật, có gioăng, đệm
Chênh lệch nhiệt, nóng cục bộ	Một vùng kính nóng nhanh hơn vùng khác, sinh ứng suất	Hạn chế được

Nickel sulfide (NiS): "quả bom" nằm trong lõi kính

Theo báo cáo của NITE (Nhật Bản, năm 2011), khi nấu thủy tinh, các hạt kim loại như thép không gỉ lọt vào mẻ kính và tạo thành giọt nickel sulfide. NiS có hai dạng: dạng α bền ở nhiệt độ cao và dạng β bền ở nhiệt độ thường. Quá trình tôi kính làm nguội nhanh nên hạt NiS bị "kẹt" ở dạng α. Sau khi kính đã ra thị trường, hạt này dần chuyển sang dạng β và nở thể tích khoảng 4%, sinh vết nứt quanh nó, rồi kính vỡ đột ngột.

Ví dụ cụ thể trong báo cáo của NITE: mặt kính cường lực dày 8 mm của một mẫu kệ tivi tự vỡ làm tivi rơi; NITE nhận 111 báo cáo sự cố tương tự, phần lớn người dùng nói "không làm gì mà kính bỗng vỡ", và sản phẩm bị thu hồi năm 2011. Soi mảnh vỡ, NITE tìm thấy hạt tạp chất đường kính khoảng 0,17 mm nằm trong mảnh kính, phân tích ra nickel sulfide.

Bài của NSG Techno-Research nói thêm: phần lớn hạt NiS nằm ở vùng lõi chịu kéo, đúng chỗ dễ gây vỡ nhất. Hạt nhỏ cỡ một phần mười milimet thì mắt thường gần như không thấy, nên không ai nhìn bằng mắt mà biết tấm kính nào có NiS. Hiện tượng có thể xảy ra nhiều tháng, nhiều năm sau khi lắp, khi không có ai chạm vào (vụ kệ tivi kéo dài từ 2006 đến 2011).

Vết mẻ cạnh và vết xước: nguyên nhân hay bị bỏ qua

NITE mô tả cơ chế thứ hai: một vết xước sinh ra do va chạm có thể dừng lại trong lớp nén, kính chưa vỡ ngay. Về sau, những rung động hay thay đổi nhiệt độ bình thường làm vết xước lan dần vào lõi, đến lúc mất cân bằng ứng suất thì cả tấm vỡ vụn trong tích tắc. Trong một vụ NITE điều tra, nắp kính cường lực của nồi tự vỡ khi chưa dùng lần nào; nguyên nhân là ba-via (gờ sắc) của long đền kim loại cọ vào mặt kính.

Ở Hàn Quốc, khi cửa kính máy giặt LG tự vỡ năm 2023, phía hãng giải thích với báo Economist Hàn Quốc rằng kim loại như khóa kéo quần áo đập vào kính có thể làm xước, và khi nhiệt, va chạm tích tụ lên vết xước đó thì kính cường lực đôi khi tự vỡ. Với vách tắm, thủ phạm tương tự là tay sen, giá treo bằng kim loại, chân ghế, góc khung cửa đập vào cạnh kính.

Một thợ lắp kính ở TP.HCM nói với báo Đầu tư Chứng khoán (2018): kính phải đo tại chỗ, cắt đúng kích thước rồi mới đem tôi. Nếu kính tôi xong không vừa khung mà đem mài cho vừa, kính bị tổn thương ngầm và có thể tự vỡ về sau. Va chạm làm sứt mẻ cạnh trong lúc dùng cũng là nguyên nhân hay gặp.

Lắp ép, kính chạm kim loại, khung bị lún

Cũng theo người thợ trên, lắp kính phải chừa độ co giãn cần thiết; kính áp sát tường, nếu nhà lún, nghiêng hay rung thì dễ nổ. Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (trích trên báo Đô thị Khoái báo, Hàng Châu, 2021) khuyên khi lắp phải tránh làm kính bị vặn xoắn hay lắp lệch vị trí, và khi vận chuyển tránh để vật kim loại sắc va vào kính.

Sách hướng dẫn lắp buồng tắm kính Truspa của Miratap (Nhật Bản) có các cảnh báo cụ thể: không dùng buồng tắm khi đã tháo gioăng cạnh kính, sau khi lắp phải kiểm tra không có chỗ lung lay, lỏng lẻo, và không dựa đồ vật hay treo đồ lên kính như một bức tường. Bộ kính của mẫu này dày 8 mm và hai tấm nặng 62 kg, nên một bản lề lỏng là đủ để cánh kính xệ, cạnh kính cọ vào sàn hoặc đập vào khung.

