Nồm ẩm, tường đổ mồ hôi: vì sao bị và cách chống nồm, chống ẩm mốc trong nhà

Nồm ẩm làm tường đổ mồ hôi, sàn ướt nhẹp vì không khí ấm và rất ẩm từ ngoài tràn vào nhà, gặp tường và sàn còn lạnh sau đợt rét thì hơi nước ngưng lại thành giọt, giống hơi nước đọng ngoài cốc nước đá. Đây là nước từ không khí, không phải nước thấm từ ngoài tường hay từ ống nước. Muốn chống nồm thì phải giảm hơi ẩm trong không khí (đóng cửa, máy hút ẩm, chế độ Dry của điều hòa) và lau khô bề mặt, còn quét thêm lớp chống thấm không giải quyết được.

Bài này giải thích cơ chế theo các dự báo viên của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn (KTTV) Quốc gia và tài liệu về ẩm, nấm mốc của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), cách phân biệt nồm với thấm, những việc bạn tự làm được, và phần dành cho thợ khi chủ nhà gọi đến vì "tường chảy nước".

Vì sao trời nồm tường đổ mồ hôi?

Theo bài trên báo Gia đình và Xã hội (Sức khỏe và Đời sống, 2/2023) dẫn lời bà Phạm Thị Trâm, dự báo viên Phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia: khi không khí lạnh suy yếu và dịch ra biển, nó bị biến tính, độ ẩm tăng lên rất nhiều. Những ngày nồm, độ ẩm không khí lên khoảng 90%. Khối không khí này vào nhà gặp các bề mặt lạnh như sàn, bậc cầu thang, tường, hơi nước bão hòa và ngưng tụ thành giọt. Ngưng càng nhiều thì nền và tường càng chảy nước. Buổi trưa và chiều, trời ấm lên mà trong nhà còn lạnh, không khí ấm ẩm tràn vào lại càng ngưng tụ nhiều hơn.

Cũng theo bài báo, ông Trần Quang Năng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết của Trung tâm, cho biết nồm chỉ kết thúc khi không khí lạnh suy yếu hoàn toàn, hoặc có đợt không khí lạnh mạnh khác, khô hơn tràn xuống, hoặc có mưa rào diện rộng. Nồm thường gặp ở miền Bắc, nhất là Đông Bắc Bộ, khoảng tháng 2 đến tháng 4.

Điểm sương là gì?

Không khí ở mỗi nhiệt độ chỉ chứa được một lượng hơi nước nhất định. Tài liệu Phụ lục C "Moisture, Mold and Mildew" của EPA giải thích: không khí càng nguội thì độ ẩm tương đối càng tăng, đến 100% thì hơi nước chuyển thành nước lỏng. Nhiệt độ mà tại đó không khí bắt đầu ngưng tụ gọi là điểm sương. Không cần thêm hơi nước, chỉ cần không khí nguội xuống điểm sương là đủ.

Từ đó có hai điều quan trọng:

• Bề mặt nào lạnh dưới điểm sương thì ướt. Theo EPA, độ ẩm cao nhất trong phòng luôn nằm sát bề mặt lạnh nhất, gọi là "bề mặt ngưng tụ đầu tiên". Vì vậy sàn gạch, chân tường, tường hướng bắc, mặt kính, ống nước lạnh thường ướt trước.
• Bề mặt càng lạnh so với điểm sương thì càng sũng nước. Bài báo trên cũng ghi: nhiệt độ mặt nền càng thấp so với điểm sương thì mặt nền càng ướt nhiều.

EPA nêu ba hướng để bề mặt không đạt điểm sương: giảm lượng hơi nước trong không khí, tăng chuyển động không khí trên bề mặt, và tăng nhiệt độ (không khí trong phòng hoặc chính bề mặt). Mọi cách chống nồm hiệu quả đều quy về ba hướng này.

