Trần thạch cao bị nứt, võng, ố nước, nấm mốc: nguyên nhân, cách sửa và khi nào phải thay tấm

Trần thạch cao nứt ở mối nối thường do xử lý mối nối chưa đúng, khung hoặc nhà bị chuyển vị, hoặc giãn nở theo độ ẩm và nhiệt độ. Trần võng thường do khung xương thưa, tấm quá mỏng so với khoảng cách khung, độ ẩm cao kéo dài hoặc treo đồ quá nặng. Trần ố vàng, phồng, mốc gần như luôn là có nước từ phía trên: mái dột, sàn vệ sinh tầng trên thấm, ống nước rò, ống thoát nước máy lạnh.

Cách sửa tùy mức độ: vết nứt nhỏ thì trét lại mối nối; vết ố đã khô, tấm còn cứng thì xử lý bề mặt rồi sơn lại; còn tấm đã mềm lõi, bong giấy rộng, võng, mốc nhiều hoặc dính nước bẩn thì nên thay tấm. Dù sửa kiểu nào, phải chặn nguồn nước trước, nếu không vết ố và mốc sẽ quay lại. Bài này tổng hợp hướng dẫn của Vĩnh Tường, Gyproc (Saint-Gobain), Knauf và một số nhà sản xuất tấm thạch cao khác để bạn biết khi nào sửa được, khi nào phải thay.

Nhận biết lỗi trần thạch cao

Hiện tượng	Trông như thế nào	Nguyên nhân hay gặp
Nứt mối nối	Vết nứt thẳng, chạy đúng đường nối giữa hai tấm	Bột và băng keo mối nối làm thiếu lớp hoặc khô quá nhanh; khung hoặc kết cấu chuyển vị; giãn nở do ẩm, nhiệt
Nứt góc trần tường	Vết nứt dọc theo góc giáp tường	Kết cấu chuyển vị, xử lý góc không đúng, sơn quá dày
Nứt chéo	Vết nứt xiên từ góc lỗ đèn, lỗ thăm trần	Điểm yếu do khoét lỗ, chuyển vị
Lồi đầu vít, ố đầu vít	Hàng chấm tròn lộ ra theo hàng	Vít bắn chưa đúng, khung lệch, ẩm
Võng	Trần xệ xuống giữa các khung, nhìn nghiêng thấy gợn sóng	Khung thưa, tấm mỏng, ẩm cao kéo dài, tải nặng đè lên trần
Ố nước	Vệt vàng nâu, có viền loang	Nước thấm từ trên
Phồng, bong giấy	Lớp giấy mặt phồng rộp, bóc ra được	Tấm bị ướt lâu, giấy mất bám vào lõi
Nấm mốc	Chấm đen, xanh, mùi ẩm	Tấm ướt không được làm khô kịp

Phân loại theo bảng trên dựa trên sổ tay xây dựng của CGC (công ty thuộc USG, nhà sản xuất tấm thạch cao Sheetrock), chương Sự cố, cách khắc phục và phòng ngừa.

Vì sao trần bị võng

Theo sổ tay CGC, tấm trần bị võng thường xảy ra khi độ ẩm cao, với các nguyên nhân: khung đỡ không đủ, tấm quá mỏng so với nhịp khung, điều kiện thi công kém, đặt lớp cách nhiệt đè trực tiếp lên tấm trần, hoặc tấm lắp ép không khít. Tài liệu ghi thêm: lớp hoàn thiện gốc nước làm ướt giấy mặt và làm yếu lõi cũng gây võng sau khi lắp.

Hướng dẫn của GIB (nhà sản xuất tấm thạch cao ở New Zealand) cho thấy rõ ảnh hưởng của độ dày: tấm 10 mm võng nhiều hơn đáng kể so với tấm 13 mm trên cùng khoảng cách khung, và điều kiện ẩm làm võng nặng thêm.