Chênh lệch nhiệt

Hàn Quốc có nhiều vụ việc với đồ gia dụng: Cơ quan Người tiêu dùng Hàn Quốc (한국소비자원) phân tích 60 vụ nắp nồi kính cường lực tự vỡ (2006 đến giữa 2009), 19 vụ có người bị thương; năm 2015, cơ quan này cho rằng mặt bếp gas kính cường lực vỡ là do tạp chất lẫn vào khi sản xuất hoặc bị sốc nhiệt quá mức khi dùng. NITE cũng ghi một vụ nắp nồi vỡ vì bị đặt lệch và nóng cục bộ một phía.

Vách tắm không chịu nhiệt như mặt bếp, nhưng nguyên lý giống nhau: chỗ nào bị nóng cục bộ hoặc đổi nhiệt nhanh là chỗ sinh thêm ứng suất. Các tài liệu chúng tôi đọc không đưa ra ngưỡng nhiệt độ nước tắm nào gây vỡ kính, nên chúng tôi không nêu con số. Thực tế, chênh nhiệt thường là "giọt nước tràn ly" với tấm kính đã sẵn có NiS hoặc vết mẻ cạnh.

Vách kính nhà tắm tự vỡ có hiếm không?

Hiếm, nhưng không phải chuyện không thể. Không có thống kê chính thức nào cho kính nhà tắm ở Việt Nam. Con số "khoảng 3 phần nghìn" hay được nhắc là lời một nhà sản xuất kính nói với báo Đô thị Khoái báo (Hàng Châu, 2019); một chuyên gia vật liệu của Đại học Khoa học Kỹ thuật Bắc Kinh nói với Tân Hoa xã (2018) rằng theo kinh nghiệm ngành, tỷ lệ tự vỡ của kính cường lực thông thường khoảng 1 đến 3 phần nghìn. Đây là ước tính theo kinh nghiệm, không phải số đo theo tiêu chuẩn.

Điều đáng lo là hậu quả. Báo Hàng Châu năm 2021 thuật lại một người đang tắm thì cửa lùa kính cường lực của buồng tắm vỡ, bị hơn 50 vết cắt, khâu hơn 20 mũi, một vết ở bàn chân sâu 4 cm. Căn hộ mới bàn giao hơn một năm, kính có dấu chứng nhận 3C bắt buộc của Trung Quốc, nhưng không dán phim an toàn. Mảnh kính chủ yếu là hạt cỡ khoảng 1 cm, nhưng bắn ra khắp buồng tắm, người chân trần giẫm lên vẫn bị cắt.

Kính cường lực vỡ có an toàn không?

An toàn hơn kính thường, nhưng không vô hại. Theo tiêu chuẩn Nhật JIS R3206 (NITE trích), kính cường lực dày từ 5 mm khi vỡ phải cho ít nhất 40 mảnh trong một ô vuông 50 × 50 mm, nghĩa là vỡ thành hạt nhỏ thay vì mảnh dài sắc như dao. Tại Việt Nam, kính tôi nhiệt dùng trong xây dựng theo TCVN 7455:2013 "Kính xây dựng, kính phẳng tôi nhiệt" (thay cho bản 2004), cũng có phép thử phá vỡ để kiểm tra kiểu mảnh vỡ.

Nhưng NITE lưu ý: kính cường lực được gọi là kính an toàn, song khi vỡ thì ứng suất bên trong giải phóng một lúc và mảnh kính bắn tung ra; cơ quan này khuyến nghị có biện pháp chống văng mảnh. Sách hướng dẫn của Miratap cũng cảnh báo kính vỡ do va đập thì mảnh văng ra có thể gây thương tích.

Cách phòng kính cường lực tự vỡ

Kính đã qua xử lý heat soak (kính đồng nhất)

Heat soak test (HST) là bước nung kính lần nữa trước khi xuất xưởng để "kích nổ" sớm những tấm có hạt NiS ngay tại nhà máy. Theo NITE, quy trình này ép hạt NiS chuyển sang dạng β, tự nở, làm vỡ luôn tấm kính chứa nó, nên kính đến tay người dùng ít rủi ro hơn. Trong vụ NITE điều tra, tấm kính tự vỡ là loại không qua heat soak.

