Nhà bị ngập nước: ngắt điện, xử lý đồ điện bị ngập và khi nào đóng điện lại

Nhà bị ngập nước thì việc đầu tiên là ngắt aptomat tổng, nhưng chỉ khi bạn đứng ở chỗ khô và tủ điện chưa bị nước chạm tới; nếu phải lội nước mới tới được tủ điện thì ra khỏi nhà và gọi điện lực. Đồ điện bị ngập không được cắm điện bật thử, kể cả khi bên ngoài đã khô và máy có vẻ vẫn chạy. Sau khi nước rút, chỉ đóng điện lại khi ổ cắm, dây, aptomat đã khô hẳn và đường điện đã được thợ kiểm tra cách điện.

Bài này gộp khuyến cáo của EVNHANOI, EVNSPC (Việt Nam), Tổng công ty An toàn Điện Hàn Quốc (한국전기안전공사, KESCO), cơ quan an toàn sản phẩm NITE và hãng Hitachi (Nhật Bản), bài hướng dẫn trên Nhân dân Nhật báo và của Công ty Điện lực Bồ Điền thuộc Lưới điện Quốc gia (Trung Quốc), cùng hướng dẫn xử lý thiết bị điện ngâm nước của Hiệp hội các nhà sản xuất điện Hoa Kỳ (NEMA). Xe điện bị ngập có bài riêng: xe VinFast bị ngập nước.

Nhà bị ngập nước: việc cần làm theo từng giai đoạn

Giai đoạn	Việc nên làm	Việc không làm
Trước khi ngập	Bấm thử nút TEST của aptomat chống giật, kê đồ điện lên cao, rút phích cắm	Để ổ cắm, aptomat ở vị trí thấp hay bị ngập
Nước bắt đầu vào	Ngắt aptomat tổng nếu đứng khô ráo, đeo găng cao su khi rút phích	Lội nước tới tủ điện, chạm tường ướt, ổ cắm, đồ điện
Nước đang ngập	Ra khỏi khu vực ngập, báo điện lực nếu cần cắt điện từ ngoài	Tự đóng điện lại, đứng gần cột điện
Nước rút	Chụp ảnh thiệt hại, mở cửa cho khô, gọi thợ kiểm tra	Bật aptomat ngay, cắm thử đồ điện, sấy đồ bằng lửa
Trước khi dùng lại	Thay ổ cắm, thiết bị bảo vệ đã ngâm nước, đo cách điện, đóng điện từng nhánh	Dùng đồ điện bị ngập khi chưa được kiểm tra

Trước khi ngập: chuẩn bị gì cho hệ thống điện?

KESCO Hàn Quốc khuyên trước mùa mưa lớn nên bấm nút thử của aptomat chống giật (누전차단기) để xem còn tác dụng không, và kiểm tra lớp vỏ của các đoạn dây lộ ra trong và ngoài nhà; dây bong tróc, nứt vỏ thì nhờ thợ điện thay mới. Cách bấm thử và đọc kết quả có trong bài kiểm tra tủ điện gia đình định kỳ.

EVNSPC và EVNHANOI cùng khuyến cáo bố trí dây điện, ổ cắm và thiết bị điện trong nhà cao hơn mức nước thường ngập, và lắp thiết bị đóng cắt có chống rò điện. EVNSPC còn ghi tủ điện ngoài trời phải đặt cao từ 1,4 m để tránh ngập, và không để cầu dao, aptomat ở chỗ có nguy cơ ngập nước. Nhà chưa có chống giật, xem bài chọn và lắp aptomat chống giật cho nhà ở.

Khi có tin mưa lớn, EVNHANOI khuyên kê cao máy bơm, quạt, nồi cơm điện và rút phích cắm. Hitachi Nhật Bản thêm một ý: khi phải rời nhà đi sơ tán, ngắt aptomat để phòng cháy.

Nước đang vào nhà: ngắt điện tổng thế nào cho an toàn?

KESCO ghi rõ: khi nước bắt đầu tràn vào nhà, việc đầu tiên là ngắt aptomat chống giật ở tủ điện gần cửa ra vào, sau đó rút phích cắm các đồ điện, và phải đeo găng tay cao su khi rút. EVNHANOI cũng khuyến cáo khi nhà bị ngập phải cắt ngay cầu dao, aptomat tổng và rút phích cắm.