Khoảng cách khung xương theo hãng

Mỗi hệ khung có thông số riêng, thợ phải theo đúng tài liệu của hệ đang dùng. Ví dụ với khung trần chìm Vĩnh Tường Alpha dùng tấm Gyproc (tài liệu của Saint-Gobain Việt Nam, hiệu lực từ 04/2018):

• Khoảng cách giữa các thanh chính: 1000 mm. Thanh chính đầu tiên cách tường 400 mm.
• Khoảng cách giữa các thanh phụ: 406 mm, gắn vuông góc với thanh chính bằng khóa liên kết.
• Chiều dài tấm lắp vuông góc với thanh phụ, các tấm lắp so le.
• Vít bắt tấm: cách nhau 150 mm ở biên tấm, 240 mm ở lòng tấm. Vít cách cạnh tấm nguyên khoảng 10 mm, cách cạnh cắt 13 mm, xuyên qua khung ít nhất 10 mm.
• Khả năng chịu tải của hệ (khẩu độ 1000 x 406 mm): tải trọng điểm 6,5 kg, tải theo đường 12 kg/m, tải phân bố đều 19 kg/m².

Với hệ khung trần của Knauf ở Việt Nam, trang giới thiệu của hãng ghi khoảng cách thanh chính tối đa tới 1200 mm, 1100 mm và 1000 mm cho ba dòng khung khác nhau, thanh phụ 406 mm. Chúng tôi chỉ đọc được đoạn trích của trang này, chưa đọc được tài liệu thi công đầy đủ của Knauf.

Con số tải trọng điểm 6,5 kg ở trên cho thấy một điều quan trọng: không treo đèn chùm, quạt trần, máy chiếu, kệ nặng trực tiếp vào tấm thạch cao hay khung trần khi chưa có ty treo, khung gia cố riêng bắt vào sàn bê tông. Treo nặng lâu ngày là một nguyên nhân võng và nứt.

Tấm thường và tấm chịu ẩm khác nhau thế nào

Theo tài liệu kỹ thuật tấm thạch cao Vĩnh Tường-Gyproc:

Loại tấm	Nhận diện	Dùng cho
Tấm tiêu chuẩn	Giấy mặt trước màu xám ngà, mặt sau màu nâu, biên tấm in màu xanh dương và trắng	Trần và tường nội thất trong nhà
Tấm siêu chịu ẩm	Giấy mặt trước màu xanh rêu nhạt, mặt sau nâu, biên tấm màu trắng và xanh lá	Trần, tường trong nhà ở khu vực ẩm như phòng tắm, nhà bếp. Không liên tục tiếp xúc trực tiếp với nước
Glasroc H	Mặt xanh dương nhạt phủ lớp sợi thủy tinh	Khu vực bán hở có độ ẩm cao, trừ chỗ ngâm nước kéo dài như sàn nhà tắm, bên trong hồ bơi

Tài liệu của hãng ghi rõ giới hạn: cả tấm tiêu chuẩn và tấm siêu chịu ẩm đều không phù hợp cho khu vực có độ ẩm cao liên tục, và không được dùng để ngăn nước. Tấm thạch cao cũng không phù hợp ở nơi nhiệt độ cao hơn 49°C.

Knauf Việt Nam giới thiệu dòng tấm chịu ẩm MoistShield (9 mm, 12,7 mm) với độ hút nước dưới 5%, dùng cho bếp, phòng tắm, khu vực khí hậu ẩm (theo đoạn trích trang sản phẩm của hãng).

Ý nghĩa thực tế: tấm chịu ẩm chịu được hơi ẩm, không chịu được nước dột. Trần nhà vệ sinh dùng tấm chịu ẩm vẫn sẽ ố, mềm, mốc nếu sàn tầng trên thấm liên tục. Khung trần cũng vậy: Vĩnh Tường bảo hành khung 10 năm không rỉ với điều kiện lắp ở nơi nhiệt độ không quá 40°C, độ ẩm tương đối không quá 90%, không lắp ngoài trời, không tiếp xúc trực tiếp với nước, không ở khu vực gần biển.