Thông số theo tiêu chuẩn châu Âu EN 14179-1 (bản sửa năm 2016, theo trung tâm CWCT của Anh): giữ kính ở 260 ± 10°C ít nhất 2 giờ. Ở Trung Quốc, loại kính này gọi là 均质钢化玻璃 (kính cường lực đồng nhất); tiêu chuẩn bắt buộc GB 46030-2025 về yêu cầu an toàn kính an toàn trong xây dựng, có hiệu lực từ 1/8/2026, đưa loại kính này vào phạm vi điều chỉnh. Heat soak giảm rủi ro chứ không bảo đảm 0%; bài của NSG cho biết có loại hạt NiS chuyển pha chậm, cần chế độ nung dài hơn.

Khi đặt làm vách tắm, bạn có thể hỏi nhà cung cấp kính có qua heat soak không và xin giấy tờ. Không phải cơ sở nào cũng làm, và giá thường cao hơn; chúng tôi không có nguồn giá đáng tin nên không nêu con số.

Dán phim an toàn

Đây là cách rẻ và hiệu quả nhất cho vách tắm đang dùng. Viện Vật lý Trung Quốc cho rằng khi chọn kính cường lực, điều quan trọng nhất là xem kính đã dán phim an toàn chưa: phim polyester giữ các hạt kính dính lại khi kính tự vỡ, không bắn vào người. Báo Đầu tư Chứng khoán (2018) cũng dẫn lời các chuyên gia vật liệu Việt Nam khuyên dán phim an toàn. Phim không ngăn kính vỡ, nó chỉ giữ mảnh vỡ lại.

Kính dán an toàn nhiều lớp

Nhà sản xuất trong vụ ở Hàng Châu năm 2019 cho biết hiện họ khuyên khách dán phim hoặc dùng hai tấm kính cường lực dán lại thành kính dán, để nếu có vỡ thì kính không rơi tung tóe xuống sàn. Kính dán có lớp phim kẹp giữa hai lớp kính nên khi vỡ, mảnh dính vào lớp phim. Ở Việt Nam, kính dán an toàn nhiều lớp có bộ tiêu chuẩn TCVN 7364. Kính dán nặng hơn, cần phụ kiện và bản lề chịu tải phù hợp, nên phải hỏi thợ trước khi đổi.

Dùng đúng cách mỗi ngày

• Không để tay sen, vòi, giá kim loại hay vật cứng có góc đập vào kính, nhất là cạnh kính (Miratap).
• Không dựa đồ, treo móc lên tấm kính như treo lên tường (Miratap).
• Không cọ kính bằng miếng chà kim loại, bột chà hay mút có hạt mài. Trung tâm Tiêu dùng thành phố Sendai (Nhật Bản) khuyên như vậy với đồ kính cường lực, vì vết xước nhỏ có thể là điểm khởi đầu của vết vỡ.
• Đóng mở cửa kính nhẹ tay, không để cửa đập vào tường hay vào cánh kính cố định.
• Thấy vết nứt, vết mẻ ở cạnh, kính lung lay hay bản lề xệ: ngừng dùng cửa đó và gọi thợ kiểm tra. Sendai khuyên thấy nứt, mẻ là ngừng dùng ngay.

Vệ sinh kính, ron gạch và vết mốc quanh khung, xem bài nấm mốc nhà tắm, ron gạch: cách tẩy và phòng; dùng loại khăn mềm và dung dịch trung tính với mặt kính.

Vách kính nhà tắm tự vỡ: làm gì ngay?

1. Ra khỏi buồng tắm, đứng yên tại chỗ an toàn. Nếu đang chân trần, đừng bước qua vùng có mảnh kính. Gọi người nhà mang dép đế dày đến.
2. Khóa nước, tắt bình nóng lạnh, đèn sưởi nếu công tắc ở xa vùng kính và bạn với tới được mà không giẫm qua mảnh vỡ. Không chạm vào thiết bị điện khi tay, chân còn ướt.
3. Không chạm vào phần kính còn đứng trong khung. Tấm kính đã rạn chi chít vẫn có thể bám tạm vào bản lề, kẹp, rồi rơi từng mảng bất cứ lúc nào. Đây là lời khuyên của chúng tôi dựa trên cách kính cường lực vỡ, không phải con số từ tài liệu hãng.
4. Giữ trẻ nhỏ, thú cưng ra khỏi khu vực. Hạt kính nảy xa ra ngoài buồng tắm.
5. Sơ cứu vết cắt: ép băng sạch lên vết thương để cầm máu. Vết cắt sâu, chảy máu không ngừng, vết thương ở mắt hoặc còn mảnh kính trong da thì đi cấp cứu, gọi 115.
6. Chụp ảnh hiện trường trước khi dọn, nhất là tấm kính còn lại có nhãn hiệu, dấu nhà sản xuất. Ảnh giúp làm việc với bên lắp đặt, chủ đầu tư hay bảo hiểm. Trong vụ ở Hàng Châu, người bị thương giữ nguyên hiện trường để làm bằng chứng.
7. Dọn mảnh vỡ: đeo găng tay dày, đi giày; quét gom hạt kính bằng chổi và xẻng hót rác, sau đó dùng băng keo to hoặc khăn ẩm thấm các hạt nhỏ trên sàn, trong rãnh thoát. Cho mảnh kính vào thùng các-tông hoặc chai nhựa cứng, dán chữ "kính vỡ" để người thu gom rác không bị cắt.
8. Kiểm tra lưới thoát sàn. Hạt kính dễ trôi vào thoát sàn; nếu sau đó nước thoát chậm, xem bài thoát sàn nhà tắm hôi, thoát chậm.