Điều kiện để tự làm việc này là bạn đứng trên sàn khô và tủ điện chưa bị nước chạm tới. Khi đã có nước đọng:

• GE Appliances (Mỹ) dặn chỉ rút điện đồ đã ngập sau khi nước rút, không bao giờ làm khi đang đứng trong nước.
• Công ty Điện lực Bồ Điền (Trung Quốc) dặn không chạm vào tường ẩm, đồ điện và công tắc đã ngâm nước.
• KESCO giải thích người bị ướt dẫn điện tốt hơn bình thường khoảng 20 lần, nên nguy cơ giật cao hơn nhiều.
• EVNHANOI: không chạm vào thiết bị điện khi tay ướt hoặc đi chân trần trên nền ẩm.

Nếu tủ điện nằm ở tầng trệt đã ngập, hay ổ cắm thấp đã chìm trong nước, đừng lội vào để ngắt. Ra chỗ cao, khô và báo điện lực để cắt điện từ phía ngoài: tổng đài EVNHANOI 19001288, EVNSPC 19001006 hoặc 19009000 (cả hai ghi phục vụ 24/7), các tỉnh khác gọi tổng đài điện lực nơi bạn ở. Tránh xa cột điện, trạm biến áp, dây điện đứt.

Ở nhà nhiều tầng có tủ điện riêng từng tầng, tầng trên còn khô vẫn có thể dùng tạm nếu thợ đã tách riêng nhánh tầng dưới. Đừng tự đoán nhánh nào đi đâu khi đang ngập.

Nước rút rồi, khi nào được đóng điện lại?

Đây là lúc dễ gặp tai nạn nhất vì ai cũng muốn có điện ngay. Các nguồn đều nói giống nhau:

• KESCO: nước rút rồi cũng không được bật aptomat lên ngay. Dùng điện khi còn ẩm có nguy cơ giật điện, gọi là tai nạn thứ cấp.
• Hội Kiến trúc sư tỉnh Kumamoto (Nhật Bản): ổ cắm từng bị nước ngâm thì rút phích, không bật aptomat lên cho tới khi khô hoàn toàn.
• EVNHANOI (10/2025): kiểm tra toàn bộ hệ thống điện trong nhà; ổ cắm, dây có vết cháy xém, rò điện hoặc còn ẩm phải ngừng dùng và thay ngay; dây ngầm, cáp từng bị ngập cần người có chuyên môn kiểm tra; chỉ đóng điện khi chắc chắn thiết bị, dây, ổ cắm, cầu dao đều khô ráo và không hư hại.
• Điện lực Bồ Điền (Trung Quốc, 9/2026): về đến nhà thì kiểm tra cầu dao tổng đang ở trạng thái ngắt; tường ngoài khô không có nghĩa dây đi trong tường đã khô; phải chờ người có chuyên môn kiểm tra rồi mới đóng điện.

Trước khi dọn dẹp, Hội Kiến trúc sư Kumamoto khuyên chụp ảnh trong và ngoài nhà, có thước đặt cạnh vạch nước để thấy rõ mức ngập; ảnh này dùng khi làm hồ sơ bảo hiểm. Chụp cả đồ điện trước khi đem bỏ.

Đồ điện bị ngập có dùng lại được không?

Có thể sửa được một phần, nhưng không được cắm điện bật thử. Lý do theo các nguồn:

• NITE Nhật Bản: bên ngoài khô nhưng bên trong vẫn còn nước, bùn hoặc muối bám, có thể gây cháy. Khi dùng lại phải kiểm tra bên ngoài trước, thử cẩn thận, và nếu máy chạy không bình thường, có tiếng lạ, mùi lạ thì ngừng ngay và hỏi hãng hoặc cửa hàng.
• Hitachi Nhật Bản: đồ điện từng bị ngập có nguy cơ rò điện cao. Nhìn khô chưa chắc bên trong đã khô. Kể cả khi máy tạm thời chạy được cũng tuyệt đối không dùng tiếp mà phải đem kiểm tra, sửa chữa.
• LG Electronics Hàn Quốc (8/2023): đồ điện ngập mà không được trung tâm bảo hành vệ sinh, sửa chữa thì bên trong bị ăn mòn hoặc bùn đất khô lại bám vào, gây rò điện. Sau các trận bão, LG và Samsung đều mở điểm kiểm tra đồ ngập miễn phí ở vùng bị lụt. Ở Việt Nam, hãy hỏi tổng đài bảo hành của hãng xem có chương trình tương tự không.
• Nhân dân Nhật báo (8/2025): nước lũ không phải nước sạch, có muối, chất axit, kiềm nên dẫn điện tốt hơn. Nước lọt vào rất nhanh qua khe cắm điện, lỗ thoát nhiệt, khe nút bấm nhưng khô rất chậm. Bùn cát làm mòn, kẹt ổ bi và bánh răng, kim loại bị gỉ, và trong nước lũ có nhiều mầm bệnh.

Nhân dân Nhật báo dặn thêm ba điều không làm: không tự tháo máy, không thổi bằng máy sấy tóc ở mức nóng vì làm giòn, nứt nhựa và cao su, không dùng thuốc khử trùng đậm đặc hay trộn các loại thuốc với nhau. Điện lực Bồ Điền dặn không hơ lửa. Nên để đồ ở chỗ thoáng, tránh nắng gắt, phơi tự nhiên vài ngày; GE khuyên đặt lịch kiểm tra khoảng 4 đến 5 ngày sau khi máy đã khô. Đồ ngâm nước mặn hay nước lợ thì GE ghi linh kiện điện gần như phải thay, không có cách phục hồi kinh tế.

Tủ lạnh bị ngập

Nhân dân Nhật báo hướng dẫn: bỏ toàn bộ thực phẩm trong tủ vì đã hỏng hoặc nhiễm bẩn, tháo khay, kệ rửa riêng và phơi khô, mở cửa tủ cho thông gió. GE Mỹ thêm: thay lõi lọc nước của tủ có máy làm đá, bỏ đá cũ. Không cắm điện cho tới khi thợ kiểm tra máy nén, quạt, bo mạch và dây nguồn.

Máy giặt bị ngập

Nhân dân Nhật báo hướng dẫn mở van xả để tháo hết nước bẩn trong máy, xả không được thì gọi thợ. Máy cửa trước rất nặng, di chuyển cẩn thận để không bị đổ, và đặt máy cân bằng khi phơi. Bùn lọt vào động cơ, bơm xả, bo mạch là việc thợ phải tháo ra vệ sinh.

Dàn nóng điều hòa bị ngập

Hitachi Nhật Bản có hướng dẫn riêng:

1. Ngắt aptomat riêng của điều hòa, rồi đeo găng cao su rút phích cắm (nếu có).
2. Không chạy điều hòa, kể cả khi trông đã khô. Bên trong có thể còn ẩm hoặc dính tạp chất, có nguy cơ rò điện và cháy.
3. Bùn cát lọt vào khe máy có thể làm hỏng quạt, động cơ dù mức ngập chỉ thấp.
4. Dàn nóng bị đổ thì không tự dựng lên: ống đồng nối dàn nóng với dàn lạnh có thể bị nứt, gas lạnh phun ra gây bỏng, chấn thương. Gọi đơn vị lắp đặt.

Hội Kiến trúc sư Kumamoto ghi dàn nóng ngập nước đôi khi vẫn phục hồi được sau khi rửa sạch và để khô, nên đừng vội vứt; hãy nhờ thợ kiểm tra.

Điện thoại, đồ điện tử nhỏ

Nhân dân Nhật báo khuyên tắt máy ngay, mở khay SIM, nắp pin nếu tháo được, lau ngoài bằng khăn khô rồi để khô tự nhiên, không sấy, không phơi nắng. Chi tiết xem bài điện thoại bị vào nước.

Ổ cắm, công tắc, aptomat bị ngập: sấy khô hay thay mới?