Trần bị ố nước: khi nào sửa, khi nào thay tấm

Việc đầu tiên luôn là tìm và chặn nguồn nước. Nguồn hay gặp:

• Mái tôn dột ở vít, lỗ vít cũ, mối chồng mí, máng xối.
• Sân thượng, mái bê tông thấm: xem chống thấm sân thượng, mái bằng.
• Nhà vệ sinh tầng trên thấm xuống: xem nhà vệ sinh thấm xuống trần.
• Ống thoát nước máy lạnh đi trên trần bị rò, tuột, đọng sương: xem điều hòa chảy nước.
• Ống cấp nước nóng lạnh đi trên trần rò ở mối nối.

Sau khi đã chặn nước, đánh giá tấm theo hướng dẫn của các nhà sản xuất:

Theo sổ tay CGC:

• Mức độ và thời gian bị ướt là hai yếu tố quyết định. Ướt lâu làm mềm lõi thạch cao và phá liên kết giữa giấy và lõi.
• Làm khô hoàn toàn trước. Giấy chỉ bong khi tấm còn ẩm thường sẽ bám lại khi khô hẳn. Nếu khô hẳn rồi vẫn bong, bóc phần giấy rời và trét bù bằng bột. Giấy bong diện rộng thì thay tấm. Tấm có lõi mềm thì thay.
• Tấm bị ướt có thể mốc nếu không được làm khô nhanh, thường là trong vòng 48 giờ. Mốc nhẹ trên bề mặt có thể lau bằng xà phòng và nước, rồi thông gió, làm khô kỹ. Tấm mốc nhiều thì tháo bỏ. Mốc có thể quay lại nếu chỗ đó vẫn ẩm.

Theo hướng dẫn đánh giá tấm bị nước của GIB (2019):

• Nước bẩn (nước thải, nước lũ, nước tràn từ bên ngoài) thì thay tấm.
• Thấy mốc nghĩa là nhiều khả năng còn vấn đề ở phía sau, chỗ không nhìn thấy.
• Trần hai lớp tấm rất khó làm khô giữa hai lớp, thường phải thay.
• Bắt đầu làm khô trong vòng 48 giờ thì khả năng giữ được tấm cao hơn nhiều. GIB ghi quá 60 giờ thì gần như không cứu được.
• Lớp bông cách nhiệt ướt gần như không thể làm khô, giữ nước sát tấm và là chỗ mốc phát triển.
• Thử độ cứng của lõi: dùng vật nhọn như tua vít ấn nhẹ vài điểm quanh vùng bị ướt. Mềm thì nên thay, còn cứng thì có thể giữ.
• Nếu tấm bị nước lặp đi lặp lại, dù mỗi lần đều khô, lõi thạch cao sẽ yếu dần và bở trong lớp giấy.

Tóm lại để bạn dễ quyết định:

Tình trạng sau khi đã chặn nước và để khô	Hướng xử lý
Ố màu nhẹ, tấm cứng, giấy không bong, không mốc	Xử lý bề mặt, sơn lót chống ố rồi sơn lại
Giấy bong ít, lõi cứng	Bóc giấy rời, trét bột, hoàn thiện lại
Lõi mềm, giấy bong rộng, tấm võng xệ	Thay tấm
Mốc nhiều, mốc lan, mùi mốc nặng	Thay tấm, kiểm tra bông cách nhiệt và khung phía trên
Nước bẩn (nước thải, nước lũ)	Thay tấm
Ướt lặp đi lặp lại nhiều lần	Thay tấm sau khi đã chữa dứt nguồn nước

Muốn sơn lại vùng trần sau sửa, xem thêm quy trình xử lý bề mặt trong bài sơn lại nhà cũ đúng quy trình.