Phân biệt nồm ẩm với tường bị thấm

Nhiều chủ nhà thấy tường ướt là gọi thợ chống thấm. Hai hiện tượng cần xử lý khác nhau:

Dấu hiệu	Đọng sương do nồm	Thấm nước
Thời điểm	Xuất hiện theo đợt thời tiết nồm, hết khi trời hanh khô	Kéo dài cả ngày khô, nặng hơn sau mưa hoặc khi dùng nước
Vị trí	Rải đều trên mặt tường, sàn, cả tường trong nhà không giáp mưa hay nhà vệ sinh	Tập trung một vùng: chân tường, quanh cửa sổ, dưới sênh mái, sát nhà vệ sinh, theo đường ống
Hình dạng	Lấm tấm giọt hoặc lớp ướt mỏng trên bề mặt sơn, gạch, kính	Mảng loang, viền ố vàng, sơn phồng, bong, có muối trắng
Lau khô	Lau xong lại đọng tiếp nếu không giảm ẩm, nhưng trời khô là hết hẳn	Lau xong vẫn ẩm từ bên trong, sờ thấy lớp vữa ướt
Sàn	Toàn bộ sàn gạch trơn, kể cả giữa phòng	Ướt cục bộ quanh một điểm

Nếu sau đợt nồm, tường khô hết mà vẫn còn vết ố, bong sơn ở một vùng, thì đó là thấm, cần làm theo bài tường bị thấm, bong sơn: nguyên nhân và cách chống thấm. Trần ngay dưới nhà vệ sinh bị ướt, nhỏ giọt thì gần như chắc chắn là thấm hoặc rò ống, không phải nồm. Cũng có nhà bị cả hai: tường đã ngậm nước do thấm sẵn sẽ lạnh và ẩm hơn, nên mùa nồm mốc lên nhanh hơn chỗ khác.

Chống nồm: bạn tự làm được gì?

1. Đóng cửa khi trời nồm, mở khi gió khô về

Không khí ngoài trời ngày nồm vừa ấm vừa gần bão hòa hơi nước. Mở cửa là đưa thêm hơi ẩm vào gặp sàn tường lạnh. Bài của dự báo viên ở trên mô tả đúng điều này: trưa chiều ấm lên, không khí ẩm tràn vào nhà còn lạnh thì ngưng tụ càng nhiều. Vì vậy:

• Đóng cửa sổ, cửa ban công những ngày nồm, nhất là buổi trưa chiều.
• Mở cửa thông gió khi có đợt không khí lạnh khô tràn về hoặc trời nắng hanh, theo dõi bản tin dự báo của Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia.
• Nhà vệ sinh, bếp vẫn bật quạt hút khi tắm, nấu để hơi nước từ sinh hoạt không lan ra các phòng.

2. Máy hút ẩm: đặt độ ẩm bao nhiêu?

EPA khuyên giữ độ ẩm trong nhà dưới 60%, lý tưởng trong khoảng 30% đến 50%, và chỉ cần một ẩm kế đơn giản để đo. Với máy hút ẩm, đặt mức khoảng 50% đến 55% là hợp lý, dưới ngưỡng 60% của EPA mà không bắt máy chạy suốt. Một số lưu ý:

• Đóng kín cửa phòng đang hút ẩm. Mở cửa thì máy phải hút cả hơi ẩm ngoài trời tràn vào.
• Đổ nước bình hằng ngày. Nước đứng lâu dễ có mùi, nhớt và làm kẹt phao báo đầy.
• Phòng lạnh dưới khoảng 5°C hoặc máy đang xả đá thì máy chạy mà không ra nước. Đây không phải hỏng. Các lỗi và giới hạn nhiệt độ theo từng hãng có trong bài máy hút ẩm Xiaomi, Deerma, Midea báo lỗi.
• Không có ẩm kế thì nhìn sàn và kính: lau khô xong mà một lúc sau không đọng lại là độ ẩm đã xuống đủ.

3. Chế độ Dry của điều hòa

Sách hướng dẫn điều hòa Daikin dòng FTXV (bản chính hãng, phân phối tại Đài Loan) ghi: chế độ DRY loại bỏ độ ẩm trong khi giữ nhiệt độ phòng ở mức gần nhất có thể; máy tự điều khiển nhiệt độ và tốc độ quạt nên người dùng không chỉnh tay được; khi nhiệt độ phòng tăng, máy tự chuyển sang làm lạnh. Cùng tài liệu có một lưu ý quan trọng cho mùa nồm: khi nhiệt độ ngoài trời thấp hơn trong phòng, hút ẩm kém hiệu quả hơn.

Thực tế khi dùng:

• Đóng cửa phòng, bật Dry vài giờ vào lúc ẩm nhất.
• Đừng kỳ vọng Dry làm khô nhanh như máy hút ẩm chuyên dụng. Nhiều người phàn nàn bật Dry mà sàn vẫn ướt, thường do cửa mở hoặc trời ngoài lạnh như lưu ý trên.
• Điều hòa có chế độ sưởi (hai chiều) có thể dùng sưởi để làm ấm không khí và bề mặt, đúng hướng "tăng nhiệt độ" của EPA. Đây là suy luận từ cơ chế điểm sương, hãng không ghi sưởi là chế độ chống nồm.
• Sau mùa nồm, dàn lạnh ẩm lâu ngày dễ có mùi. Cách xử lý ở bài điều hòa có mùi hôi, mùi mốc.