Phần kính còn bám trong khung, bản lề, kẹp nên để thợ gỡ: họ có găng chống cắt, kính bảo hộ và biết tháo phụ kiện mà không làm rơi mảng kính.

Phần cho thợ: kiểm tra và thay kính đúng kỹ thuật

• Ghi nhận điểm khởi vỡ. NITE xác định nguyên nhân bằng cách gom mảnh, soi mặt vết vỡ tìm điểm khởi đầu dưới kính hiển vi; trong vụ kệ tivi, hạt tạp chất nằm trong chính mảnh kính đó. Ở hiện trường, thợ không kết luận được chắc chắn, nhưng nên chụp ảnh vùng quanh bản lề, kẹp, cạnh và góc kính: vết vỡ tỏa ra từ cạnh, góc hay lỗ bản lề thì nghi va đập, mẻ cạnh, lắp ép nhiều hơn.
• Kiểm tra tấm kính còn lại của cùng bộ: cạnh có mẻ không, có vết xước sâu không, bản lề, kẹp có siết quá chặt không, có chỗ kính chạm thẳng vào gạch, kim loại hay vít không.
• Gioăng và đệm: kính không được chạm trực tiếp kim loại. Miratap cấm dùng buồng tắm khi đã tháo gioăng cạnh kính. Thay gioăng chai, rách.
• Khe hở giãn nở: không ép kính sát tường, sát sàn. Nhà lún, tường nghiêng làm khung vặn thì phải xử lý khung trước khi lắp kính mới.
• Không cắt, khoan, mài kính sau khi tôi. Kính mới phải đo tại chỗ, đặt đúng kích thước, lỗ bản lề, lỗ tay nắm trước khi tôi. Mài cho vừa là gây tổn thương ngầm (thợ lắp kính trên báo Đầu tư Chứng khoán).
• Bản lề và độ cân của cánh: cánh xệ làm cạnh kính cọ sàn hay đập khung. Cách chỉnh bản lề, bánh xe cửa lùa có trong bài cửa nhôm kính, cửa lùa bị kẹt, khó đóng.
• Tư vấn cho chủ nhà: hỏi nhà cung cấp kính về heat soak, dán phim an toàn sau khi lắp, hoặc dùng kính dán nếu phụ kiện chịu được tải. Kiểm tra nhãn, dấu của nhà sản xuất trên kính.
• Khi thay thiết bị vệ sinh cạnh vách kính (lavabo, bồn cầu, sen tắm), che chắn kính và tránh để dụng cụ kim loại va vào cạnh. Kỹ thuật lắp thiết bị xem bài lắp đặt lavabo, bồn cầu, thiết bị vệ sinh đúng kỹ thuật.

An toàn khi làm việc với vách kính

• Một tấm kính cường lực 8 mm cỡ cửa buồng tắm đã nặng vài chục ký (bộ hai tấm của Miratap nặng 62 kg). Tháo, lắp kính phải có ít nhất hai người; Miratap yêu cầu vận chuyển bằng tay từ hai người trở lên.
• Đeo găng chống cắt, kính bảo hộ, giày kín mũi khi gỡ kính vỡ.
• Ngắt điện đèn sưởi, quạt hút, ổ cắm gần vách kính trước khi làm. Đèn sưởi lắp sát kính cũng là nguồn nóng cục bộ; vị trí lắp đặt xem bài đèn sưởi nhà tắm: lắp đặt an toàn, chọn loại.
• Khi chưa thay được kính, khóa cửa phòng tắm đó hoặc dán băng cảnh báo, không để trẻ em vào.