Cách sửa từng lỗi

Sửa vết nứt mối nối

Theo hướng dẫn xử lý mối nối của Vĩnh Tường (bột Gyp-Filler và băng keo lưới):

1. Trộn bột với nước sạch theo tỉ lệ khối lượng bột : nước = 2 : 1, trộn kỹ, không vón cục.
2. Dán băng keo lưới vào khe nối, dùng dao ép chặt cho băng bám hoàn toàn vào giấy tấm.
3. Trét lớp bột thứ nhất phủ đều qua băng, miết cho bột dính đều, ép bỏ bột thừa và bọt khí. Chờ khoảng 2 giờ cho bột đông kết.
4. Trét lớp thứ hai rộng hơn lớp trong khoảng 50 mm, chờ khoảng 2 giờ.
5. Trét lớp thứ ba rộng khoảng 300 mm. Với mối nối cạnh vuông hoặc cạnh cắt ghép, chỉ cần 2 lớp nhưng lớp thứ hai rộng tới 300 mm, chờ đông kết 24 giờ.
6. Đầu vít cũng trét số lớp bằng số lớp ở mối nối.

Khi sửa vết nứt cũ, thợ thường phải cạo bỏ lớp bột và băng đã hỏng dọc vết nứt rồi làm lại theo các bước trên. Nhưng nếu vết nứt do khung lỏng, ty treo tuột hoặc kết cấu đang chuyển vị, trét lại chỉ được một thời gian. Sổ tay CGC khuyên với trần diện tích lớn nên có khe co giãn để giảm nứt. GIB cũng khuyên đặt khe co giãn khi mặt trần liền dài quá 12 m hoặc ở chỗ đổi hướng phòng.

Sửa chỗ móp, vỡ góc

Tài liệu kỹ thuật tấm Vĩnh Tường-Gyproc hướng dẫn:

• Hư hỏng nhẹ: chà nhám nhẹ để bỏ gờ, phủ hai lớp bột Gyp-Filler, khô rồi hoàn thiện.
• Lõm sâu do va đập: kiểm tra lõi tấm, nếu lõi còn nguyên thì trét một lớp bột như trên.
• Hư lõi hoặc bể góc: bỏ toàn bộ phần hư lõi. Cắt lớp giấy quanh chỗ hỏng, lấn vào phần lõi còn tốt khoảng 10 mm, lột phần giấy đó, lấp kín bằng bột, gạt phẳng, khô rồi làm như hư hỏng nhẹ.
• Hư hỏng nặng: thay tấm mới.

Thay tấm

Theo cùng tài liệu: cắt bỏ phần bị hỏng tới vị trí khung gần nhất, thay bằng tấm cùng loại, cùng độ dày, cắt chính xác và bắn vít, rồi xử lý mối nối với băng giấy Vĩnh Tường và hoàn thiện theo khuyến cáo. Nếu vùng đó ẩm, dùng tấm chịu ẩm, nhưng nhớ rằng tấm chịu ẩm không thay được việc chữa nguồn nước.

Sửa trần võng

Sổ tay CGC ghi cách khắc phục: tháo tấm bị võng, hoặc gia cố khung rồi ốp thêm một lớp tấm. Tài liệu nhấn mạnh trét bột cho phẳng không sửa được lỗi do khung sai, tải nặng bất thường hay ẩm tái diễn. Phòng ngừa là làm đúng khoảng cách khung và cách bắt tấm của nhà sản xuất.

Thực tế, thợ sẽ kiểm tra ty treo có tuột, cong không, thanh chính và thanh phụ có đúng khoảng cách không, có ai đặt đồ (bông cách nhiệt, máy móc, dây cáp nặng) đè lên trần không, rồi mới quyết định gia cố khung hay thay tấm.

An toàn khi trần bị nước, bị võng

• Nước ngấm vào đèn âm trần, quạt, ổ cắm trên trần: ngắt aptomat khu vực đó ngay. Không bật công tắc đèn đang có nước nhỏ ra. Xem thêm đèn LED âm trần nhấp nháy, chập chờn và cẩm nang sự cố điện trong nhà.
• Trần phồng to, võng xệ đang chứa nước: không đứng ngay bên dưới, dọn đồ đạc ra chỗ khác, đặt chậu hứng. Tấm ngấm nước nặng hơn rất nhiều và có thể sập xuống đột ngột.
• Không tự chọc thủng bừa để xả nước nếu không biết phía trên có dây điện, ống gì. Nếu bắt buộc phải xả, ngắt điện trước và gọi thợ.
• Đeo khẩu trang, găng tay khi lau mốc hoặc tháo tấm mốc. Tài liệu an toàn của Vĩnh Tường-Gyproc có mục kiểm soát phơi nhiễm bụi khi cắt, chà nhám tấm, nên đeo khẩu trang chống bụi khi chà nhám.
• Đứng thang chữ A chắc chắn, có người giữ, không đứng trên ghế xoay hay xô nhựa.