4. Lau khô sàn, không lau ướt

• Lau sàn bằng khăn khô thấm nước hoặc cây lau đã vắt thật kiệt. Lau ướt chỉ thêm nước vào phòng.
• Lau khô mặt kính, mặt đá bếp, gương nhà tắm sau khi dùng.
• Bật quạt thổi dọc sàn, dọc tường ướt. EPA ghi tăng chuyển động không khí trên bề mặt là một cách giảm ngưng tụ.
• Theo EPA, vật liệu bị ướt nên được làm khô trong vòng 24 đến 48 giờ để nấm mốc không kịp mọc. Thảm, đệm, rèm ướt cần mang ra phơi hoặc sấy khi có nắng.
• Bọc cách nhiệt ống nước lạnh đi nổi (EPA khuyên bọc các bề mặt lạnh như ống nước lạnh) để ống không đọng nước nhỏ xuống tường, trần.
• Hạn chế phơi quần áo trong nhà những ngày nồm. Quần áo ướt là nguồn hơi nước rất lớn.

5. Các vật hút ẩm đơn giản

Than hoa, vôi sống, gói hút ẩm đặt trong tủ quần áo, tủ giày giúp giảm ẩm trong không gian kín nhỏ. Với cả căn phòng, lượng hút được nhỏ hơn nhiều so với máy hút ẩm. Vôi sống tỏa nhiệt khi gặp nước, cần để trong hộp kín đáy, xa tầm tay trẻ em.

Sơn chống nồm, gạch chống nồm có hiệu quả không?

Trên thị trường có các sản phẩm quảng cáo "chống nồm", "chống đọng sương". Nên hiểu đúng giới hạn:

• Đọng sương phụ thuộc nhiệt độ bề mặt và độ ẩm không khí, theo cơ chế EPA mô tả. Một lớp sơn hay men gạch mỏng gần như không làm thay đổi nhiệt độ của bức tường hay nền nhà bên dưới, nên không ngăn được việc đọng sương. Chúng tôi chưa tìm thấy tài liệu kỹ thuật của hãng sơn hay hãng gạch nào chứng minh sản phẩm làm hết đọng sương khi độ ẩm khoảng 90%.
• Sơn có tính năng kháng nấm mốc giúp mặt sơn ít mốc, dễ lau hơn sau mỗi đợt nồm. Đó là chống mốc, không phải chống đọng sương.
• Gạch ít hút nước, bề mặt nhám không làm sàn hết đọng nước, nhưng nước đọng nằm trên mặt dễ lau hơn và bề mặt nhám đỡ trơn hơn gạch bóng. Khi chọn gạch, hỏi người bán độ hút nước và hệ số chống trơn của đúng mã gạch, đừng dựa vào chữ "chống nồm".
• Sàn gỗ, sàn nhựa lót trên lớp đệm ấm hơn gạch khi chạm nên ít đọng hơn. Tuy vậy, nước đọng hoặc nước thấm từ dưới lên vẫn có thể làm hỏng sàn gỗ, cần chọn loại phù hợp chỗ ẩm.
• Cách nhiệt cho tường, mái (tường hai lớp, tấm cách nhiệt) giúp mặt tường trong ấm hơn, đúng hướng "tăng nhiệt độ bề mặt". Đây là việc cải tạo lớn, nên tính khi làm lại nhà chứ không phải giải pháp tức thời.

EPA còn dặn không sơn hoặc trám silicon lên bề mặt đang mốc, vì sơn phủ lên mốc dễ bong. Muốn sơn lại sau mùa nồm, phải đợi tường khô, xử lý mốc, rồi làm đúng quy trình trong bài sơn lại nhà cũ: quy trình đúng.

Đồ điện trong nhà khi trời nồm

Bài báo Gia đình và Xã hội nêu tivi, loa, âm ly, máy tính, ổ điện, bảng điện là các thiết bị dễ gặp sự cố khi độ ẩm cao, vì thường đặt sát tường hoặc trong góc nhà, nơi tường chảy nước đầu tiên. Tổng Công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) khuyến cáo khi sàn, ổ cắm, thiết bị điện bị ướt thì ngắt nguồn (tắt cầu dao, CB), vì thiết bị ướt có nguy cơ chạm, chập điện; và nên lắp thiết bị đóng cắt có chức năng chống rò điện. Khuyến cáo này đưa ra cho mùa mưa, nhưng áp dụng được cho các ngày tường, sàn chảy nước.