Căn hộ mới nhận bàn giao nên kiểm tra kính nhà tắm ngay lúc nghiệm thu: dấu nhà sản xuất, cạnh kính có mẻ không, đã dán phim chưa. Danh mục kiểm tra có trong bài nghiệm thu nhận bàn giao căn hộ chung cư.

Câu hỏi thường gặp

Kính cường lực tự vỡ khi không ai chạm vào là do đâu?

Thường là do hạt nickel sulfide (NiS) trong lõi kính nở khoảng 4% thể tích khi chuyển pha, hoặc do một vết mẻ, vết xước cũ lan dần vào lõi kính dưới tác động của rung và nhiệt độ. NITE (Nhật Bản) mô tả cả hai cơ chế này. Vì vậy kính có thể vỡ sau nhiều tháng, nhiều năm lắp đặt.

Kính cường lực đắt tiền, có dấu chứng nhận thì có tự vỡ không?

Có thể. Vụ ở Hàng Châu năm 2021, kính có chứng nhận 3C bắt buộc của Trung Quốc vẫn vỡ khi người dùng đang tắm. Chứng nhận nói kính đạt tiêu chuẩn kính an toàn, không bảo đảm kính không bao giờ tự vỡ. Kính qua heat soak có rủi ro thấp hơn nhưng cũng không bằng 0.

Có nhìn bằng mắt mà biết tấm kính nào sẽ tự vỡ không?

Không. Hạt NiS NITE tìm thấy trong một vụ kính tự vỡ chỉ có đường kính khoảng 0,17 mm, lại nằm trong lõi kính. Bạn chỉ thấy được vết mẻ ở cạnh, vết xước sâu, kính lung lay hay bản lề xệ; những dấu hiệu đó thì nên gọi thợ kiểm tra.

Dán phim an toàn có làm kính không vỡ nữa không?

Không. Phim không ngăn kính vỡ, nó giữ các hạt kính dính lại khi vỡ để không bắn vào người (Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc). Với vách tắm đang dùng, đây là cách giảm thương tích dễ làm nhất.

Kính heat soak là gì, có nên đặt không?

Là kính đã được nung thêm một lần trước khi xuất xưởng để những tấm chứa hạt NiS vỡ sẵn tại nhà máy. Theo EN 14179-1 (bản 2016), kính được giữ ở 260 ± 10°C ít nhất 2 giờ. Nếu làm vách tắm mới, nên hỏi nhà cung cấp có loại này không, kèm giấy tờ.

Tắm nước nóng có làm vách kính tự vỡ không?

Các tài liệu chúng tôi đọc không đưa ra nhiệt độ nước tắm nào gây vỡ vách kính. Chênh nhiệt và nóng cục bộ là một tác nhân (Cơ quan Người tiêu dùng Hàn Quốc nhắc tới sốc nhiệt với mặt bếp kính), nhưng thường chỉ "kích" tấm kính vốn đã có NiS hoặc vết mẻ cạnh.

Vách kính vỡ rồi có được cắt lại tấm kính cũ cho nhỏ hơn không?

Không. Kính cường lực vỡ là vỡ toàn tấm, và kính tôi nhiệt không cắt, khoan hay mài được sau khi tôi. Phải đo lại và đặt tấm mới đúng kích thước, đúng vị trí lỗ bản lề, rồi mới đem tôi.

Vách kính nhà tắm tự vỡ thì ai chịu trách nhiệm?

Tùy hợp đồng và thời hạn bảo hành của bên lắp đặt hoặc chủ đầu tư. Trong vụ ở Hàng Châu năm 2019, công ty thi công nói chỉ bảo hành kính 2 năm. Hãy chụp ảnh hiện trường, giữ tấm kính còn lại có nhãn, hóa đơn, hợp đồng, rồi liên hệ bên bán, bên lắp. Nếu có người bị thương, ghi lại hồ sơ y tế.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Nếu vách kính nhà tắm vừa tự vỡ, kính có vết mẻ, bản lề xệ hay bạn muốn dán phim an toàn, thay kính dán, bạn có thể chọn thợ nhôm kính đã được xác minh danh tính và tay nghề, hoặc đăng việc để nhận báo giá từ thợ gần bạn. Ghi kích thước vách, độ dày kính nếu biết, kiểu cửa (mở quay hay lùa), kèm ảnh tổng thể, ảnh bản lề và ảnh nhãn trên kính để thợ chuẩn bị đúng. Thợ báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, và tiền công được bảo hành theo chính sách của nền tảng.