Bạn tự làm được gì

1. Ngắt điện khu vực có nước nếu có đèn, quạt, ổ cắm gần vết ố.
2. Hứng nước, dọn đồ dưới chỗ trần phồng hoặc nhỏ nước.
3. Ghi lại thời điểm: vết ố to lên khi mưa (thường do mái, sân thượng), khi tầng trên tắm giặt (sàn vệ sinh, ống thoát), khi chạy máy lạnh (ống nước ngưng), hay lúc nào cũng ẩm (ống cấp nước rò).
4. Chụp ảnh vết ố mỗi ngày để biết nó lan rộng hay đã dừng sau khi chặn nước.
5. Mở cửa, bật quạt cho khu vực khô nhanh, vì nhà sản xuất lưu ý mốc có thể phát triển nếu tấm không được làm khô trong khoảng 48 giờ.
6. Ở chung cư, nếu nước thấm từ căn hộ tầng trên, báo ban quản lý và chủ căn hộ đó sớm. Xem phần sở hữu chung, riêng trong chung cư: hư hỏng ai sửa và dịch vụ thợ cho căn hộ chung cư.
7. Vết nứt chân chim nhỏ ở mối nối, không có nước, không võng: có thể chờ sửa cùng lúc sơn lại, không nguy hiểm.

Phần cho thợ: kiểm tra trước khi báo phương án

1. Tìm nguồn nước trước: kiểm tra mái, sàn vệ sinh tầng trên, ống cấp thoát, ống nước ngưng máy lạnh đi trên trần. Mở lỗ thăm trần hoặc tháo một đèn âm trần để nhìn.
2. Nhận diện loại tấm qua màu giấy, biên tấm (xem bảng ở trên) để biết có đúng tấm chịu ẩm cho khu vực ẩm không.
3. Kiểm tra khung: khoảng cách thanh chính, thanh phụ, ty treo so với tài liệu của hệ khung; ty treo tuột, cong; khung rỉ (dấu hiệu nước tiếp xúc lâu).
4. Kiểm tra tải trên trần: bông cách nhiệt đè trực tiếp, máng cáp, thiết bị đặt lên trần, đèn chùm hay quạt trần treo vào khung.
5. Đánh giá tấm bị ướt: nước sạch hay bẩn, ướt bao lâu, có mốc không, trần một hay hai lớp, bông cách nhiệt có ướt không, ấn thử độ cứng lõi.
6. Báo phương án rõ cho chủ nhà: chặn nguồn nước ở đâu, sửa bề mặt hay thay bao nhiêu tấm, có cần gia cố khung không. Không sơn che vết ố khi nguồn nước chưa được chữa.

Khi nào nên gọi thợ?

• Trần võng xệ, phồng to, có tiếng nứt răng rắc hoặc nước đọng phía trên.
• Vết ố lan rộng dần, quay lại sau khi đã sơn.
• Có mốc lan, mùi mốc nặng.
• Nước dính vào đèn, quạt, dây điện trên trần.
• Không xác định được nguồn nước.
• Cần treo đồ nặng (quạt trần, đèn chùm, máy chiếu) lên trần thạch cao.

Khi gọi thợ, chuẩn bị ảnh vết ố hoặc vết nứt, ảnh toàn trần, thời điểm xuất hiện, và nếu biết thì loại tấm, hãng khung đã dùng khi làm trần. Nên hỏi giá trước khi thợ làm, tách riêng chi phí chữa nguồn nước và chi phí sửa trần.

Câu hỏi thường gặp

Trần thạch cao bị ố nước có cần thay tấm không?