Việc nên làm:

• Kê thiết bị cách tường vài phân, không để ổ cắm, dây nguồn nằm trên sàn ướt.
• Ổ cắm, công tắc trên bức tường đang đọng nước: lau khô mặt ngoài sau khi đã ngắt điện, không cắm rút khi tay ướt.
• Thiết bị nghi bị đọng nước bên trong (màn hình mờ hơi nước, có giọt trong vỏ) thì rút điện, để khô hẳn rồi mới bật lại.
• Nhà chưa có aptomat chống giật thì nên lắp. Xem bài chọn và lắp aptomat chống giật cho nhà ở.
• Chạm vào tủ lạnh, máy giặt, vỏ thiết bị thấy tê thì ngắt điện ngay, kiểm tra theo bài nhà bị rò điện, chạm vào bị tê.

Xử lý mốc sau đợt nồm

Theo hướng dẫn của EPA:

• Mốc trên bề mặt cứng (gạch, sơn, kính): chà bằng nước pha chất tẩy rửa, rồi lau khô hoàn toàn.
• Không bao giờ trộn nước tẩy chứa clo (javen) với chất tẩy rửa có amoniac, vì sinh khí độc.
• Vật liệu xốp, thấm nước như tấm trần, thảm nếu đã mốc có thể phải bỏ.
• Vùng mốc rộng hơn khoảng 10 foot vuông (chừng 1 m²), hoặc nhà đã ngấm nước nặng, nên tìm người có chuyên môn.
• Đeo khẩu trang, găng tay khi cọ mốc, mở cửa khi trời đã khô.

Phần cho thợ: khảo sát nhà "tường chảy nước"

Khi chủ nhà gọi vì tường, sàn ướt, cần phân biệt nồm và thấm trước khi báo giá chống thấm:

1. Hỏi thời điểm. Ướt từ khi nào, có hết vào ngày hanh khô không, có trùng đợt nồm theo bản tin dự báo không.
2. Đo độ ẩm không khí và nhiệt độ. Ẩm kế cho số độ ẩm tương đối và nhiệt độ phòng. Nhiệt kế hồng ngoại đo nhiệt độ mặt tường, mặt sàn. Từ nhiệt độ và độ ẩm phòng tra ra điểm sương (bảng tra hoặc máy đo có sẵn chức năng tính điểm sương). Bề mặt thấp hơn điểm sương thì việc đọng sương là đúng vật lý, không cần tìm chỗ thấm.
3. Đo ẩm trong vật liệu. Máy đo độ ẩm tường (loại kim hoặc cảm ứng) cho biết lớp vữa bên trong ướt hay chỉ mặt ngoài ướt. Đọng sương làm ướt mặt; thấm làm ướt sâu và thường ướt nhất ở một điểm, giảm dần ra xung quanh.
4. Xem vị trí so với nguồn nước. Mảng ướt có trùng ống cấp, ống thoát, nhà vệ sinh, sênh mái, mặt tường hứng mưa không. Nếu có, thử áp lực đường ống hoặc khóa vòi xem đồng hồ nước theo bài phát hiện rò rỉ âm tường.
5. Tìm cầu nhiệt. EPA nhắc mốc thường mọc ở một mảng tường hay dọc mép tường giáp trần vì chỗ đó lạnh hơn, ví dụ dầm, cột bê tông, góc tường ngoài, chỗ hở cách nhiệt. Mốc theo đường dầm cột là dấu hiệu cầu nhiệt, xử lý bằng thông gió, cách nhiệt, không phải chống thấm.
6. Báo rõ cho chủ nhà. Nếu là đọng sương, nói thẳng rằng quét chống thấm không hết, tư vấn giảm ẩm. Nếu có thấm thật, báo phạm vi, hẹn làm khi tường khô sau đợt nồm, vì phần lớn vật liệu chống thấm và sơn cần nền khô theo tài liệu từng hãng.