Hướng dẫn của NEMA (Mỹ) cho thiết bị điện ngâm nước ghi rõ:

• Ổ cắm, công tắc, thiết bị chống giật, thiết bị chống sét lan truyền đã ngâm nước thì không dùng tiếp mà phải thay mới. Không thử sấy khô hay rửa rồi dùng lại, vì bùn và tạp chất vẫn còn bên trong, còn mạch điện tử của thiết bị chống giật có thể bị hỏng.
• Aptomat dạng vỏ đúc và cầu chì ngâm nước phải thay. Nước, khoáng chất và bùn làm ăn mòn cơ cấu, rửa trôi dầu bôi trơn, hỏng tiếp điểm và giảm khả năng cách điện, nên aptomat có thể không còn cắt khi có sự cố.
• Đèn đã chìm trong nước (trừ loại thiết kế để ngâm nước) nên thay.

Giá trị thực tế: aptomat ngâm nước vẫn gạt lên xuống được không có nghĩa là nó còn bảo vệ được. Thay ổ cắm, công tắc, aptomat thường rẻ hơn nhiều so với rủi ro cháy, giật. Nhân lúc thay, nên nâng ổ cắm lên cao hơn mức nước nhà bạn từng ngập, như EVN khuyến cáo. Ổ cắm thay mới phải chọn loại chịu đủ dòng, cách thay xem bài ổ cắm bị lỏng, phích cắm không ăn.

Phần cho thợ: kiểm tra trước khi đóng điện lại

1. Khảo sát: hỏi mức nước cao nhất, thời gian ngập, nước sạch hay nước bẩn, có lẫn nước mặn không. Xem vạch nước trên tường so với độ cao ổ cắm, tủ điện, hộp nối. Ghi lại đồ điện nào đã ngập.
2. Giữ nguồn ngắt: tủ tổng, công tơ hay hộp nối nằm dưới vạch nước thì làm việc với điện lực trước, không tự đóng.
3. Thay thiết bị ngâm nước: ổ cắm, công tắc, aptomat, RCBO/ELCB, cầu chì, chống sét lan truyền, đèn nằm dưới vạch nước (theo NEMA). Mở hộp nối, đế âm tường dưới vạch nước để xả bùn và kiểm tra mối nối gỉ.
4. Đo cách điện từng nhánh bằng megomet khi dây đã khô, đã rút hết đồ điện và tháo thiết bị điện tử khỏi mạch. Đo giữa các dây với nhau và giữa dây với đất. Mức tham khảo: quy định kỹ thuật thiết bị điện của Nhật (省令 第58条) yêu cầu mỗi mạch tách được bằng aptomat phải đạt từ 0,1 MΩ khi điện áp đối đất từ 150 V trở xuống, 0,2 MΩ cho mạch khác tới 300 V, và 0,4 MΩ trên 300 V. Lưới 220 V một pha ở Việt Nam có điện áp đối đất khoảng 220 V, nên nếu theo cách chia của Nhật thì thuộc nhóm 0,2 MΩ. Đây là ngưỡng tối thiểu của Nhật, chúng tôi chưa đối chiếu quy chuẩn Việt Nam cho trường hợp này; mạch đo thấp bất thường so với các mạch khác trong nhà vẫn nên tìm nguyên nhân.
5. Dây điện: NEMA ghi dây loại chỉ dùng cho nơi khô (ví dụ cáp NM-B ở Mỹ) đã ngâm nước thì phải thay. Dây trong ống âm tường ngâm nước bẩn lâu ngày, ống còn đọng nước hay bùn, nên cân nhắc kéo lại.
6. Đóng điện từng nhánh, bắt đầu từ nhánh không bị ngập. Bấm TEST cho từng thiết bị chống giật sau khi đóng. Nhánh nào làm chống giật nhảy thì tách ra tìm chỗ rò; cách khoanh vùng xem bài nhà bị rò điện, chạm vào bị tê.
7. Đồ điện: chỉ cấp điện cho máy đã được hãng hoặc thợ chuyên ngành kiểm tra. Ghi rõ cho chủ nhà máy nào đã kiểm tra, máy nào chưa.

An toàn khi có người bị điện giật lúc ngập

Theo KESCO:

• Không chạm tay trần vào người bị giật. Ngắt aptomat trước, gọi cấp cứu (115), rồi dùng vật cách điện khô như găng cao su, gậy gỗ để tách người bị nạn ra khỏi dây hay vật dẫn điện.
• Đưa người bị nạn tới chỗ an toàn, kiểm tra ý thức, nhịp thở, mạch; làm hồi sức tim phổi trong lúc chờ cấp cứu nếu bạn đã được học.
• Kể cả khi không có triệu chứng nặng, có vết bỏng nhỏ hay nghi gãy xương thì đưa đi viện ngay. Không cho uống nước trong lúc chờ xe cứu thương.