Không phải lúc nào cũng cần. Sau khi chặn nguồn nước và để tấm khô hẳn, nếu tấm vẫn cứng, giấy không bong, không mốc thì chỉ cần xử lý bề mặt và sơn lại. Theo sổ tay CGC và hướng dẫn GIB, nên thay khi lõi mềm, giấy bong rộng, mốc nhiều, tấm bị nước bẩn hoặc bị ướt lặp lại nhiều lần.

Tấm thạch cao chịu ẩm có chịu được nước dột không?

Không. Theo tài liệu Vĩnh Tường-Gyproc, tấm siêu chịu ẩm dùng cho khu vực ẩm như phòng tắm, nhà bếp, nhưng không liên tục tiếp xúc trực tiếp với nước, và không được dùng để ngăn nước. Nước dột hay sàn tầng trên thấm vẫn làm tấm chịu ẩm hỏng.

Làm sao biết trần nhà mình dùng tấm thường hay tấm chịu ẩm?

Thợ tháo một đèn âm trần hoặc mở lỗ thăm trần để xem. Với tấm Vĩnh Tường-Gyproc, tấm tiêu chuẩn có giấy mặt màu xám ngà, tấm siêu chịu ẩm có giấy mặt màu xanh rêu nhạt, tấm Glasroc H có mặt xanh dương nhạt phủ sợi thủy tinh. Hãng khác có màu nhận diện riêng, xem chữ in trên biên hoặc mặt sau tấm.

Vết nứt ở mối nối có nguy hiểm không?

Vết nứt chân chim dọc mối nối, không có nước, trần không võng thường chỉ là lỗi thẩm mỹ. Nguyên nhân hay gặp là bột mối nối thiếu lớp, khô quá nhanh, hoặc giãn nở theo độ ẩm và nhiệt độ. Nếu vết nứt dài ra nhanh, kèm võng hoặc tiếng kêu, cần thợ kiểm tra khung và ty treo.

Trần võng có trét bột cho phẳng được không?

Không nên. Sổ tay CGC ghi trét bột san phẳng không sửa được lỗi do khung sai, tải nặng hay ẩm tái diễn. Cách đúng là tháo tấm võng, hoặc gia cố khung rồi ốp thêm lớp tấm, sau khi đã tìm ra nguyên nhân.

Có treo quạt trần, đèn chùm vào trần thạch cao được không?

Không treo trực tiếp vào tấm hay khung trần. Ví dụ, hệ khung Vĩnh Tường Alpha ghi tải trọng điểm chỉ 6,5 kg. Đồ nặng phải có ty treo hoặc khung gia cố riêng bắt vào sàn bê tông phía trên, làm trước khi đóng trần hoặc mở trần ra để làm.

Trần bị mốc đen lau đi có hết không?

Mốc nhẹ trên bề mặt có thể lau bằng xà phòng và nước, rồi thông gió làm khô kỹ, theo sổ tay CGC. Nhưng mốc sẽ quay lại nếu chỗ đó còn ẩm. Mốc nhiều, lan rộng thì nên thay tấm và kiểm tra cả bông cách nhiệt, khung phía trên.

Sau khi chữa thấm bao lâu thì sửa trần được?

Chờ tấm khô hoàn toàn rồi mới đánh giá và sửa. Sổ tay CGC ghi giấy bong khi tấm còn ẩm thường bám lại khi khô hẳn, nên đánh giá lúc còn ướt dễ thay thừa. Thời gian khô phụ thuộc mức độ ướt và thông gió, thợ có thể đo độ ẩm để quyết định.

Đặt thợ trên Thuê Thợ 365

Thợ sửa trần, chống thấm trên Thuê Thợ 365 đã được xác minh danh tính. Bạn có thể tìm thợ sửa trần, chống thấm gần nhà, hoặc đăng việc để nhận báo giá kèm ảnh vết ố, vết nứt và ảnh toàn trần. Thợ đến kiểm tra nguồn nước và tình trạng tấm, báo giá trực tiếp trước khi làm, bạn đồng ý mới bắt đầu, và tiền công được bảo hành theo điều khoản của nền tảng.