An toàn khi xử lý nồm

• Ngắt điện trước khi lau ổ cắm, công tắc, thiết bị bị đọng nước.
• Sàn gạch ướt rất trơn, nhất là cầu thang. Đi dép đế bám, lau khô bậc thang thường xuyên, chú ý người già và trẻ nhỏ.
• Đặt máy hút ẩm chắc chắn, dây nguồn không vắt qua lối đi, không dùng ổ cắm kéo dài nằm trên sàn ướt.
• Không trộn các loại hóa chất tẩy mốc với nhau. Mở cửa thông gió khi dùng hóa chất, chọn lúc trời khô.
• Không dùng bếp than, lò sưởi đốt nhiên liệu trong phòng kín để làm khô nhà.

Khi nào nên gọi thợ?

• Đã hết nồm, trời khô nhiều ngày mà một vùng tường vẫn ẩm, ố, bong sơn: có thể là thấm.
• Trần ướt, nhỏ giọt, nhất là dưới nhà vệ sinh hoặc sân thượng.
• Ổ cắm, bảng điện từng bị ướt, có mùi khét, aptomat nhảy, chạm vỏ thiết bị bị tê.
• Mốc lan rộng hơn khoảng 1 m² hoặc trên vật liệu khó thay.
• Muốn sơn lại hoặc cải tạo cách nhiệt sau mùa nồm.

Câu hỏi thường gặp

Độ ẩm bao nhiêu thì bị nồm?

Theo các dự báo viên của Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia được báo chí dẫn lại, những ngày nồm độ ẩm không khí khoảng 90%. Tuy nhiên đọng sương không chỉ phụ thuộc độ ẩm mà còn phụ thuộc bề mặt lạnh đến đâu so với điểm sương. Cùng độ ẩm, nhà sàn gạch, tường lạnh sẽ ướt hơn nhà sàn gỗ, tường cách nhiệt.

Chống nồm có nên mở cửa cho thoáng?

Không nên mở khi trời đang nồm. Không khí bên ngoài ấm và ẩm, vào nhà gặp sàn tường lạnh sẽ ngưng tụ thêm. Chỉ mở khi có gió lạnh khô tràn về hoặc trời nắng hanh.

Máy hút ẩm nên đặt độ ẩm bao nhiêu?

EPA khuyên giữ độ ẩm trong nhà dưới 60%, lý tưởng 30% đến 50%. Đặt máy khoảng 50% đến 55% và đóng kín cửa phòng là cách cân bằng giữa hiệu quả và tiền điện.

Bật điều hòa chế độ Dry mà sàn vẫn ướt là sao?

Thường do cửa đang mở, phòng quá rộng so với máy, hoặc trời ngoài lạnh. Sách hướng dẫn Daikin ghi hút ẩm kém hiệu quả hơn khi ngoài trời lạnh hơn trong phòng. Đóng cửa, kết hợp quạt thổi sàn hoặc dùng máy hút ẩm chuyên dụng.

Tường đổ mồ hôi có phải tường bị thấm không?

Không nhất thiết. Đọng sương rải đều trên bề mặt, hết khi trời khô. Thấm tập trung ở một vùng, có vết ố, bong sơn và vẫn ẩm khi trời khô. Đo độ ẩm trong vữa là cách chắc nhất để phân biệt.

Sơn chống thấm có chống được nồm không?

Không. Sơn chống thấm ngăn nước đi xuyên qua tường, còn nồm là hơi nước trong phòng ngưng trên mặt tường lạnh. Sơn kháng mốc chỉ giúp mặt tường ít mốc và dễ lau sau nồm.

Nồm có làm hỏng đồ điện không?

Có thể. Thiết bị đặt sát tường, ổ cắm trên tường ướt, dây nguồn trên sàn ướt có nguy cơ chập, rò điện. Kê đồ cách tường, ngắt điện thiết bị bị ướt, và nên có aptomat chống giật.

Lau sàn bằng gì những ngày nồm?

Khăn khô thấm nước hoặc cây lau vắt thật kiệt, kết hợp quạt thổi sàn. Không lau ướt và không dội nước rửa sàn những ngày nồm.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Nếu trời đã khô mà tường vẫn ẩm, ố, bong sơn, hoặc trần nhỏ giọt, bạn có thể đặt thợ chống thấm đến kiểm tra hoặc đăng việc nhận báo giá. Thợ trên Thuê Thợ 365 đã được xác minh danh tính, khảo sát và báo giá trực tiếp với bạn trước khi làm, tiền công được bảo hành theo chính sách của nền tảng. Ở chung cư, bạn có thể xem thêm thuê thợ cho căn hộ chung cư.