Thấy dây điện đứt, cột điện đổ trong nước: đứng xa, không lội qua, báo ngay điện lực. Điện lực Bồ Điền khuyên lùi ra xa từ 8 m trở lên. Đồ điện bốc khói, cháy: ngắt điện trước, không dội nước, dùng bình chữa cháy bột và gọi 114.

Câu hỏi thường gặp

Nhà bị ngập nước có nên ngắt aptomat tổng không?

Có, nếu bạn đứng chỗ khô và tủ điện chưa bị ngập. KESCO và EVNHANOI đều xếp ngắt aptomat tổng là việc đầu tiên. Nếu phải lội nước mới tới tủ điện thì đừng làm, ra chỗ an toàn và báo điện lực.

Đồ điện bị ngập nước, phơi khô rồi bật thử có sao không?

Có nguy cơ. NITE và Hitachi ghi bên trong có thể còn nước, bùn, muối dù ngoài đã khô, có thể gây rò điện và cháy. Hitachi dặn kể cả khi máy tạm chạy được cũng không dùng tiếp mà phải đem kiểm tra.

Nước rút bao lâu thì đóng điện lại được?

Không có con số chung. EVNHANOI chỉ cho đóng điện khi dây, ổ cắm, cầu dao, thiết bị đã khô hoàn toàn và không hư hại. Điện lực Bồ Điền gợi ý phơi đồ ít nhất 3 đến 5 ngày rồi nhờ thợ đo cách điện. Cách chắc nhất là để thợ đo cách điện từng nhánh rồi mới đóng.

Ổ cắm bị ngập có cần thay không?

Nên thay. NEMA ghi ổ cắm, công tắc, thiết bị chống giật đã ngâm nước không được sấy hay rửa để dùng lại vì bùn và tạp chất còn bên trong. EVNHANOI cũng yêu cầu thay ổ cắm có vết cháy xém, rò điện hoặc còn ẩm.

Aptomat bị ngập vẫn gạt được, có cần thay?

Nên thay. NEMA ghi nước và bùn làm ăn mòn cơ cấu, hỏng tiếp điểm và giảm cách điện bên trong aptomat, nên nó có thể không cắt khi có sự cố dù vẫn gạt được bình thường.

Tủ lạnh bị ngập nước có sửa được không?

Nhiều trường hợp sửa được, nhưng phải để thợ kiểm tra trước khi cắm điện. Bỏ hết thực phẩm, tháo khay rửa và phơi, mở cửa tủ cho khô (Nhân dân Nhật báo). Tủ có máy làm đá thì thay lõi lọc nước và bỏ đá cũ (GE).

Dàn nóng điều hòa bị ngập có chạy lại được không?

Không chạy khi chưa kiểm tra. Hitachi hướng dẫn ngắt aptomat điều hòa, rút phích bằng găng cao su và gọi thợ. Dàn nóng bị đổ thì không tự dựng lên vì ống gas có thể nứt. Hội Kiến trúc sư Kumamoto ghi dàn nóng đôi khi vẫn phục hồi được sau khi rửa và để khô.

Có thể dùng máy sấy tóc để làm khô đồ điện bị ngập không?

Không nên dùng chế độ nóng. Nhân dân Nhật báo cảnh báo nhiệt cao làm nhựa, cao su bên trong lão hóa, nứt; Điện lực Bồ Điền cấm hơ lửa. Để đồ khô tự nhiên nơi thoáng, tránh nắng gắt, rồi nhờ thợ kiểm tra.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Sau khi nhà bị ngập, bạn có thể chọn thợ điện đã được xác minh danh tính và tay nghề, hoặc đăng việc để nhận báo giá từ thợ gần bạn. Ghi mức nước cao nhất, tủ điện và ổ cắm nào đã ngập, đồ điện nào bị ngâm, kèm ảnh vạch nước trên tường và tủ điện để thợ chuẩn bị đúng thiết bị thay thế. Thợ báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, và tiền công được bảo hành theo chính sách của nền tảng.